Wat is digitaal nalatenschap?

Digitaal nalatenschap is alles wat je achterlaat op het gebied van data wanneer je overlijdt. Dit kunnen fysieke zaken zijn waar digitale bestanden op staan. Zoals een telefoon, een harde schijf of een computer. Maar het gaat ook over zaken die je hebt opgeslagen in de cloud. Zoals mailberichten, foto’s en video’s op sociale-mediaprofielen, of muziek die je luistert bij streamingdiensten.

Wanneer iemand overlijdt kan het voor nabestaanden belangrijk zijn om toegang te krijgen tot al deze zaken. Familie en vrienden kunnen bijvoorbeeld veel waarde hechten aan de foto’s en video’s van hun overleden dierbare. Daarom is het belangrijk om nu al na te denken over hoe jij je digitale nalatenschap wil overdragen aan je nabestaanden. Want het gevaar bestaat dat, wanneer je hier niet tijdig over nadenkt, je nabestaanden niet bij je data kunnen. 

Heb je invloed op wat er gebeurt met digitaal bezit na je dood?

Dat je nabestaanden automatisch toegang hebben tot jouw data is niet vanzelfsprekend. In de meeste gevallen verlenen techbedrijven zoals Apple, Google en Microsoft nabestaanden namelijk geen toegang tot accounts van overledenen. Tenzij de nabestaanden hier juridische stappen voor ondernemen. 

Techbedrijven kunnen dit doen omdat jij doorgaans niet zelf de baas bent over je account. Je bent een gebruiker, geen eigenaar. En dit heeft consequenties voor de zeggenschap die jij of je nabestaanden hebben over je data. Simpel gezegd betekent het dat techbedrijven bepalen wie er wel en wie er geen toegang tot je account krijgt. 

» De Consumentenbond heeft een overzicht gemaakt van stappen je bij verschillende diensten moet zetten om een account van een nabestaande te deactiveren. 

Dit is doorgaans vastgelegd in de algemene voorwaarden van deze partijen. Hierin zijn vaak bepalingen opgenomen waarin staat dat accounts van gebruikers niet overdraagbaar zijn en dat de gebruikersovereenkomst wordt beëindigd als de oorspronkelijke gebruiker overlijdt. Het is dus bijna onmogelijk om een account te erven. Uiteraard is het wel mogelijk om wachtwoorden van je apparaten en je accounts te delen met je nabestaanden. Maar volgens de meeste algemene voorwaarden mag je daar niet mee inloggen. 

Hoe zit het met je privacy na overlijden?

In Nederland kennen we sinds enkele jaren de Algemene Verordening Gegevensbescherming, bij veel Nederlanders beter bekend als de AVG. In deze verordening is opgenomen hoe organisaties moeten omgaan met je digitale privacy. Maar, in de AVG staat ook expliciet dat deze alleen geldt voor ‘natuurlijke personen’. Dat betekent dat de AVG niet van toepassing is op mensen die overleden zijn. Wat tot gevolg heeft dat je geen recht op privacy meer hebt na je overlijden. 

Wil jij privacy na je overlijden?

Omdat je officieel geen recht meer hebt op privacy na je overlijden, is het goed om bij leven vast na te denken over wat je wil dat er qua data allemaal van je achterblijft. Wil jij dat je nabestaanden in je data mogen kijken? En wat mogen ze dan allemaal inzien? Wil je dat ze al je WhatsAppjes kunnen teruglezen? Of mogen ze alleen foto’s en video’s bekijken?

Het is belangrijk hier bij leven al over na te denken en je wensen kenbaar te maken aan je dierbaren. Andersom is het ook belangrijk om te beseffen dat als jij toegang wil tot data van je overleden dierbare, je in die data ook zaken aan kan treffen die je niet verwacht. Een telefoon of een computer is vaak erg persoonlijk. Dus het kan goed zijn dat je hierin zaken aantreft die je verrassen of waar je van schrikt. Het is daarom belangrijk om na te denken over of je dat wil of niet. Omdat wanneer je schrikt van wat je tegenkomt, de rouw wellicht alleen maar zwaarder wordt. 

Dit kun je doen om je digitale nalatenschap goed te regelen

Je data kan na overlijden zeer belangrijk zijn voor je nabestaanden. Het is daarom verstandig bij leven goed na te denken over wat je wil dat er gebeurt met je digitale nalatenschap. Als je de volgende stappen neemt ben je goed voorbereid.

