Digitale geletterdheid is een belangrijk onderwerp voor in het onderwijs. Hoe geef je dat precies vorm? Zorg dan eerst voor een collectieve visie.

• Het Handboek Digitale Geletterdheid van Kennisnet geeft een structurele aanpak van digitale geletterdheid. Het handboek bevat wetenschappelijke inzichten tot nu toe en best practices.
• Het Slim met media-visiespel is een verkenningstocht langs de vier competenties; begrip, gebruik, communicatie en strategie. Het spel biedt ruimte voor visievorming maar dwingt ook tot keuzes.
• Basicly biedt inspiratie om digitale geletterdheid te integreren in het onderwijs
• Met het Imp@ctspel van Edux verhoog je spelenderwijs het urgentiebesef en de kennis van je team of organisatie
• Kijk ook eens op de pagina Schoolleiding en -bestuur – daar staat veel informatie voor bestuurders

Er zijn diverse collectieve trainingen, bijvoorbeeld:

• De training Like Us All van Theatergroep Playback gaat over de rol die leraren kunnen spelen in het creëren van een veilig leef- en leerklimaat op school
• In de masterclass van het VR Learning Lab onderzoek je mogelijkheden van virtual reality en augmented reality als leermiddel
• De Leergang Digitale Geletterdheid & Didactiek van Social Media Wijs voorziet leraren van kennis en vaardigheden om digitale media te verwerken in hun lessen
• VoorlichtingOpScholen.nl biedt verschillende interessante trainingen aan

Onderstaande trainingen zijn zelfstandig te volgen:

• MBO Mediawijs biedt een startpagina voor mbo-docenten om aandacht te besteden aan de impact van desinformatie op de beroepspraktijk in de zorg, het onderwijs en media
• WikiWijs biedt een startpagina om (toekomstige) leraren beter te bekwamen om met desinformatie om te gaan in hun lespraktijk
• Beeld & Geluid organiseert regelmatig trainingen en studiedagen gericht op leraren
• De online workshop Computational thinking voor leraren gaat over denken als een robot
  
• In de online workshop Informatievaardigheden krijgen leraren concrete handvatten en een helder stappenplan om in de les aandacht te besteden aan informatievaardigheid
• In de online workshop Mediawijsheid voor leraren leer je de gedachtegang en de bedoeling van de makers van beelden te doorgronden
• De E-learning Ethiek en digitale technologie van Cubiss helpt docenten na te denken over de impact van digitale technologie en dit onderwerp vervolgens mee te nemen in de les

Een gecertificeerd MediaCoach is een spin in het web van het mediabeleid en -onderwijs op school. Een mediacoach bedenkt en organiseert activiteiten om de mediawijsheid van leerlingen, ouders, leraren en directies te verbeteren.

Het aanstellen van een mediacoach is door de Europese Commissie uitgeroepen tot best practice om het media-onderwijs te organiseren.

Scholen die gebruik maken van een Facebook-pagina of een website en daar foto’s van leerlingen op plaatsen, moeten ouders hiervoor toestemming vragen volgens de privacywet AVG.

• AP adviseert scholen hoe zij zorgvuldig omgaan met beeldmateriaal van leerlingen
• Vuistregels voor omgaan met persoonsgegevens
• Checklist privacy-afspraken op jouw school
• Breng afspraken over privacy in de praktijk met behulp van het privacyconvenant
• Hoe breng je privacy onder de aandacht van leerlingen? Wat moeten zij weten over de principes van de Europese privacywet (AVG)? Mediawijs, het Vlaamse Kenniscentrum Digitale en Mediawijsheid, biedt de handige Mediawegwijzer: Het Privacy ABC
• Wil je een app of digitale toepassing gebruiken in de les? Met de Reisgids Digitaal Leermateriaal kun je controleren wat dat betekent voor de privacy van je leerlingen

» Meer in het dossier privacy

Sinds 2015 is de Wet Sociale Veiligheid op Scholen van kracht. Deze wet bepaald dat de school verantwoordelijk voor een veilig en positief schoolklimaat. Hiervoor maak je als school afspraken die schoolbreed gedragen worden. Iedereen moet op de hoogte zijn van de omgangsvormen en interventies.

• Overzicht van hulpmiddelen tegen online pesten
• Uitleg Kennisnet sociale media en schoolmedewerkers: hoe gaan scholen om met valkuilen?
• Het stappenplan: omgaan met online incidenten van Stichting School & Veiligheid is een overzichtelijk handelingskader voor scholen en laat stap voor stap zien hoe een school kan omgaan met online incidenten tussen leerlingen

De rol van de docent is signaleren, voorkomen en aanpakken. Daarvoor moet diegene de juiste tools van het schoolbestuur krijgen.

Leerlingen die elkaar seksfilmpjes of naaktfoto’s doorsturen. Boze pubers die dreigtweets naar de school sturen. Filmpjes waarin een leerling in elkaar wordt geslagen, of waarop pesterijen van de leerkracht te zien zijn. Scholen worden regelmatig geconfronteerd met ongewenste foto’s en filmpjes.

• Leidraad ‘Omgaan met verspreiding ongewenste beelden’
• Stichting School & Veiligheid biedt advies over gebruik van sociale media in het onderwijs en biedt een stappenplan aan hoe je als school om kan gaan met online incidenten tussen leerlingen
• Incidenten op sociale media: hoe te handelen als school?

Bedenk dat sociale media ook een positieve bijdrage kunnen leveren aan het imago van de school, de communicatie met ouders en de kwaliteit van het onderwijs.

