De MediaDiamant – Wegwijs in mediaopvoeding voor kinderen van 13 t/m 18 jaar


Als ouder wil je je kind goed begeleiden maar weet je niet altijd hoe. De MediaDiamant helpt daarbij. Op deze pagina staan tips voor kinderen van 13 t/m 18 jaar. Ga voor meer informatie en tips voor alle leeftijden (0 – 18 jaar) naar mediawijsheid.nl/mediadiamant.


» Direct naar de tips

Jongeren gebruiken media steeds meer zelfstandig en uit het zicht van ouders. De hoeveelheid tijd die ze aan media besteden neemt verder toe: tot vijfenhalf uur per dag bij 10 tot 14-jarigen (Van Deursen & Van Dijk, 2012). Bijna iedere jongere heeft een eigen smartphone of computer en ziet dit als een ‘poort naar de eigen wereld’, waar ze contact hebben met leeftijdsgenoten. Jongens doen dit vooral via gamen, meisjes via sociale media. Jongeren maken gebruik van allerlei sociale mediaplatforms, zoals Instagram, Snapchat, YouTube en Facebook.

Als ouder van kinderen in deze leeftijd kun je zorgen hebben over veiligheid van het mediagebruik, de invloed van media op de schoolprestaties en de gezondheid van je kind, en het risico van verslaving. Ouders hebben steeds meer behoefte aan advies en geven aan dat het lastiger wordt om grenzen aan te geven en te bewaken. Pubers luisteren niet altijd naar hun ouders en kunnen fel op regels reageren. Tegelijkertijd laat onderzoek zien dat jongeren wel graag begeleid willen worden door hun ouders en behoefte hebben aan advies. De MediaDiamant biedt ouders ondersteuning bij mediaopvoeding.

Vijf kanten van mediaopvoeding

De MediaDiamant is opgebouwd uit vijf kanten die samen de belangrijkste onderdelen van mediaopvoeding vormen:

  • Plezier – geniet van de mogelijkheden
  • Veilig – voorkom risico’s
  • Samen – begeleid je kind
  • Inhoud – weet welke media geschikt zijn
  • Balans – momenten met en zonder

Bij iedere kant geeft de MediaDiamant praktische tips en informatie. Zo kun je je kind helpen om – van kleins af aan – gezonde mediagewoontes te ontwikkelen.

De MediaDiamant is gebaseerd op kennis van experts en wetenschappers. Meer uitleg over de totstandkoming vind je hier.


Tips gericht op kinderen van 13 t/m 18 jaar:

1. Plezier – geniet van de mogelijkheden

In hun vrije tijd gebruiken jongeren media vooral om te ontspannen. Ze gamen, kijken televisie en films, youtuben en blijven via media op de hoogte van wat er om hen heen gebeurt. Sociale netwerkplatforms zijn voor pubers dé manier om in contact te zijn met leeftijdsgenoten, om zichzelf te laten zien en online een imago op te bouwen. Tot slot ondersteunen media hen ook op allerlei manieren bij het maken van schoolopdrachten en huiswerk, en kunnen jongeren door het kijken naar how-to-filmpjes en het online zoeken van informatie meer leren over hobby’s en dingen die ze interessant vinden.

Tip 1 - Relax met media

Media zorgen voor ontspanning. Lekker op de bank hangen en een filmpje kijken, youtuben of gamen. Even bijkomen, bijvoorbeeld na een drukke dag op school, een sportwedstrijd of als het buiten regenachtig weer is. Jongeren zijn vaak met meerdere media tegelijk bezig. Terwijl ze televisie kijken, praten ze met leeftijdsgenoten over wat er op het scherm te zien is. Of ze gebruiken meerdere applicaties tegelijk en delen bijvoorbeeld via sociale media een filmpje dat ze net op YouTube zijn tegengekomen.