1. Bespreek het onderwerp met je dierbaren
   De dood kan een lastig onderwerp zijn om het over te hebben met je dierbaren. Toch is het belangrijk dit bij leven te doen, zodat je je wensen kenbaar kunt maken.
2. Breng in kaart wat je hebt aan fysieke apparaten
   Wanneer je het onderwerp aankaart is het goed om inzicht te hebben in wat je allemaal hebt aan fysieke digitale apparaten. Maak bijvoorbeeld een overzicht van wat je hebt aan telefoons, tablets, PC’s en harde schijven en bepaal wat er met elk apparaat moet gebeuren. Wil je dat je dierbaren ze erven? Of wil je ze vernietigd hebben? Zo vergeet je niks en zorg je ervoor dat je dierbaren een compleet overzicht hebben.
3. Breng in kaart wat voor accounts je hebt
   Als je je fysieke apparaten in kaart hebt gebracht, is het van belang in kaart te brengen wat voor online accounts je allemaal hebt. Zo weten je nabestaanden wat er allemaal is en welke accounts belangrijk zijn om veilig te stellen.
4. Bepaal wat er met je accounts moet gebeuren
   Als je een overzicht hebt van je accounts dan kan je per account bepalen wat er met die accounts moet gebeuren. Zo kan je ervoor kiezen je account op te zeggen, over te dragen aan je nabestaanden of te laten verwijderen.
5. Deel je wachtwoorden van je accounts en apparaten of wijs een legacy contact aan Wanneer je toegang tot je accounts wil overdragen aan je nabestaanden is het belangrijk om het wachtwoord te delen van je accounts. Dit kan je op verschillende manieren doen:
   1. Je kunt je wachtwoorden fysiek op papier zetten en je nabestaanden laten weten waar je dit papier bewaart.
   2. Ook kun je online een bestand aanmaken met wachtwoorden en dat bestand steeds updaten en delen met je dierbaren.
   3. Wat ook mogelijk is, is om een wachtwoordmanager te gebruiken zoals Lastpass of 1password. Een wachtwoordmanager is een online tool waarmee je maar één hoofdwachtwoord hoeft te onthouden en met dat hoofdwachtwoord heb je toegang tot alle accounts. Vaak kan je ook mensen machtigen met een wachtwoordmanager zodat na je overlijden mensen wel toegang hebben tot je data.
   4. Mocht je geen wachtwoorden willen delen dan kan je ook een legacy contact aanstellen bij bijvoorbeeld Facebook. Dit is iemand die jouw account beheert na je overlijden. Die persoon kan dan niet je privé berichten inzien maar kan wel je profielfoto wijzigen en nog berichten plaatsen op je account om bijvoorbeeld je vrienden te informeren over je overlijden
6. Noteer je digitale nalatenschap in je testament
   Ook in je testament kan je digitale zaken vastleggen. Bijvoorbeeld wie jouw digitale bezittingen krijgt na je overlijden of waar je wachtwoorden staan opgeslagen. Een notaris kan je helpen dit soort zaken rechtsgeldig vast te leggen.

Meer lezen

The post Digitaal nalatenschap appeared first on Mediawijsheid.nl.

Dat is handig, maar niet voor iedereen. Bovendien roept het vragen op over veiligheid en privacy. Hoe zorg je dat je bijblijft? En wat doen de overheid en anderen om de overgang zo makkelijk mogelijk te maken?

Wat is de digitale overheid?

Onder digitale overheid (ook wel: e-overheid) verstaan we de online communicatie tussen burgers, bedrijven en overheid. De overheid heeft verschillende online diensten om dit mogelijk te maken. Denk aan overheidswebsites zoals Mijn Belastingdienst, maar ook aan Mijn Overheid of de mogelijkheid om direct, online je stem te laten horen over beleid van je gemeente.

Om gebruik te maken van digitale overheidsdiensten heb je vaak een DigiD-account nodig. DigiD is een soort digitaal paspoort: jouw persoonlijke, unieke account, gekoppeld aan je persoonsgegevens.

Het hebben van een DigiD is niet verplicht – maar wel nodig om gebruik te maken van deze overheidswebsites:

• Op MijnOverheid.nl vind je een overzicht van jouw lopende zaken met de overheid
• De website eHerkenning is bedoeld voor communicatie tussen bedrijfsleven en overheid
• Via Mijntoeslagen.nl kan je zorg-, huur-, en kinderopvangtoeslag aanvragen
• Op Mijnpensioenoverzicht.nl bereken je hoeveel pensioen en AOW je hebt opgebouwd
• Mijn UWV en de Werkmap zijn voor het opgeven van inkomensgegevens en sollicitatie-activiteiten, om zo onder andere een ww-uitkering te ontvangen
• Op Mijn Belastingdienst vul je je belastingopgave en BTW-opgave in, en vind je alle overige communicatie met de Belastingdienst

» Meer weten over DigiD? SeniorWeb vertelt over de mogelijkheden.

Welke gegevens verzamelt de overheid?

Wil je weten welke gegevens de overheid allemaal van jou heeft verzameld? Dat kan je terugzien op MijnOverheid.nl en sinds 30 maart 2022 ook via de MijnGegevens-app. Deze app is beschikbaar voor alle Nederlanders van 14 jaar en ouder en is beschikbaar voor Android en iOS.

