21e eeuwse vaardigheden

Digitale kloof

Digitale kloof » welke groepen zijn kwetsbaar op internet?

De digitale kloof is het verschil tussen mensen die profiteren van digitale technologie en mensen die dat niet doen. Ze hebben misschien wel toegang tot internet, maar missen digitale vaardigheden.

Met name ouderen, mensen met een migratieachtergrond, mensen in een achtergestelde of kwetsbare positie (door bijvoorbeeld een verstandelijk beperking) kunnen moeite hebben om digitaal bij te blijven. Mediawijsheid is belangrijk om ervoor te zorgen dat meer mensen profiteren van de kansen van digitale media.

Digitale kloof tussen generaties

Tussen oud en jong bestaat een generatiekloof. Jongeren die opgroeien met digitale media weten vaak beter hoe zij media in kunnen zetten om hun leven te verbeteren. Ouderen zijn niet opgegroeid met internet en zien er soms het nut niet van in. In 2019 werd in het kader van de Week van de Mediawijsheid onderzoek gepresenteerd over de digitale inclusie van ouderen. Hieruit bleek onder meer dat 55-plussers vaak nog onvoldoende vaardig zijn in het alledaagse mediagebruik. De belangrijkste uitkomsten zijn samengevat in deze factsheet.

Jonge internetgebruikers maken zich meer dan oudere generaties zorgen over misbruik van hun foto’s of over afgeluisterd kunnen worden. Terwijl ouderen zich juist meer zorgen maken over phishing en de veiligheid van online betalen. Dat blijkt uit het What’s Happening Online-onderzoek uit 2019.

» Waar begin je als je op latere leeftijd aan de slag wilt met media? In het dossier Grijs en mediawijs staan concrete tips

Digitale kloof tussen hoog- en laagopgeleiden

Jongeren en hoogopgeleiden hebben het meeste profijt van internet. Zij weten internet steeds beter toe te passen voor hun persoonlijke groei. Ze zetten digitale toepassingen in voor informatie, educatie en carrière. Laagopgeleiden gebruiken internet vooral voor vermaak: gamen, chatten en het bekijken van online filmpjes.

De groep mensen met een verstandelijke beperking (LVB) is extra kwetsbaar op internet. Dat vraagt om extra begeleiding.

Digitale kloof en mensen met een migratieachtergrond

Ouders met een migratieachtergrond en autochtone ouders ervaren bij de mediaopvoeding van hun kinderen dezelfde knelpunten. Toch zijn er ook verschillen. Uit het Iene Miene Media-onderzoek 2018 blijkt dat ouders met een migratieachtergrond vaker vinden dat ze moeten meekijken bij het kijken naar televisie en filmpjes en uitleg moeten geven wanneer dat nodig is. Zij zijn dus beter voorbereid op het begeleiden van hun kind bij mediagebruik.

Ouders met een migratieachtergrond zijn vaak moeilijker bereikbaar voor mediacoaches en organisaties. Dat bleek uit de verkennende notitie uit 2010 van Kenniscentrum voor emancipatie en participatie Allochtone jongeren Mediagebruik en mediawijsheid. Ook concluderen zij dat er verschillen zijn in de media die jongeren gebruiken en dat de (culturele) context waarin media gebruikt worden bepalend is.

Digitale kloof tussen burger en overheid

Ook de digitale kloof tussen burger en overheid groeit. Dat komt omdat steeds meer overheidsdiensten via internet gaan, denk aan de belastingaangifte, het aanvragen van toeslagen, vergunningen of een uitkering. Burgers verdwalen soms in het woud van webformulieren en slagen er niet in hun probleem aan een ‘echt’ mens voor te leggen.

Digitale kloof tussen rijke en arme landen

In Nederland kunnen we de kloof dichten met medialessen en lessen op het gebied van informatievaardigheden. In andere landen is de toegang tot internet een probleem. In grote delen van Afrika en Azië ontbreken de technische randvoorwaarden zoals een telefoonlijn, elektriciteit en een pc met modem.

Verbeter je vaardigheden: dit kun je doen!

  • Welkom Online is een gratis online lesprogramma voor mensen die zelden of nooit online zijn geweest. Samen met een begeleider kunnen zij hun digitale vaardigheden verbeteren
  • Digitaalhulpplein.nl is een wegwijzer naar hulp voor mensen die (nog) niet zo goed met de computer overweg kunnen. Ook kun je op de website de digizelftest doen
  • Het voorleesboekje ‘Mijn computer is leuk’ is geschikt voor laagopgeleiden en/of ouders die moeite hebben met de Nederlandse taal
  • De Digimeter is een online instrument voor gemeenten, UWV’s en andere organisaties waarmee makkelijk in kaart kan worden gebracht of burgers moeite hebben met dagelijkse digitale vaardigheden
  • SeniorWeb organiseert workshops, inloopuren en computercursussen om senioren online wegwijs te maken
  • De (engelstalige) toolkit Interculturele Mediaopvoeding geeft tips over de wijze waarop migranten ouders kunnen worden ondersteund bij de mediaopvoeding van hun kinderen
  • Handiger worden met sociale media? MijnOnlineIdentiteit zet informatie over functies en instellingen van bijvoorbeeld Facebook, LinkedIn en WhatsApp op een rij
  • SeniorWeb en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid bieden een speciaal arrangement om senioren te helpen bij het mediawijzer worden
  • Oefenen.nl biedt gratis programma’s om je digitale vaardigheden te vergroten. Zo kun je met het laagdrempelige Klik & Tik thuis of in de bieb oefenen met de computer en internet

Meer hulp nodig?

Wil je meer hulp en/of informatie, dan helpen deze organisaties je op weg:

Voor burgers die moeite hebben met elektronische dienstverlening

Heeft tot doel het gebruik van ICT in Nederlandse samenleving te versterken

Website met tips, trics en uitleg om veilig te internetten