  • Soms blijven jongeren maar naar de televisie kijken, en kijken ze bijvoorbeeld meerdere afleveringen van een serie achter elkaar. Dit noem je ‘bingewatchen’. Pubers doen dit bijvoorbeeld op Netflix, maar ook MTV laat soms een heel weekend lang een serie zien. Vooral als het buiten regent of koud is, kan het heerlijk zijn om je met een tv-serie op de bank te nestelen. Plan af en toe een ‘binge-dag’ in met je puber, als een soort ‘pyjamadag’. Zo hou je het bijzonder en voorkom je dat het een gewoonte wordt. Teveel ‘bingen’ heeft namelijk een negatief effect op hoeveel slaap je kind krijgt, en zo op de concentratie en schoolprestaties.
Tip 2 - Wees creatief en maak dingen

Je kunt ook actief en creatief aan de slag met media, bijvoorbeeld door dingen te maken. Zo kunnen jongeren als vlogger filmpjes maken en delen over bijvoorbeeld hun dagelijkse leven of hobby’s. Of je kunt een persoonlijke webpagina maken of hele site bouwen. Via zo’n pagina of site kunnen jongeren ook bloggen over wat ze bezighoudt en zo schrijfervaring opdoen.

  • Op YouTube kunnen jongeren een eigen kanaal aanmaken om daar creatieve filmpjes of filmpjes over hun hobby’s of dagelijks leven te delen. Wees niet meteen bang als je kind een eigen kanaal wil beginnen. Met goede afspraken over wat je kind wel en niet online plaatst, kan het juist heel leuk zijn! Bureau Jeugd en Media geeft handige tips voor als je kind wil gaan vloggen.
  • Met een eigen webpagina of website kun je anderen vertellen over wie je bent, maar het kan ook gaan over je sportheld, een ander idool, of over welk onderwerp je ook maar interessant vindt. Er zijn standaard formats waar je kind gebruik van kan maken zoals Webnode of WordPress. Wil je kind serieuzer aan de slag, dan is het handig om de programmeertaal HTML te leren en bij jullie in de buurt op zoek te gaan naar een programmeercursus voor jongeren.
  • Heeft je kind altijd al een ster willen zijn? Met de app TikTok (voorheen Musical.ly) kunnen ook kinderen met podiumvrees een beetje beroemd worden, vanuit hun eigen slaapkamer. Kinderen dansen en playbacken op hun favoriete muziek en delen hun video hiervan via de app en andere sociale media. De app is wel commercieel en kan de filmpjes van jouw kind bijvoorbeeld gebruiken voor marketingdoeleinden.
Tip 3 - Jezelf laten zien met media

Vanaf de middelbare school gebruiken jongeren allerlei sociale media platforms om zichzelf te laten zien en in contact te zijn met leeftijdsgenoten, zoals Instagram, Snapchat en Facebook. Het maken en delen van foto’s van jezelf – ‘selfies’ – is daar een belangrijk onderdeel van. Zo vinden ze al experimenterend hun eigen identiteit en het bevordert hun zelfvertrouwen. Het biedt jongeren ook een kans om te oefenen met het opbouwen en bijhouden van sociale contacten.

  • Als ouder kun je soms onbekend zijn met de nieuwste sociale mediaplatforms, maar heb je wel meer levenservaring en kennis van sociale normen. Recent onderzoek laat zien dat jongeren graag van hun ouders horen hoe je je het beste kunt gedragen op sociale media. Ze leren daarover meer van hun ouders dan van hun vrienden.
  • Jongeren gaan vaak heel bewust om met wat ze wel en niet online zetten, en zetten daarmee een bepaald imago neer. Het kan goed zijn om met je kind te praten over hoe realistisch het beeld is dat je van anderen krijgt voorgeschoteld. Onderzoek laat namelijk zien dat jongeren die veel bezig zijn met sociale media, vaak een negatiever beeld hebben van hun eigen uiterlijk of sociale leven.
  • Als iets eenmaal online staat, krijg je het er vaak niet zo makkelijk weer af. Het is goed om hier met je kind over te praten zodat hij of zij zich hier bewust van is. Het is ook belangrijk dat je kind bewust omgaat met het delen van foto’s en filmpjes waar anderen op staan. Wettelijk is dit ook niet altijd toegestaan. Laat je kind eens een online fotoquiz doen, om zijn of haar kennis te testen over wat wel en niet mag.