Denk aan identiteitsgegevens, informatie over je financiën, je woonsituatie, APK-gegevens en informatie over je opleiding. Als bepaalde gegevens niet blijken te kloppen kun je gelijk via de app te weten komen bij welke overheidsinstantie je een correctie aan kan vragen.

Let op: om de app te gebruiken is er vaak tweestapsverificatie nodig. Dit houdt in dat je naast je wachtwoord een extra code in moet vullen, via de DigiD-app of via een sms. Dit zorgt ervoor dat je account extra beveiligd is.

Wat zijn de voordelen van een digitale overheid?

Met de komst van de digitale overheid gaat de communicatie tussen jou, de overheid en bedrijven sneller. Sommige gegevens zijn namelijk al (digitaal) bekend bij de overheid, waardoor het makkelijk wordt om identiteitsdocumenten op te vragen, bezwaar in te dienen, vergunningen aan te vragen, een afspraak te maken of aangifte te doen.

Digitale communicatie met de overheid maakt ook iets mogelijk wat we ‘digitale democratie’ noemen. Daarbij kun je digitaal gaan bijdragen aan beslissingen van de overheid. Denk bijvoorbeeld aan meestemmen over het bestemmingsplan van een park bij je in de buurt. Hier is in 2019 mee geëxperimenteerd op bepaalde plekken in Nederland – lees hier meer over het initiatief.

Ook hoef je de deur niet meer uit, hoef je geen rekening te houden met openingstijden, en kun je je bestanden digitaal overzichtelijk en veilig bewaren.

Tot slot bespaart de overstap naar een digitaal systeem veel papier, wat beter is voor het milieu.

Wat zijn de risico’s van een digitale overheid?

Bij een volledig digitaal systeem is veiligheid belangrijk, om jouw privacy te beschermen. Hackers kunnen inbreken op overheidssites, waardoor vertrouwelijke informatie op straat kan komen te liggen. De overheid maakt wel gebruik van moderne manieren om hun sites zo veilig mogelijk te houden. Daar lees je hier meer over.

Ook vergroot je je veiligheid door je DigiD veilig te bewaren en niet uit te lenen. Lees deze tips voor het veilig gebruik van DigiD, om bijvoorbeeld identiteitsfraude te voorkomen.

Een digitale overheid kan mensen uitsluiten. Uit het rapport ‘Tien jaar onderzoek Mediawijsheid’ blijkt dat kwetsbare mensen (zoals mensen die moeite hebben met taal of mensen met een verstandelijke beperking) soms moeite hebben om digitaal bij te blijven. Voor hen is het lastig om digitaal te communiceren met de overheid.

Er is een wet die ervoor moet zorgen dat de informatie op overheidswebsites voor iedereen toegankelijk en begrijpelijk is. Uit onderzoek van DigitaalToegankelijk blijkt dat veel overheidswebsites (nog) niet voldoet aan deze toegankelijkheidseisen. 

» Ben je als organisatie op zoek naar een manier om je eigen website toegankelijk te maken? Bekijk dan de checklist Digitale toegankelijkheid van Bureau Toegankelijkheid

Heb je tips of ondersteuning nodig?

Het kabinet wil dat de digitale dienstverlening van de overheid door zoveel mogelijk mensen te gebruiken is. Dat is (nog) niet voor iedereen even vanzelfsprekend. Gelukkig is er veel hulp en handige informatie beschikbaar:

• De Lees Simpel-app hertaalt ingewikkelde brieven naar eenvoudige taal met behulp van AI
• Met het lesprogramma Doe je digiding! leren jongeren stap voor stap hoe ze hun digitale overheidszaken zelfstandig kunnen regelen – van DigiD tot zorgtoeslag. Het lesmateriaal is gratis beschikbaar voor praktijkonderwijs, vmbo/mbo, en havo/vwo
• Digisterker is een stichting die cursussen en leerprogramma’s ontwikkeld om jongeren en volwassenen om te leren gaan gaan met digitale overheid
• De website Digidingen-desk biedt hulp bij het regelen van digitale overheidszaken voor jongeren tussen de 14 en 21 jaar oud
• Het Digitaal Hulpplein is een wegwijzer voor mensen die (nog) niet zo goed met de computer overweg kunnen. Op de website kun je de Digi-zelftest doen of een oefenlocatie in de buurt vinden
• Het Informatiepunt Digitale overheid is een website die je helpt (digitale) basisvaardigheden bij te brengen
• De Regelhulp geeft advies over het regelen van zorg, hulp of ondersteuning, voor jezelf of voor iemand anders
• Op Veilig internetten.nl vind je tips, tricks en praktische uitleg over online veiligheid
• Voor senioren en hun begeleiders is er Seniorweb, een vereniging die senioren helpt digitaal vaardig(er) te worden
• Het dossier Grijs & Mediawijs biedt concrete tips voor senioren en hun omgeving
• De actie #allemaaldigitaal moet ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen toegang krijgen tot een computer
• Dit dossier op Bibliotheekinzicht.nl gaat over de rol die bibliotheken spelen in het digitaal vaardig maken (en houden) van burgers
• De Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) organiseert het spreekuur Eerste Hulp Bij Online, waar je 1-op-1-hulp krijgt bij je computervragen, van YouTube tot DigiD

Veelgestelde vragen

Meer lezen

The post Digitale overheid appeared first on Mediawijsheid.nl.