» Meer in het dossier sociale media

Mediawijsheid is een breed begrip en vraagt om integratie in alle schoolvakken. Ook bij scholen die mediawijsheid als apart vak invoeren, zal mediawijsheid als basisvaardigheid – net als bij taal en rekenen – in andere vakken aan bod moeten komen.

• • Overzicht lesmateriaal mediawijsheid

 

• Cubiss onderzoekt met de Mediawijsheid Meter hoe het ervoor staat met digitale geletterdheid in het onderwijs

Wat moeten leerkrachten kennen en kunnen op het gebied van mediawijsheid? Een overzicht vind je in het dossier Mediawijze leraren.

Wil je als school aan de slag met digitaal leermateriaal, maar weet je niet goed hoe je moet beginnen en welke mogelijkheden er zijn? De Reisgids Digitaal Leermateriaal is een praktische wegwijzer met bronnen, werkvormen, tools en rolmodellen voor digitaal leermateriaal in de dagelijkse onderwijspraktijk.

De bepalingen en de consequenties voor scholen wat betreft auteursrecht en internet komen aan bod in deze uitleg van Kennisnet. Mag je bijvoorbeeld volgens het auteursrecht als leraar eigen leermaterialen online delen?

Basisonderwijs

• Mediawegwijs biedt een leerlijn voor groep 1 t/m 8 over mediawijsheid en digitale geletterdheid om leerlingen voor te bereiden op de digitale samenleving. De lessen worden verzorgd door hun eigen vakdocenten
• De leerlijn Digitale Geletterdheid – Digiwijzer leert leerlingen uit groep 1 t/m 8 over mediawijsheid, informatievaardigheden, computational thinking en ICT-basisvaardigheden
• Nationaal Media Paspoort – Doorlopende leerlijn mediawijsheid voor groep 1 t/m 8
• Leerlijn programmeren – Laagdrempelige en brede basis om te starten met programmeren in het basisonderwijs
• De leerlijn Creatieve Code (bovenbouw po) leert leerlingen programmeren, vanuit een culturele invalshoek. Deze leerlijn creatief programmeren maakt leerlingen bewust van de code waaruit de digitale wereld is opgebouwd
• De Jenaplanschool ‘De Lanteerne’ in Nijmegen heeft een leerlijn basisvaardigheden ict voor groep 1 t/m 8 samengesteld
• De leerlijn digitale geletterdheid van sCoolEdu (Vlaanderen) ondersteunt de ontwikkeling van digitale vaardigheden en online attitudes bij kinderen vanuit een sociale en inclusieve insteek
• Teach2Code biedt gratis lesmateriaal aan voor het primair onderwijs, met als doel leerlingen spelenderwijs 21e eeuwse vaardigheden te laten ontwikkelen
• Op de website van FutureNL vind je een overzicht van diverse lesmaterialen van verschillende aanbieders. De materialen zijn gesorteerd op geschiktheid voor groep 1 t/m 8, binnen vier domeinen: computational thinking, mediawijsheid, ICT-basisvaardigheden en informatievaardigheden
• Basicly ontwikkelde een doorlopende leerlijn voor de vier vaardigheden digitale geletterdheid, gebaseerd op de aanbodsdoelen van het SLO
• Edux geeft vijf tips voor een mediawijze klas
• Schoolblocks heeft een doorlopende leerlijn voor digitale geletterdheid voor groep 1 tot en met 8 die alle (concept)kerndoelen dekt

Voortgezet onderwijs

• De leerlijn Creatieve Code leert leerlingen programmeren, vanuit een culturele invalshoek. Deze leerlijn creatief programmeren maakt leerlingen bewust van de code waaruit de digitale wereld is opgebouwd
• De leerlijn digitale geletterdheid van sCoolEdu (Vlaanderen) ondersteunt de ontwikkeling van digitale vaardigheden en online attitudes bij kinderen vanuit een sociale en inclusieve insteek
• Basicly ontwikkelde een doorlopende leerlijn voor de vier vaardigheden digitale geletterdheid, gebaseerd op de aanbodsdoelen van het SLO
• Schoolblocks heeft een doorlopende leerlijn voor digitale geletterdheid voor de onderbouw van het VO die alle (concept)kerndoelen dekt

Mbo

 

Overig

• Beeld & Geluid Hilversum biedt ook actuele en interactieve Mediaworkshop aan (tegen betaling) voor allerhande leerlagen. Kijk voor een overzicht op deze pagina
• Onderwijsontwikkeling Nederland geeft met de Menukaart Digitale Geletterdheid een overzicht van het lesaanbod op het gebied van digitale geletterdheid

• De Gezonde Kinderopvang geeft tips voor de kinderopvang hoe je aandacht kan besteden aan mediaopvoeding
• Whitepaper iPads op de BSO – Hoe maak je jonge kinderen mediawijs met de iPad?
• Samen wijs met media – Hoe om te gaan met media voor de allerkleinsten?
• Kleuteruniversiteit maakt, in samenwerking met uitgevers van kinderboeken, digitale thematische projecten voor (kleuter)leerkrachten op basis van (prenten)boeken
• Greenscreenbox biedt creatiekaarten waarmee kinderen op de BSO of gastouderopvang zelfstandig aan de slag kunnen met het maken van video’s met behulp van een greenscreen

• Kwink biedt lesmateriaal met een focus op burgerschapsonderwijs met aandacht voor 21e eeuwse vaardigheden zoals mediawijsheid, voor onder-, boven- en middenbouw
• Greenscreenbox laat leerlingen creativiteit en digitale vaardigheden combineren in het maken van video’s met een greenscreen. Breng geschiedenis tot leven, verfilm gelezen boeken of gebruik het als moderne werkvorm in je taalles