2. Veilig – voorkom risico’s

Vanaf de middelbare school gaan jongeren steeds meer gebruikmaken van sociale media en kunnen ze officieel lid worden van allerlei online platforms. Dit is een leuke manier om contact te hebben met leeftijdsgenoten en je eigen identiteit op te bouwen. Het brengt ook risico’s als (shame-)sexting, grooming en cyberpesten met zich mee. Het is belangrijk om samen goede afspraken te maken over bijvoorbeeld het privé houden van gegevens en foto’s en het selectief zijn bij het accepteren van ‘vrienden’.

Tip 1 - Toon interesse in wat er online gebeurt

Jongeren hechten sterk aan hun privacy en willen dan ook lang niet alles delen met hun ouders. Van jou als ouder vraagt dit begrip. Als jongeren zich begrepen en gesteund voelen in hun mediagebruik, zullen ze eerder geneigd zijn om zelf dingen met je te delen en worden veel risico’s voorkomen. Blijf op de hoogte van sociale mediaplatforms en de nieuwste apps en toon interesse in waar je kind online mee bezig is. Toon ook interesse in de online vrienden van je kind en praat over zijn of haar definitie van ‘vrienden’. Voor jongeren kan dit bijvoorbeeld ook iemand zijn waarmee ze regelmatig in een game spelen en die ze nog nooit in het echte leven hebben ontmoet. Bespreek met je kind wanneer je iemand wel of niet aan je vriendenlijst toevoegt.

  • Word zelf ook lid van de sociale mediaplatforms die je kind gebruikt, al is het maar voor een dag. Op die manier kun je zelf zien en ervaren hoe het werkt en deze kennis gebruiken bij het goed begeleiden van je kind.
  • Het is belangrijk om je online privacy goed te bewaken. De website ikbeslis.be geeft jongeren en ouders waardevolle informatie en tips om bewust met privacy om te  gaan. De online brochure ‘Kinderen en online privacy’ van Mijn Kind Online geeft ook handige tips. Loop ook eens samen met je kind langs de privacy-instellingen op sociale media, bijvoorbeeld met deze tips van Veiliginternetten.nl.
Tip 2 - Praat regelmatig met je kind over online veiligheid en risico's

Jongeren gebruiken media steeds vaker zelfstandig en zonder dat jij erbij bent. Het is daarom belangrijk om regelmatig met je kind te praten over online veiligheid en om samen goede afspraken te maken. Bijvoorbeeld over wat je wel en niet online zet en wie dat mogen zien.

  • In de media zijn regelmatig voorbeelden te vinden van situaties waarin er online dingen misgaan. Een naaktfoto van een jongere die wordt verspreid, met alle gevolgen van dien. Of een situatie waarin iemand online is buitengesloten en vernederd, met een fatale afloop. Je kunt dit soort mediaberichten op een positieve manier gebruiken om een gesprek over veilig mediagebruik, en bijvoorbeeld een onderwerp als sexting, te beginnen.
  • Je online identiteit kan ook gestolen worden. Kijk samen met je kind eens naar het verhaal van de dertienjarige Freek: pesters stalen zijn profielfoto en gingen er op internet mee vandoor. Of de documentaire Catfish, waarin een jongen verliefd wordt op een gestolen – en dus niet bestaande – online identiteit.
  • Gaat er toch iets mis? Laat je kind weten dat hij of zij altijd bij jou terecht kan. Omdat je kind het ook lastig kan vinden om jouw hulp in te schakelen, is het goed om je kind van tevoren al te vertellen waar hij of zij nog meer terecht kan. Bijvoorbeeld bij de kindertelefoon, meldknop.nl of helpwanted.nl.
Tip 3 - Check de adviezen van andere ouders en experts

Het valt als ouder niet altijd mee om je puber goed te begeleiden bij het veilig omgaan met media. Het aangeven en bewaken van grenzen wordt in deze leeftijdsfase steeds lastiger. Je puber luistert niet altijd en kan fel op regels reageren. Wanneer risico’s zich voordoen kan dit ingewikkeld zijn en weet je als ouder niet altijd wat de beste oplossing is. Dan kunnen adviezen van andere ouders en experts over hoe je nu het beste kunt handelen heel erg steunend zijn.