Steeds meer dingen gaan via internet: van onze overheidszaken tot aan sociaal contact. Ouderen die moeite hebben met mediagebruik blijven daarom achter in de digitale samenleving. Om iedereen te laten profiteren van de kansen van media, is extra aandacht nodig voor mediawijsheid en digitale vaardigheden.

Waar begin je als je op latere leeftijd aan de slag wilt met media? En hoe bied je ouderen de beste hulp? Ga (samen) aan de slag met de tips in dit dossier.

Zo ga je (samen) aan de slag met mediawijsheid:

Volg (samen) een online cursus

Op internet worden verschillende lessen aangeboden, die je samen kunt volgen.

• Hoe werkt een mobiel? – In deze cursus van Steffie.nl krijg je uitleg over de belangrijkste knoppen en functies van een mobiele telefoon. Hoe installeer je een app? Hoe werkt beeldbellen? En wat is WhatsApp precies? Hier lees je meer over het programma en hier kan je de cursus volgen
• Welkom Online – Dit lesprogramma is voor iedereen die zijn of haar weg in de digitale wereld nog niet heeft gevonden. VodafoneZiggo, Nationaal Ouderenfonds en Samsung bieden in Welkom Online verschillende modules aan, waarin ouderen kennismaken met de mogelijkheden van het internet. Het lesprogramma is te volgen met hulp van iemand uit de omgeving of een vrijwilliger van het Nationaal Ouderenfonds. Kijk hier voor meer informatie
• Oefenen.nl – Op Oefenen.nl worden lessen aangeboden van Klik & Tik en Steffie. Hiermee kan iedereen op een laagdrempelige manier leren omgaan met de computer, het internet, sociale media en de digitale overheid. Meer informatie
• Vlogcursus van Omroep MAX – In de Vlogcursus van MAX leer je de basisprincipes van het vloggen. Cursusleider Joost Timp laat zien wat er allemaal komt kijken bij het opzetten van een eigen vlog. De cursus is te volgen via deze link
• Leren aan Huis – Leden van SeniorWeb kunnen Leren aan Huis aanvragen. Een vrijwilliger brengt een bezoek aan huis om uitleg op maat te geven over het gebruik van de computer, tablet of smartphone. Kijk hier voor meer informatie. Leden kunnen ook computerhulp per telefoon of via internet krijgen. Meer over het lidmaatschap

Volg een les buiten de deur

Veel bibliotheken en buurthuizen bieden hulp bij digitale vaardigheden en mediawijsheid.

• Klik & Tik – Met Klik & Tik-programma’s van Oefenen.nl kan iedereen op een laagdrempelige manier leren omgaan met de computer, het internet en sociale media. Bekijk het aanbod van de cursussen in de bibliotheek. En lees hier meer over de cursus
• Werken met de e-overheid – Stichting Digisterker biedt de cursus Werken met de e-overheid. In deze cursus leren ouderen digitale (overheids)diensten gebruiken, bijvoorbeeld van de gemeente, het UWV en de Belastingdienst. Bekijk het aanbod van de cursussen in de bibliotheek. En lees hier meer over de cursus
• Digitaalhulpplein.nl – Digitaalhulpplein.nl is een wegwijzer voor mensen die (nog) niet zo goed met de computer overweg kunnen. Op de website kun je de digizelftest doen of een oefenlocatie in de buurt vinden
• Workshops van SeniorWeb – SeniorWeb heeft leslocaties in veel bibliotheken en buurthuizen. Daar kunnen ouderen lessen volgen over online bankieren, sociale media of gebruik van computer, tablet of smartphone. Klik hier voor het aanbod in de buurt. Of bel met SeniorWeb: 030 276 99 65
• Eerste Hulp Bij Online – Spreekuur bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) waar je op afspraak 1-op-1-hulp krijgt bij computervragen, van YouTube tot DigiD. Kijk hier voor meer informatie
• DigiBelle – Samen Digitaal – Deze bewaargids (Samen Digitaal) is een samenwerking tussen het ministerie van BZK en de Libelle en Margriet

Hoe digitaal vaardig zijn ouderen in Nederland?