Onderbouw

• Meester Dennis staat voor het ontwikkelen van bruikbare, laagdrempelige en mooi vormgegeven digibordtools en applicaties
• Lab out of the Box-leskist – Kant-en-klare lessen over digitale geletterdheid. Met het (digitale)speelgoed, tablets, boekjes en opdrachten organiseer je verschillende media-activiteiten voor kinderen
• SchoolTV – In de SchoolTV beeldbank staan diverse video’s over mediawijsheid
• Schoolstudio – Creatieve workshops film maken, mediawijsheid en 21ste eeuwse vaardigheden
• FutureNL – De leermiddelenbank van Stichting FutureNL biedt overzicht in het lesaanbod op gebied van digitale vaardigheid. Vind lessen op basis van thema’s, vakken of werkvormen.
• Faqta biedt een aanpak voor wereldoriëntatie voor het basisonderwijs, onder meer gericht op digitale geletterdheid en 21e eeuwse vaardigheden
• Basicly – Helpt leraren om aan de slag te gaan met digitale geletterdheid met gratis lesmateriaal over computational thinking, ICT-basisvaardigheden en mediawijsheid
• Gratis Geld Bestaat Niet is een lesprogramma over gratis spelen, winkelen, geld en reclame in virtuele werelden en op sociale media. De lessen zijn beschikbaar in twee versies: voor middenbouw van het po en de eerste twee klassen van het vo
• Schoolblocks heeft kant-en-klare lessen digitale geletterdheid voor de onderbouw

Bovenbouw

• Wijs met media omgaan – Gratis digitaal lespakket over thema’s zoals sociale media, hacken, nepnieuws en auteursrecht. Ontwikkeld door de Federatie Auteursrechtbelangen in samenwerking met Podium, bureau voor educatieve communicatie.
• In ‘Wijs man!‘ gaan de BiebBoys aan de slag met nepnieuws, privacy, nare berichtjes en gezondheid. Een lespakket met video-aflevering en een quiz
• Media Makkers – Lesmateriaal over het thema media en reclame. Leerlingen leren vaardigheden om de media en de commerciële omgeving beter te kunnen interpreteren
• Mediabegrip.nl – Online lesmethode voor mediawijsheid (bovenbouw po + klas 1 en 2 vo)
• Medialessen – Verzamelplaats van lessen over media en mediawijsheid
• maX Music – creatieve workshops over het bewerken van media en het herkennen van echt en ‘gekleurd’
• MOOC Programmeren – De TU Delft heeft een MOOC ontwikkeld waarbij kinderen spelenderwijs leren programmeren
• Schoolstudio – Creatieve workshops film maken, mediawijsheid en 21ste eeuwse vaardigheden
• Films maken met de klas – Hoe maak je een filmpje en waar moet je allemaal aan denken? (groep 3 t/m 8)
• Avonturen in het donker – Hoe laat je leerlingen spelenderwijs ontdekken wat er allemaal bij een film maken komt kijken? Hoe kijk je een film en bespreek je de beelden met je leerlingen? Voor de groepen 5 tot en met 8
• Online Masters – Online lesprogramma voor de bovenbouw, over de thema’s: de digitale wereld, creatief en vaardig online, veilig online en bewust online. Verschillende ‘masters’ uit het vak nemen de leerlingen aan de hand van video’s mee in hun wereld
• FutureNL – De leermiddelenbank van Stichting FutureNL biedt overzicht in het lesaanbod op gebied van digitale vaardigheid. Vind lessen op basis van thema’s, vakken of werkvormen. Doe bijvoorbeeld de Digi-doener, een wekelijkse nieuwe les voor groep 6 t/m 8 en de brugklas van het voortgezet onderwijs met digitale doe-dingen.
• Faqta biedt een aanpak voor wereldoriëntatie voor het basisonderwijs, onder meer gericht op digitale geletterdheid en 21e eeuwse vaardigheden
• Gratis Geld Bestaat Niet is een lesprogramma over gratis spelen, winkelen, geld en reclame in virtuele werelden en op sociale media. De lessen zijn beschikbaar in twee versies: voor middenbouw van het po en de eerste twee klassen van het vo
• Basicly – Helpt leraren in het po en vo om aan de slag te gaan met digitale geletterdheid, met o.m. gratis lesmateriaal over computational thinking, informatievaardigheden en mediawijsheid
• Met Databaas 2.0 gaan kinderen aan de slag met online privacy, op school of in de bibliotheek
• Op de onderwijspagina van HUMAN staat lesmateriaal over o.a. nepnieuws, cyberpesten en privacy
• Het lespakket Split the Risk! besteedt naast verkeersveiligheid ook aandacht aan afleiding op de weg (bijvoorbeeld appen op de fiets) en de gevolgen hiervan
• NTR biedt, in samenwerking met Hackshield, een interactieve schoolplaat over online veiligheid aan. Deze bevat behalve informatieve video’s ook allerlei opdrachten voor leerlingen uit groep 7 en 8
• De cabaretvoorstelling over digitale kinderrechten #Viral is mede-ontwikkeld door Stichting Digital Child Rights en is geschikt voor de bovenbouw in het basisonderwijs en de onderbouw in het voortgezet onderwijs
• Met Blits Mediawijsheid leren kinderen hoe ze op een veilige en verantwoorde manier kunnen omgaan met sociale media. Daarvoor werken ze met realistische voorbeelden die ze daadwerkelijk online kunnen tegenkomen. Dat maakt de vertaalslag naar de echte wereld een stuk makkelijker
• De Internethelden van Bureau Jeugd & Media omvat veel onderwerpen die onder online veiligheid en digitaal burgerschap vallen. De speciale leerlijn ingericht voor het VSO is ook geschikt voor groep 7/8 van de basisschool
• Met de kant-en-klare lessen van Schoolblocks kun je als docent op een toegankelijke manier aan de slag met digitale geletterdheid
• Kenniscentrum Omgaan met pesten biedt verschillende materialen aan om pesten tegen te gaan en aan sociale veiligheid te werken.