  • Op mediaopvoeding.nl geven deskundigen antwoord op concrete vragen over kinderen en media. Er worden allerlei goede adviezen gegeven, bijvoorbeeld over wat je moet doen wanneer je kind te maken krijgt met (shame-)sexting, grooming of cyberpesten.
  • Hoe doen andere ouders dat? Op oudersonline.nl vind je de grootste community van Nederland voor ouders van kinderen van -1 tot 18 jaar.

3. Samen – begeleid je kind

Jongeren hebben nog veel behoefte aan begeleiding van hun ouders. Ze willen vooral van hun ouders horen hoe je je het beste kunt gedragen op sociale media. Hoe ga je om met privacy, hoe gedraag je je online, maar ook wat bijvoorbeeld belangrijk is om te weten rondom online aankopen. Als ouder ben je misschien niet altijd bekend met de nieuwste media en sociale netwerkplatforms, maar jouw levenservaring en kennis van sociale normen kunnen jongeren goed gebruiken. Je kind heeft jou nog steeds nodig om hem of haar te begeleiden bij zijn of haar digitale ontdekkingstocht: het is goed om je dit te realiseren en een actieve houding aan te nemen.

Tip 1 - Praat met je kind over mediagebruik

In de puberteit verschuift jouw rol als ouder steeds meer van controleren naar vooral begeleiden en praten over wat je kind met media doet. Het is belangrijk om hierbij vooral begripvol en ondersteunend te zijn, zodat je kind met een veilig gevoel bij jou terecht kan.

Wees alert als je kind met een algemene vraag bij je komt (‘heb jij wel eens iets online gezet waar je later spijt van had?’) of iets vraagt over een ‘goede vriend’ of ‘vriendin’. Vaak genoeg is er een concrete aanleiding, bijvoorbeeld iets dat op school is gebeurd, of gaat het eigenlijk over henzelf. Praat er samen over door en vraag andersom ook eens naar de ervaringen van vrienden en vriendinnen (‘maken zij online weleens iets vervelends mee?’). Praten over een ‘ander’ kan neutraler en makkelijker zijn.

Tip 2 - Jij geeft als ouder het goede voorbeeld

Jouw eigen mediagebruik is een belangrijk voorbeeld voor je kind. Denk aan het beperken van je eigen mediagebruik door op bepaalde momenten alle media uit te zetten, zoals aan tafel, in het verkeer of bij het afrekenen aan de kassa. Hoe jij reageert op media heeft ook een belangrijke voorbeeldfunctie, denk aan momenten waarop er geweld of grof taalgebruik op het scherm voorbijkomt.

  • Lees het online magazine WIJS vol tips over mediaopvoeding, schermtijd en apps voor alle leeftijden.
  • Hoe vaak kijk jij eigenlijk per dag op je telefoon? Installeer bijvoorbeeld de app Checky op je telefoon om erachter te komen.

4. Inhoud – weet welke media geschikt zijn

Media ontwikkelen zich razendsnel: er staan iedere dag nieuwe apps of andere filmpjes online. Maar hoe maken jij en je kind daaruit een goede keuze? Het is goed om leeftijdsaanduidingen voor een film of game serieus te nemen en daarbij ook goed te kijken naar het karakter van je kind. Ligt je kind snel wakker na het kijken van een enge film, dan is die nieuwste horrorfilm misschien niet zo’n goed idee.

Kijk ook naar welke media misleidend kunnen zijn, bijvoorbeeld omdat het gebruik ervan uiteindelijk (veel) geld kost. Denk aan ringtones die ‘toch niet gratis blijken te zijn’ of apps die gratis zijn maar je verleiden tot dure in-app aankopen. Maar ook aan media waar veel reclame-uitingen in voorkomen, of waarbij de beheerder jouw gegevens vrij mag gebruiken en bijvoorbeeld doorverkoopt aan adverteerders.

Tip 1 - Toets de adviezen van experts

Bij het kiezen van geschikte filmpjes, apps en games kun je gebruikmaken van adviezen van experts. Kijkwijzer en PEGI waarschuwen tot welke leeftijd een film of game ongeschikt kan zijn. Sommige films en games zijn alleen geschikt voor 16 jaar en ouder, het is een goed idee om dit advies serieus te nemen.