In het kader van de Week van de Mediawijsheid 2019 is onderzoek gedaan naar de digitale inclusie van ouderen (door Netwerk Mediawijsheid, Universiteit Twente, SeniorWeb en het Nationaal Ouderenfonds). Hieruit blijkt dat 55-plussers vaak nog onvoldoende vaardig zijn in het alledaagse mediagebruik.

Alledaagse dingen kunnen lastig zijn, zoals informatie zoeken, omgaan met een smartphone en zelf berichtjes maken en delen. Maar denk ook aan het vergroten van online veiligheid en het regelen van bankzaken of ondersteuning.

Maar veel ouderen zien ook de voordelen van mediagebruik. Media kunnen je leven verrijken en je wereld vergroten. Ze kunnen helpen bij:

• Het regelen van praktische zaken
• Sociale contacten makkelijker onderhouden
• Onafhankelijker worden door internet
• Eenzaamheid
• Vermaak in vrije tijd

De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek zijn samengevat in een handige factsheet.

Hoe bied je de beste hulp aan ouderen?

Om de mediawijsheid en digitale vaardigheden van ouderen te vergroten kun je samen aan de slag. Om goede hulp te bieden, is het belangrijk om te kijken naar de motivatie, toegang tot internet, vaardigheden en gebruik. Zie ouderen niet als één groep. Of iemand internet optimaal inzet, ligt eerder aan de opleiding, inkomen en de sociale omgeving, dan aan iemands leeftijd.

Veel ouderen geven aan hulp nodig te hebben met alledaagse vaardigheden zoals:

• Omgaan met cookies en advertenties. Bekijk hiervoor ook het dossier Reclame & beïnvloeding.
• Informatie zoeken en beoordelen (bijvoorbeeld nieuws). Bekijk hiervoor ook het dossier Nepnieuws.
• Omgaan met apparaten zoals een smartphone
• Zelf content maken en delen
• Het vertalen van Engelse termen

Ook is er hulp nodig bij praktische zaken zoals:

• Documenten opslaan in de cloud
• Instellen spam en virusfilters
• Gebruiksklaar maken van apparatuur

Op de websites van SeniorWeb en Veiliginternetten.nl vind je handige uitleg over deze onderwerpen.

Wil je een oudere helpen met online media? Een paar tips:

• Focus op de positieve kanten van online media
  Doordat er op tv en in de krant veel focus is op gevaren, risico’s en incidenten op het gebied van fraude, veiligheid en privacy, zijn vooral ouderen met weinig internetervaring huiverig om online te gaan
• Laat zien wat het mediagebruik oplevert in het dagelijks leven
  Ouderen zijn niet opgegroeid met internet en zien er vaak het nut niet van in. Ook weten ze vaak niet waar je een bepaald middel voor kunt gebruiken. Speel in op behoeften uit het dagelijks leven, zo laat je zien wat het kan opleveren
• Vermijd Engelse termen
  Als er gewoon een Nederlands woord bestaat, is het vaak duidelijker om dat te gebruiken
• Bied echt contact
  Ouderen geven aan behoefte te hebben aan echt contact, in plaats van contact via apps of chats

The post Grijs en mediawijs appeared first on Mediawijsheid.nl.

Om te zorgen dat zij dit wel kunnen, hebben kinderen het recht op de juiste begeleiding. Ofwel: het recht op mediawijsheid.

Wat is het recht op mediawijsheid?

In 1989 werd het Kinderrechtenverdrag ondertekend door de Verenigde Naties. In dit verdrag zijn de rechten voor kinderen en de plichten van volwassenen vastgelegd. Maar in de afgelopen decennia is er veel veranderd. De huidige mediasamenleving biedt kinderen kansen en leidt tegelijkertijd ook tot vragen over de rechten, plichten en mogelijkheden van kinderen, hun opvoeders en media.

In het manifest Recht op mediawijsheid worden tien – door kinderen en experts geselecteerde kinderrechten – voorzien van een eigentijds, mediawijs jasje:

1. Kinderen hebben recht op toegang tot internet
2. Kinderen hebben recht op veilige media
3. Kinderen hebben recht op mediawijze opvoeding
4. Kinderen hebben recht op mediawijs onderwijs
5. Kinderen hebben recht op online vergetelheid
6. Kinderen hebben recht op vrijheid van meningsuiting in de media
7. Kinderen hebben recht op online privacy
8. Kinderen hebben recht op bescherming tegen schadelijke beelden en teksten
9. Kinderen hebben recht op online spelen
10. Kinderen hebben recht op mediagrenzen

Het manifest werd in 2014 aangeboden aan Kinderombudsman Marc Dullaert. Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap informeerde de Tweede Kamer in een uitgebreide brief (download) over het manifest.