• Beeld & Geluid biedt via het platform LessonUp lessen aan over uiteenlopende onderwerpen als journalistiek, desinformatie, pluriformiteit, framing en meer. Kijk voor een overzicht van al het materiaal op deze pagina
• De interactieve video’s van Act or React (Netwerk Mediawijsheid, Nationale Wetenschapsagenda) helpen meer bewustzijn te creëren voor de impact van gedrag online en prosociaal gedrag te stimuleren
• Mediawegwijs biedt een lessenreeks over mediawijsheid en digitale geletterdheid om leerlingen voor te bereiden op de digitale samenleving. De lessen worden verzorgd door hun eigen vakdocenten
• De Europese Commissie biedt een toolkit voor het herkennen en bestrijden van desinformatie. Met deze toolkit kunnen docenten in het voortgezet onderwijs hun leerlingen helpen om bij het surfen feit van fictie te onderscheiden
• Het lespakket TekkieWijzer laat leerlingen kennismaken met de nieuwste tech-profielen, -banen, en -opleidingen. Ze ontdekken welk tech-profiel het best bij ze past en denken na over de rol die technologie in ons leven speelt
• Mediabegrip.nl – Online lesmethode voor mediawijsheid (onderbouw)
• It’s up to you – Interactieve film die leerlingen bewust maakt van hun rol bij cyberpesten
• Medialogica in de klas – Reeks filmpjes om met leerlingen in discussie te gaan over mediawijsheid en (de werking van) media
• De creatieve videoworkshops van TMI.academy worden begeleid door studenten journalistiek. Leerlingen maken zelf een nepnieuwsvideo en leren over o.a. framing en propaganda
• De Digi-doener, van FutureNL, is een wekelijkse nieuwe les voor groep 6 t/m 8 en de brugklas van het voortgezet onderwijs met digitale doe-dingen
• Medialessen – Verzamelplaats van lessen over media
• NieuwsMakers – Gratis lespakket waarmee leerlingen zelf nieuws leren maken en publiceren
• Like – interactieve theatervoorstelling over pesten, groepsdruk, buitengesloten worden en de invloed die sociale media hierop heeft
• maX Music – Creatieve workshops over het bewerken van media en het herkennen van echt en ‘gekleurd’
• Verkiezingen in het nieuws – Gratis lesbundel waarin leerlingen zich aan de hand van het nieuws verdiepen in de verkiezingen, de actuele politiek en leren zij kritisch kijken naar berichtgeving
• Nationaal Media Paspoort – Gratis programma bestaande uit 7 lessen/activiteiten rondom mediawijsheid voor onderbouw en bovenbouw
• Digitale leerlijn basisvaardigheden – De Christelijke Scholengemeenschap Veenendaal heeft deze leerlijn voor brugklassers gemaakt
• Close Call – Een interactieve muziekvoorstelling in de klas, die leerlingen aan de hand van een app de macht van de smartphone laat voelen
• Online Masters – Online lesprogramma voor de onderbouw, over de thema’s: de digitale wereld, creatief en vaardig online, veilig online en bewust online. Verschillende ‘masters’ uit het vak nemen de leerlingen aan de hand van video’s mee in hun wereld
• Gratis Geld Bestaat Niet is een lesprogramma over gratis spelen, winkelen, geld en reclame in virtuele werelden en op sociale media. De lessen zijn beschikbaar in twee versies: voor middenbouw van het po en de eerste twee klassen van het vo
• Basicly – Helpt leraren om aan de slag te gaan met digitale geletterdheid met gratis lesmateriaal over computational thinking, informatievaardigheden en mediawijsheid
• Met het lesprogramma Doe je digiding! leren jongeren stap voor stap hoe ze hun digitale overheidszaken zelfstandig kunnen regelen – van DigiD tot zorgtoeslag. Het lesmateriaal is gratis beschikbaar voor praktijkonderwijs, vmbo/mbo, en havo/vwo
• Kleinkunstig – Creatieve workshops op het voortgezet onderwijs, onder andere over programmeren en mediawijsheid
• Met Databaas 2.0 gaan kinderen aan de slag met online privacy, op school of in de bibliotheek
• De Nationale AI Cursus Junior bereidt kinderen voor op de digitale wereld van de toekomst
• Ga met je klas in gesprek over actuele media-onderwerpen aan de hand van MediaQuesties, een initiatief van Cubiss
• Ga aan de hand van het lesmateriaal van HUMAN in gesprek over thema’s als sexting, mediahypes, online identiteit en nepnieuws
• Met het lespakket Split the Risk! leren leerlingen met behulp van experimenten en filmpjes over verkeersveiligheid en risicovol gedrag op de weg
• De Internethelden van Bureau Jeugd & Media omvat veel onderwerpen die onder online veiligheid en digitaal burgerschap vallen, zoals phishing, veilige wachtwoorden en nog veel meer. Gemaakt voor scholen én ouders
• SWIPE – Dit project van Next Nature bestaat uit een gratis te downloaden interactieve typografische smartphone app en bijpassend kaartspel. SWIPE daagt jongeren uit om na te denken over de impact van de smartphone op hun leven
• Het gratis lespakket #ontduikdefuik van Young Impact & JOGG leert jongeren om kritisch te kijken naar de commerciële motieven achter online content en de impact hiervan op hun keuzes en leefstijl. Daarnaast komt ook gezond online gedrag aan bod
• Ga aan de hand van de educatieve game Wie is de trol? in de klas aan de slag met onderwerpen als online discussievoering en kunstmatige intelligentie. De game is een initiatief van onderzoekers van het Meertens Instituut en Tilburg University in samenwerking met NEMO Kennislink en mogelijk gemaakt door de Nationale Wetenschapsagenda.
• Met de educatieve voorstelling iSocial van Theatergroep Zwerm leren leerlingen over thema’s als privacy, cyberpesten, sexting en alles wat verder bij de online wereld hoort
• De educatieve voorstelling Bullsh*t van Theatergroep Zwerm helpt leerlingen kritisch na te denken over (des)informatie in de digitale wereld en om betrouwbare informatie te onderscheiden van misleidende content
• Lef Burgerschap heeft in samenwerking met Proeftuin LOB een speciale flitsles ontwikkeld over mediawijsheid. Op een interactieve reis van de eerste mobiele telefoons tot de AI-revolutie van nu leren leerlingen bewust omgaan met hun online aanwezigheid
• Schoolblocks helpt docenten in het voortgezet onderwijs om op een toegankelijke manier aan de slag te gaan met lessen digitale geletterdheid
• Kenniscentrum Omgaan met pesten biedt verschillende materialen aan om pesten tegen te gaan en aan sociale veiligheid te werken.

Ook in het mbo heeft het thema mediawijsheid inmiddels prioriteit gekregen:

• mbomediawijs.nl helpt docenten om aandacht te besteden aan de impact van desinformatie op de beroepspraktijk in de zorg, het onderwijs en media
• Nationaal Media Paspoort – Gratis programma bestaande uit 7 lessen/activiteiten rondom mediawijsheid voor het vmbo en mbo
• In hoeverre zijn de media een betrouwbare gids? Medialogica in de klas brengt het gesprek hierover op gang
• Lesmodule Echt Nep – Digitale lessen van Codename Future met de focus op nepnieuws, waarin kritische denkvaardigheden en mediawijsheid centraal staan.
• Met het lesprogramma Doe je digiding! leren jongeren stap voor stap hoe ze hun digitale overheidszaken zelfstandig kunnen regelen – van DigiD tot zorgtoeslag. Het lesmateriaal is gratis beschikbaar voor praktijkonderwijs, vmbo/mbo, en havo/vwo.
• HUMAN biedt lesmateriaal over onderwerpen als mediahypes, veiligheid, nepnieuws en sexting
• De Internethelden van Bureau Jeugd & Media omvat veel onderwerpen die onder online veiligheid en digitaal burgerschap vallen, zoals phishing, veilige wachtwoorden en nog veel meer. De lessen zijn vrij toegankelijk en goed te combineren met ander lesmateriaal

• Het belang van journalistiek – Wát is goede journalistiek? Wie bepaalt de neutraliteit van het nieuws? En wat wordt bedoeld met de vierde, controlerende macht? In dit lesmateriaal van Beeld & Geluid vind je fragmenten die gaan over de waarde van (onderzoeks)journalistiek, transparantie en de rol van de politiek.
• LessonUp – Op zoek naar interactief lesmateriaal Mediawijsheid voor hbo? Bekijk hier de online lesideeën Mediawijsheid van andere docenten.

• Mediawegwijs biedt lessen voor het speciaal basisonderwijs over mediawijsheid en digitale geletterdheid, om leerlingen voor te bereiden op de digitale samenleving. De lessen worden verzorgd door hun eigen vakdocenten
• Slim, Verstandig en Handig met Media heeft als doel de leerlingen bewust te maken van hun mediagebruik
• Schoolstudio – Creatieve workshops film maken, mediawijsheid en 21ste eeuwse vaardigheden
• Gewoon mediawijzer biedt leraren en begeleiders in het so/vso handvatten in de vorm van een leerlijn en gesprekskaarten
• Op Wikiwijs kun je zoeken naar lesmateriaal over digitale geletterdheid voor het (v)so
• De Internethelden van Bureau Jeugd & Media omvat veel onderwerpen die onder online veiligheid en digitaal burgerschap vallen. De speciale leerlijn ingericht voor het VSO behandelt onder andere privacy, online omgangsvormen en internetoplichting
• Mediajungle laat mensen van jong tot oud(er) spelenderwijs kennismaken met de gevaren en risico’s van de online wereld. Met het bordspel ga je bijvoorbeeld samen in gesprek over thema’s als online vriendschap, pesten, gamen en webshops
• Schoolblocks heeft een methode digitale geletterdheid ontwikkeld die speciaal is gemaakt voor en door het praktijkonderwijs

De meeste lessen behandelen digitaal pesten als onderdeel van een compleet lespakket mediawijsheid. Zie hierboven. Kijk voor praktische tips ook in het dossier Online pesten en het dossier Online omgangsvormen.