Met het manifest kunnen betrokken organisaties en initiatieven de doorvertaling naar de praktijk te maken. Zij doen dit vanuit hun eigen deskundigheid, bijvoorbeeld onderwijs, opvoeding, media, beleid, politiek et cetera.

Internationale campagne: iRights

De kwestie rondom mediawijze kinderrechten speelt niet alleen in Nederland. Ook de Britse organisatie iRights vindt dat kinderen creatief, goed geïnformeerd en zonder angst gebruik moeten kunnen maken van digitale technologieën.

Zij stelde vijf concrete rechten voor kinderen op, die veel gelijkenissen tonen met het manifest Recht op Mediawijsheid:

1. Het recht om te verwijderen
2. Het recht om te weten
3. Het recht op veiligheid en begeleiding
4. Het recht om doordachte en bewuste keuzes te maken
5. Het recht op digitale geletterdheid

Aan de slag!

Het recht op mediawijsheid is een interessant thema waar je als docent, ouder of mediacoach aandacht aan kunt besteden:

• Lesmateriaal Kinderen hebben rechten. Ook digitale! van Nieuwsbegrip » vier opdrachten voor groep 7 en 8
• Tips voor een discussie in de klas
• Hebben kinderen recht op online privacy? Wat vinden zij zelf?

Week van de Mediawijsheid

De Week van de Mediawijsheid is een initiatief van Netwerk Mediawijsheid en vraagt elk jaar aandacht voor een kritische en bewuste omgang met media. De overhandiging van het manifest ‘Recht op mediawijsheid’ was onderdeel van de Week van de Mediawijsheid 2014.

Veelgestelde vragen

Meer lezen

The post Recht op mediawijsheid appeared first on Mediawijsheid.nl.

Voor mensen met een (licht) verstandelijke beperking biedt internet vele voordelen. Deze groep mensen is online echter ook kwetsbaar.

In de online gids Leukeronline.nl, die is gemaakt in opdracht van Netwerk Mediawijsheid, vind je naast vragen en antwoorden verwijzingen naar apps, boeken, brochures, spellen, stappenplannen, trainingen en websites die als voorbeeld of inspiratie dienen. De inhoud van deze online gids is verzameld en ontwikkeld in samenwerking met zorgprofessionals uit de verstandelijk gehandicaptenzorg.

Wat zijn de kansen?

Apps, filmpjes en sociale media bieden plezier, creativiteit, contact én meer regie over het eigen leven. Vanachter een pc is de beperking niet zichtbaar, dat kan bevrijdend werken. Je legt online soms makkelijker contact dan in het echte leven. Andere digitale media, zoals apps, bieden praktische hulp en maken iemand op die manier mogelijk meer zelfredzaam.

Ook voor mensen met een vorm van autisme is internet een uitkomst: het is een visueel en overzichtelijk medium. Sociale media bieden veel controle: je kunt zelf bepalen wanneer je een bericht leest en wanneer je erop antwoordt. Je kunt dus zelf de input van prikkels regelen. Als programmeur zijn mensen met een stoornis in het autistische spectrum erg gewild. Wel lopen ze op internet tegen dezelfde communicatieproblemen aan als in het echte leven. Ze nemen taal erg letterlijk, kunnen bepaalde opmerkingen moeilijk op waarde schatten.

Wat zijn risico’s?

Internet is anoniemer, de omgangsvormen zijn directer, gezichtsuitdrukkingen afwezig. Dat maakt het voor mensen met een (licht) verstandelijke beperking lastig in te schatten hoe een opmerking is bedoeld. Sarcasme is bijvoorbeeld ongrijpbaar. Ook bijvoorbeeld phishing – ‘Je hebt een smartphone gewonnen, klik hier! – is lastig te doorzien.

Jongeren met een licht verstandelijke beperking hebben een groter risico om slachtoffer of dader te zijn bij online misstanden, zoals cyberpesten of digitaal kinderlokken (grooming). Op internet kunnen ze op filmpjes met geweld of porno stuiten, verslaafd raken aan games of geconfronteerd worden met torenhoge rekeningen. Mensen met een (licht) verstandelijke beperking vinden het vaak moeilijk om de consequenties op lange termijn in te schatten. Dat vraagt om extra begeleiding.

5 tips voor ondersteuners van jongeren met een LVB

Als ondersteuner van jongeren met een licht verstandelijke beperking kun je helpen om de online weerbaarheid te vergroten. Hoe lastig het soms ook is: ga aan de slag met mediawijsheid. Deze 5 tips helpen je op weg:

Uit onderzoek van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) en de OnderwijsSpecialisten blijkt dat ondersteuners van jongeren met een LVB dagelijks problemen met mediagebruik ervaren. De meeste zorginstellingen hebben hier echter geen plan of beleid voor. In 2018 startte Netwerk Mediawijsheid daarom een actieprogramma om zorginstellingen en zorgprofessionals te ondersteunen om meer aandacht te besteden aan mediawijsheid bij jongeren met een LVB.