Dit zijn enkele ‘losse’ lespakketten en -ideeën:

• Met het lesprogramma Communicatie is Alles leren groepen 7 en 8 (po) en de 1e klas (vo) de basisvaardigheden van persoonlijke communicatie. Met o.a. lessen over smartphones en sociale media
• De les WhatsHappy daagt leerlingen (bovenbouw po en onderbouw vo) uit om afspraken te maken over online omgangsvormen. WhatsHappy is onderdeel van het Handboek Digitale Geletterdheid van Kennisnet
• Met les Instagrap wordt gedrag op Instagram bespreekbaar gemaakt voor de bovenbouw van het po en de onderbouw van het vo
• Stop pesten nu – lestips om pesten bespreekbaar te maken
• It’s up to you – Interactieve film die leerlingen bewust maakt van hun rol bij cyberpesten
• Met de interactieve toneelvoorstelling iSocial worden jongeren uitgedaagd om na te denken over onderwerpen als cyberpesten, vriendschap, identiteit en grenzen stellen
• Het lespakket Kritisch Online van Codename Future gaat in op online gedrag, verantwoordelijkheid en digitale weerbaarheid
• Met Gemeen spel van onderwijsproject Beeldkraken kunnen leerlingen aan de hand van verschillende opdrachten met elkaar in gesprek gaan over cyberpesten en sociale media
• De lespakketten ‘Met aardig doen kom je verder‘ (VO) en ‘Aardig doen helpt‘ (VSO of groep 7/8 PO) van het mediawijsheidprogramma de Internethelden van Bureau Jeugd & Media behandelen onderwerpen als pesten en online vriendschappen

Programmeren leert kinderen creëren in plaats van consumeren. Het is dus niet per definitie bedoeld om kinderen op te leiden tot programmeur, maar om ze vaardigheden te leren waarvan ze in elk beroep profijt hebben.

Deze vaardigheden leer je van programmeren:

• Creatief en logisch denken
• Ruimtelijk inzicht
• Probleemoplossend vermogen
• Structureren
• Samenwerken

Er zijn verschillende initiatieven en lespakketten verkrijgbaar op het gebied van programmeren.

Nederlandstalig:

• Uit de koker van Kennisnet: Ko de Kraker, een leuke game voor programmeurs in de dop
• Met Scratch kunnen kinderen (8-14 jaar) leren programmeren. Er zijn verschillende sites met uitleg, o.a. van de TU Delft en Scratchweb.nl
• Robomind is een eenvoudige Nederlandstalige programmeeromgeving waarin je zelf een robot laat bewegen
• In een Coderdojo leren kinderen van 7-17 jaar gratis programmeren
• Kleinkunstig organiseert workshops voor het voortgezet onderwijs waarin leerlingen kennismaken met programmeren
• Met het spel Scottie Go! worden kinderen spelenderwijs vertrouwd met de basisconcepten van programmeren
• De Techles en workshops voor leerlingen van het VR Learning Lab combineren digitale vaardigheden, nieuwe media en technologie aan menselijke aspecten en maatschappelijke thema’s

Engelstalig

• Bomberbot – meer dan 100 gratis lessen om thuis te leren programmeren
• Codecademy.com – Online beginnerscursus in onder andere Javascript
• Hopscotch – Deze app voor de iPad leert kinderen spelenderwijs programmeren door een script te maken van blokjes met commando’s. Hopscotch is losjes gebaseerd op de programmeertaal Scratch
• Op de site code.org, een initiatief van Mark Zuckerberg (Facebook) en Bill Gates (Microsoft) staan online tutorials

Programmeren in de klas, BSO en NSO:

• Het Computer Science Certificate lesprogramma van VHTO begeleidt leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs met programmeren
• Het lespakket TekkieWijzer laat leerlingen in het voortgezet onderwijs kennismaken met de nieuwste tech-profielen, -banen, en -opleidingen. Met behulp van de TekkieWijzer komen ze erachter welk tech-profiel het best bij ze past en welke kansen dat allemaal biedt
• Op Eduapp vind je lesideeën van andere docenten
• Bomberbot helpt docenten bij het geven van programmeerles aan kinderen van 8 tot 12 jaar
• Codevaardig biedt complete lespakketten voor kinderen van 4-12 waarin de robotjes Dash en Dot een grote rol spelen
• Stichting FutureNL biedt lessen aan op het gebied van coderen, programmeren en computational thinking voor de onderbouw en bovenbouw
• Met de game CodeCombat gaan leerlingen in groep 8 en het voortgezet onderwijs aan de slag met ‘echte’ programmeertalen zoals Python. Het spel is Opensource en wordt internationaal gespeeld
• De cursus programmeren met Scratch voor leerkrachten. Deze cursus helpt leerkrachten om online materiaal over programmeren in een didactische vorm te gieten
• De leerlijn Creatieve Code (bovenbouw po) leert leerlingen programmeren, vanuit een culturele invalshoek. Deze leerlijn creatief programmeren maakt leerlingen bewust van de code waaruit de digitale wereld is opgebouwd
• Basicly helpt leraren in het po en vo om aan de slag te gaan met digitale geletterdheid, met o.a. lessen over computational thinking en ICT-basisvaardigheden
  
• Ga in de klas aan de slag met Scottie Go!, een spel waarmee kinderen op een creatieve manier leren programmeren

Wil je met leerlingen aan de slag met online omgangsvormen en het stellen van grenzen bij kwetsend gedrag? Om bijvoorbeeld online pesten en shaming tegen te gaan en hun weerbaarheid te vergroten. Gebruik deze lesmaterialen:

• Schoolblocks biedt lesmateriaal over het thema #hierniet, dat gratis te gebruiken is op LessonUp
• 4XNEE is een gratis en compleet lesmateriaalpakket. Het doel is op een interactieve wijze, middels een kwartetspel, kinderen kennis bij te brengen over discriminatie, racisme en slavernij
• #Hoedanwel van Edux biedt professionals in de kinderopvang en in het onderwijs inspiratie en handvatten voor het stimuleren van mediawijs en online (pro)sociaal gedrag.
• Op deze onderwijspagina over mediawijsheid van HUMAN vind je video’s en lesmateriaal om het gesprek in de klas te voeren. Het lesmateriaal is te gebruiken voor de bovenbouw van het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo en hbo
• Act or React van Netwerk Mediawijsheid en de Nationale Wetenschapsagenda. Met behulp van drie interactieve video’s worden thema’s zoals haatberichten, shame sexting en online buitensluiten bespreekbaar gemaakt in de klas. Tijdens het bekijken van de video’s moeten leerlingen uit het vo meerkeuze- en open vragen beantwoorden
• Met de online training #Datmeenjeniet! van Movisie, Hogeschool Inholland en Diversity Media gaan jongeren aan de slag met het onderwerp online discriminatie en haat
• Met het lesprogramma Communicatie is Alles leren groepen 7 en 8 (po) en de 1e klas (vo) de basisvaardigheden van persoonlijke communicatie. Met o.a. lessen over smartphones en sociale media
• De les WhatsHappy daagt leerlingen (bovenbouw po en onderbouw vo) uit om afspraken te maken over online omgangsvormen.
• Met les Instagrap wordt gedrag op Instagram bespreekbaar gemaakt voor de bovenbouw van het po en de onderbouw van het vo
• Stop Pesten Nu biedt veel lesmaterialen om pesten en online pesten bespreekbaar te maken
• Met de interactieve toneelvoorstelling iSocial worden jongeren uitgedaagd om na te denken over onderwerpen als cyberpesten, vriendschap, identiteit en grenzen stellen
• Het lespakket Kritisch Online (VO) van Codename Future gaat in op online gedrag, verantwoordelijkheid en digitale weerbaarheid
• Met Gemeen spel van onderwijsproject Beeldkraken kunnen leerlingen aan de hand van verschillende opdrachten met elkaar in gesprek gaan over cyberpesten en sociale media
• De lespakketten ‘Met aardig doen kom je verder‘ (VO) en ‘Aardig doen helpt‘ (VSO of groep 7/8 PO) van het mediawijsheidprogramma de Internethelden van Bureau Jeugd & Media behandelen onderwerpen zoals pesten en online vriendschappen

De meeste lessen behandelen digitaal pesten als onderdeel van een compleet lespakket mediawijsheid.

» Kijk voor praktische tips ook in het dossier Online pesten en het dossier Online omgangsvormen

Er bestaat een aantal leuke lesprogramma’s omtrent informatievaardigheden en nieuws. De bekendste zijn:

• In de serious game Breaking News van Nieuws in de Klas ontdek je of er een echte journalist in je schuilt
• SMILES is een mediawijsheidsproject dat jongeren helpt om weerbaarder te worden tegen desinformatie. Bekijk de digitale toolkit met training modules en een handboek voor trainers
• De Europese Commissie biedt een toolkit voor het herkennen en bestrijden van desinformatie. Met deze toolkit kunnen docenten in het voortgezet onderwijs hun leerlingen helpen om bij het surfen feit van fictie te onderscheiden
• #welovesociety verzorgt voorlichtingen voor po, vo en mbo rondom eigen mediagebruik, sociale media en nepnieuws. Na de voorlichting wordt er lesmateriaal opgestuurd om op langere termijn aan de slag te gaan met deze thema’s
• De Jeugdkrakercompetitie is voor leerlingen in groep 7 en 8 van de basisschool
• In hoeverre zijn de media een betrouwbare gids? Medialogica in de klas brengt het gesprek hierover op gang in het vo, mbo en hbo
• Voor leerlingen in de hoogste klassen van het vwo bestaat de online cursus Bronnenwijzer. Hiermee leren ze hoe ze gratis gebruik kunnen maken van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek voor hun profielwerkstuk
• Nieuws in de klas biedt een lesbundel Verkiezingen in het nieuws voor het vo. Aan de hand van het nieuws verdiepen leerlingen zich in de verkiezingen, de actuele politiek en leren zij kritisch kijken naar berichtgeving
• Deze checklist van Nieuws in de klas helpt verder bij het beoordelen en waarderen van berichtgeving
• Met het pakket Nieuwsmakers van Nieuws in de klas maken leerlingen (bovenbouw po en onderbouw vo) zelf nieuws en publiceren het op hun eigen online medium. Ook leren ze kritisch te kijken naar nieuwsmedia en bronnen
• Blits studievaardigheden is een doorgaande leerlijn voor groep 5 t/m 8 in het basisonderwijs. Kinderen leren hoe zij verschillende informatiebronnen lezen, begrijpen en verwerken, waaronder internet
• In het lesprogramma De Baas Op Internet leren kinderen tussen de 10 en 14 jaar over de belangrijkste spelers op het web, wat data zijn, hoe Snapchat werkt en wat een cookie is
• De creatieve videoworkshops van TMI.academy worden begeleid door studenten journalistiek. Leerlingen maken zelf een nepnieuwsvideo en leren over o.a. framing, bronnen checken en propaganda
• Lesmodule Echt Nep – Digitale lessen van Codename Future met de focus op nepnieuws, waarin kritische denkvaardigheden en mediawijsheid centraal staan
• MaxMusic biedt de Nepnieuws Workshop voor het voortgezet onderwijs. Jongeren leren nepnieuws begrijpen door zelf nieuwsitems te maken met een ‘gekleurde bril’ op
• De methode Zoek het uit! voor leerjaar 3, 4 en 5 (havo/vwo) laat leerlingen aan de slag gaan met journalistieke vaardigheden die nodig zijn voor een werkstuk, onderzoek, betoog of debat
• Het lespakket Ooggetuigen combineert de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog met mediawijsheid en informatievaardigheden. In vijf lessen gaan leerlingen (bovenbouw po en onderbouw vo) aan de slag met beeldbronnen
• Met Framing in het nieuws van Nieuws in de klas leren leerlingen (po en vo) aan de hand van opdrachten over het gebruik van framing
• Greenscreenbox biedt verschillende lespakketten die kinderen informatievaardigheden aanleren door ze video’s te laten maken met een greenscreen. Met Niets is wat het lijkt en Super Fake Safari ervaren kinderen zelf hoe makkelijk het is om media te maken die niet echt zijn. Met Wij zijn Wereldreizigers leren leerlingen hoe ze op een goede manier informatie kunnen vinden en verwerken
• De lespakketten ‘Val niet voor vals‘ (VO) en ‘Pas op voor nep‘ (VSO of groep 7/8 PO) van het mediawijsheidprogramma de Internethelden van Bureau Jeugd & Media behandelen onderwerpen als nepnieuws, chatbots en influencer reclame
• De educatieve voorstelling Bullsh*t van Theatergroep Zwerm helpt leerlingen kritisch na te denken over (des)informatie in de digitale wereld en om betrouwbare informatie te onderscheiden van misleidende content
• Fontys onderhoudt en actualiseert een collectie leermateriaal rond het thema desinformatie. Op Wikiwijs vind je overzichten voor zowel het PO als het VO