» Met het ondertekenen van het Mediawijsheidmanifest ‘Ook jongeren met een LVB hebben recht op een leuk online leven’, maken organisaties en professionals zich sterk voor een betere ondersteuning in mediawijsheid

» Ondersteuners van mensen met een LVB kunnen aan de slag met de startgids Online met een licht verstandelijke beperking?

» Op Mediawijzer.net/lvb vinden zorgprofessionals en organisaties tips en tools op gebied van mediawijsheid

Lesmateriaal mediawijsheid voor speciaal onderwijs

Er bestaat lesmateriaal voor speciaal onderwijs en praktijkonderwijs. Je vindt een overzicht in ons dossier Lesmateriaal.

» Inspirerende voorbeelden zijn verzameld in het gratis boek Sociale media in het speciaal onderwijs
» Op Wikiwijs kun je zoeken naar lesmateriaal over digitale geletterdheid voor het (v)so

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Op zoek naar extra begeleiding? Deze specialisten helpen je verder:

The post Online met een beperking appeared first on Mediawijsheid.nl.

Digitale zorg heeft voordelen, zowel voor de patiënt als voor de arts. Als patiënt kun je je beter informeren en actiever deelnemen in het zorgproces. Maar er zijn ook risico’s op bijvoorbeeld gebied van privacy. De digitalisering van de zorg vraagt om digitale vaardigheden en mediawijsheid van de patiënt en zorgverlener.

Wat is er mogelijk met e-health?

Nederlandse artsen en patiënten maken, in vergelijking met het buitenland, veel gebruik van digitale zorgtoepassingen. E-health wordt veel ingezet om zorg efficiënter en beter te maken. De toepassing van digitale zorg maakt deze potentieel goedkoper, en kan oplossing bieden aan het groeiend personeelstekort.

Tijdens de coronapandemie hebben zorgapps, die tot dan toe in de experimentele fase verkeerden, de kans gekregen om zich te bewijzen als alternatief voor fysieke behandelingen in het ziekenhuis. Inmiddels worden bepaalde behandelingen via een app zelfs vergoed door een zorgverzekeraar.

Huisartsen gebruiken e-consulenten of het online aanvragen van herhaalrecepten. In ziekenhuizen stijgt het gebruik van technologisch hoogstaande medische apparatuur, voor bijvoorbeeld chirurgie op afstand met gebruik van robotarmen. Ook in verpleeghuizen en thuiszorg zie je steeds meer digitale oplossingen voor bijvoorbeeld zorg op afstand.

Een groot voordeel van e-health is dat we als patiënt meer de regie kunnen houden. We hebben toegang tot informatie, kunnen ziekenhuizen vergelijken en zorg dichterbij halen. Dit zijn mogelijkheden van digitale zorg:

Een overzicht van beschikbare hulpmiddelen, innovaties en ervaringen is te vinden in de HBO Kennisbank, die materiaal van hogescholen zichtbaar en beschikbaar maakt voor uitwisseling en hergebruik.

Ook biedt Stichting Digisterker met Digivitaler een lesprogramma aan over digitale zorg.

Risico’s van e-health

Digitale zorg brengt een hoop nieuwe vragen met zich mee. Van wie is de data die de hartslagmeter doorgeeft aan de zorgverlener? Kan een robot dezelfde aandacht en zorg bieden als een mens? En hoe zit het met de privacy van een demente bejaarde die een sensor draagt?

Bij de ontwikkeling en toepassing van digitale zorg is het belangrijk om het recht op privacy, autonomie, informatie en rechtvaardigheid te bewaken.

Met e-health, zoals het elektronisch patiëntendossier of apps, worden veel persoonlijke gegevens digitaal opgeslagen en verstuurd. Deze gegevens zijn privacygevoelig, door risico’s zoals:

• De mogelijkheid dat privégegevens bij onbevoegden terecht komen
• Het hacken van gegevens
• Systeemfouten

Ook roept digitale zorg vragen op over hoe gegevens, of data, verzameld mogen worden. Wie zou er iets met die data mogen doen? En wat dan? Er moet constant worden gezocht naar een balans tussen efficiëntere zorg en de belangen van de (zorg)gebruiker.

Digitalisering in de zorg kan zorgen voor de uitsluiting van mensen die digitaal minder vaardig zijn. Met name ouderen, mensen met een migratieachtergrond, minima en (licht) verstandelijk beperkten hebben soms moeite om digitaal bij te blijven.

Ten slotte kan e-health, zoals zorg op afstand of zorgrobots, ervaren worden als onpersoonlijk of zelfs onmenselijk. Fysiek contact of persoonlijke non-verbale zorg is voor veel mensen een belangrijk onderdeel van zorg.

De toekomst van digitale zorg

Niet alleen voor de patiënt, maar ook voor de zorgverlener heeft e-health veel gevolgen. Zo zal een elektronische luier die waarschuwt wanneer hij moet worden gewisseld, impact hebben op de rondes van verpleegkundigen. Ook verandert er veel in de communicatie met collega’s en patiënten.

Door de vergrijzing wordt de vraag naar zorg steeds groter. Om deze vraag bij te houden kan e-health oplossingen bieden, door zorg efficiënter en goedkoper te maken. Bij de ontwikkeling en toepassing van nieuwe vormen van digitale zorg is het belangrijk dat de risico’s en de gevolgen voor patiënt en zorgverlener in de gaten worden gehouden.

Tijdens de jaarlijkse Slimme Zorg Estafette stellen zorginstellingen, onderwijsinstellingen, leveranciers en patiëntenverenigingen hun deuren open voor publiek. Zij laten zien wat er mogelijk is op gebied van e-health en wat hun toekomstplannen zijn. Initatiefnemers ECP en het ministerie van VWS willen met deze campagne kennis en vaardigheden op het gebied van digitale ondersteuning in de zorg vergroten.

Digitale vaardigheden

Om met nieuwe, snel veranderende technologie en ICT-systemen te kunnen omgaan zullen zorgverleners ook ICT-kennis en -vaardigheden nodig hebben. Op de kennissite digivaardigindezorg.nl kunnen zorgprofessionals aan de slag om hun digitale vaardigheden te verbeteren.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Wil je meer informatie over digitale gezondheidszorg, dan kun je bij deze organisaties terecht:

The post Digitale zorg appeared first on Mediawijsheid.nl.

Wat is digitale geletterdheid?

Digitale geletterdheid omvat alle vaardigheden die je nodig hebt om je in de digitale samenleving staande te houden en jezelf te ontwikkelen. Van informatievaardigheden tot je veilig kunnen bewegen op internet, van computational thinking en programmeren tot mediawijsheid en ict-basisvaardigheden.

Je bent digitaal geletterd als je de volgende vier vaardigheden hebt:

Tips: aan de slag met digitale geletterdheid op school

Basisscholen voelen de noodzaak om de digitale geletterdheid van leerlingen te vergroten, blijkt uit de Monitor Digitale Geletterdheid 2019. 72% van de leerkrachten geeft aan in één of meerdere vakken aandacht te besteden aan digitale geletterdheid, en leerkrachten schatten de digitale geletterdheid van hun leerlingen op gemiddeld een 4,9 (op een schaal van 0 tot 10). De onderzoeksresultaten zijn samengevat in een handige infographic.

Speciaal voor het basisonderwijs heeft Netwerk Mediawijsheid een pdf met tips gemaakt om aan de slag te gaan met digitale geletterdheid. In deze pdf vinden leraren aanbevelingen voor visie en beleid, informatie en inspiratie, handige producten en lesmateriaal, en tips voor monitoring en professionalisering.

» Download de Tips Digitale geletterdheid basisonderwijs (2019)

Digitale geletterdheid wordt ook een verplicht onderdeel in het curriculum van het voortgezet onderwijs. Bekijk dan ook deze tips:

• De Praatplaat digitale geletterdheid is een praktische tool om in schoolteams in gesprek te gaan over hoe je digitale geletterdheid een plek kunt geven in het curriculum
• In het dossier Lesmateriaal vind je lessen en leerlijnen over o.a. informatievaardigheden, computational thinking en mediawijsheid
• Lees het ‘Handboek Digitale Geletterdheid’ van Kennisnet
• Download het advies ‘Digitale geletterdheid in het voortgezet onderwijs’ van de KNAW
• Op Mediawijsheid.nl vind je verschillende dossiers met tips voor scholen en leraren
• Meet aan de hand van de Mediawijsheid Meter van Cubiss hoe het ervoor staat met digitale geletterdheid op jouw school
• Hoe verbindt je de echte wereld met de digitale? Met Edux bouw je aan digitale geletterdheid
• SLO biedt ondersteuning voor scholen uit het PO en het VO met de invulling van hun curriculum voor digitale geletterdheid.

» Bekijk ook het dossier Mediawijze leraren

Het ministerie van OCW heeft op 29 april 2022 SLO de opdracht gegeven om, samen met het onderwijsveld, nieuwe kerndoelen te ontwikkelen voor de leergebieden Nederlands, rekenen en wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Begin maart 2024 presenteerde SLO de nieuwe conceptkerndoelen voor digitale geletterdheid en burgerschap. Naar verwachting worden de definitieve kerndoelen in september 2024 gepresenteerd.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Wil je meer informatie, dan helpen deze organisaties je op weg.

The post Digitale geletterdheid appeared first on Mediawijsheid.nl.