Bekijk ook het dossier Nepnieuws en het dossier Informatievaardigheden.

Mag je een filmpje van internet gebruiken voor je spreekbeurt? Of zomaar een foto van je vrienden op Instagram plaatsen? Wat zijn de do’s & don’ts op het gebied van auteursrechten?

• Lesbrief Nieuwsbegrip – Lessen over auteursrecht
• Website auteursrecht.nl – Bevat onder andere een animated infographic over auteursrecht, geschikt voor jongeren
• Website thecontentmap.nl – Biedt een overzicht van legaal en eerlijk betaald digitaal aanbod

Kijk voor meer tips in ons dossier Auteursrechten.

Op het gebied van beeldgeletterdheid is divers lesmateriaal beschikbaar:

• Online workshop beeldgeletterdheid van Kennisnet – Hoe kun je als leraar goed met leerlingen over beeldgeletterdheid in gesprek gaan?
• Archiefbeelden Anders Bekeken van Mediawijs – Hoe ga je aan de slag met beeldfragmenten in de klas?
• Visual Thinking Strategies met recente nieuwsbeelden – Elke week zet de New York Times een intrigerende nieuwsfoto online om in de klas te bespreken. Vragen om het gesprek te begeleiden wordt bijgeleverd. Een week later volgt het antwoord wat er in beeld gebeurde
• Horror in de klas: Maak kinderen beeldgeletterd – Opdracht van Mediawijs voor kinderen rondom de korte film ‘Lovefield’
• Beeldkraken – Onderwijsproject dat jongeren kritisch laat kijken naar de vele beelden waarmee ze dagelijks overspoeld worden. Geschikt voor bovenbouw po tot bovenbouw vo
• Educatieve filmprojecten – Eye Filmmuseum biedt gastlessen en digitaal lesmateriaal (op maat) voor het primair onderwijs
• De educatieve serie Wat kijk je nou? van Schooltv en Eye bevat naast de video’s gratis lesmateriaal over (online)films maken, kijken en verrijken. Het materiaal sluit aan bij het thema 21e-eeuwse vaardigheden
• Met het lespakket Ooggetuigen gaan leerlingen (bovenbouw po en onderbouw vo) in vijf lessen aan de slag met beeldbronnen. Het combineert de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog met mediawijsheid en informatievaardigheden

Hoe voorkom je oogklachten door te veel schermgebruik? Hoe kunnen jongeren zich weren tegen influencers die ongezonde producten promoten? En hoe blijf je digitaal in balans?

• Kenniscentrum Omgaan met Pesten biedt het lespakket ‘Gezond met je Scherm’ aan voor kinderen van 4 t/m 18 jaar. Hierbij gaan kinderen aan de slag met gezond schermgebruik
• Het gratis lespakket #ontduikdefuik van Young Impact & JOGG leert jongeren om kritisch te kijken naar de commerciële motieven achter online content en de impact hiervan op hun keuzes en leefstijl. Daarnaast komt ook gezond online gedrag aan bod
• Nieuwsbegrip heeft samen met Netwerk Mediawijsheid de les “Ben jij digitaal in balans?” ontwikkeld op niveau B. Met deze les leren leerlingen over de negatieve en positieve effecten die schermgebruik op je fysieke en mentale gezondheid kunnen hebben
• Met de les “Doe mee met de 20-20-2!” van Nieuwsbegrip leren leerlingen over vooral de fysieke effecten van schermgebruik, in het bijzonder op de gezondheid van de jonge ogen
• In de vijfdelige serie #AppjeFit van FutureNL gaan leerlingen aan de slag met belangrijke thema’s rondom hun welbevinden, burgerschap en gezondheid. De lessen kunnen afzonderlijk van elkaar gegeven worden en er staat steeds één thema centraal: Duurzaam leven, nou en?, Lach je gezond, No stress!, Fit met YouTube? Yes, you can! en Lucky you!
• Het Platform Digitale Geletterdheid biedt gratis online lesmodules aan om jouw digitale weerbaarheid te vergroten. Module 6: Generatie Smnartphone gaat specifiek in op de jeugd en smartphones. Deze module biedt verschillende handvaten om de smartphone op een gezonde en bewuste manier te gebruiken en te introduceren aan je kind.

Bekijk voor meer informatie het dossier Gezond online.