Tip 2 - Help je kind bewust te kiezen

Pubers kiezen hun eigen games en televisieprogramma’s, of naar welke vlogger ze kijken. Hierbij worden ze ook beïnvloed door leeftijdsgenoten. Door met je kind te praten over welke media je wel of niet geschikt vindt en waarom, leg je een basis waarmee je kind eigen keuzes leert maken. Je kunt bijvoorbeeld met je kind praten over welk beeld van seksualiteit wordt neergezet in videoclips of wat je van grof taalgebruik in realityseries vindt. En je kunt je kind erop wijzen dat veel vloggers betaald worden om producten aan te prijzen en het dus om reclame gaat.

  • Je zult misschien niet altijd zin hebben om mee te kijken naar het langdurige ‘geratel’ van de favoriete vlogger van je kind. Toch kan het goed zijn om dit een keer te doen en je kind te wijzen op de verschillende manieren dat er (sluik-)reclame wordt gemaakt. Ook voor vloggers geldt een reclamecode en wanneer er oneigenlijk reclame wordt gemaakt kun je een klacht indienen bij de Reclame Code Commissie.
  • Veel apps lijken gratis, maar hebben vervolgens allerlei uitbreidingen waar je voor moet betalen. Of ze proberen je via links naar een andere website of applicatie toe te leiden. De Universiteit Gent ontwikkelde een leuke game voor jongeren waarmee zij al spelend een neus voor reclame krijgen.
Tip 3 - Overleg met andere ouders

Op deze leeftijd brengen kinderen steeds meer tijd door met leeftijdsgenoten en bij andere kinderen thuis. Daar gelden soms andere regels dan bij jullie en het kan goed zijn om dit met elkaar te bespreken. Naar welke films en series laten zij hun kinderen kijken en welke afspraken kun je hier met elkaar over maken?

  • Benieuwd hoe andere ouders en kinderen een boek, game, film of tv-serie hebben ervaren? Op de website commonsensemedia vind je reviews van allerlei soorten media (Engelstalig).
  • Check ervaringen van andere ouders op oudersonline.nl: de grootste community van Nederland voor ouders van kinderen van -1 tot 18 jaar.

5. Balans – momenten met en zonder

Het is belangrijk dat pubers ook momenten hebben waarop ze even niet met een scherm bezig zijn. Te veel mediagebruik kan een negatief effect hebben op schoolprestaties, het concentratievermogen, op de hoeveelheid nachtrust en de algemene gezondheid. Ook is er een risico op verslaving. Een op de zes jongeren geeft aan verslaafd te zijn aan sociale media – ze zijn bang om dingen te missen en vinden het fijn als anderen hun bericht liken of delen. Het is vooral belangrijk dat je kind in zijn of haar vrije tijd ook nog andere dingen doet dan met media bezig zijn.

Help je kind hierbij door zelf het goede voorbeeld te geven, afspraken te maken over de momenten waarop media ‘aan’ en ‘uit’ staan en je kind te stimuleren ook andere dingen te doen.

Tip 1 - Zorg ervoor dat je kind niet alleen maar bezig is met media

Jongeren geven zelf nog altijd de voorkeur aan persoonlijke ontmoetingen boven sociale media. Stimuleer je kind om eropuit te gaan en leeftijdsgenoten te ontmoeten, om mee te doen aan een teamsport of andere hobby, of een bijbaantje te nemen.

Tip 2 - Maak goede afspraken over wanneer je kind even geen media gebruikt

Het is goed om samen afspraken te maken over de momenten waarop je kind even geen media gebruikt. Het bezig zijn met media gaat bijvoorbeeld niet goed samen met het maken van je huiswerk, en leidt tot slechtere schoolprestaties. Sociale media in het verkeer gebruiken zorgt voor een reactievermogen vergelijkbaar met vier biertjes op hebben. En eten voor een scherm blokkeert het gevoel van verzadiging omdat je hersenen gefocust zijn op andere dingen, waardoor je meer eet dan nodig.

  • Het werkt goed om huiswerk te maken in kleine blokken van 25 minuten, met tussendoor pauzes van 5 minuten. Dit wordt ook wel de Pomodoro techniek genoemd. Na het 4e pomodoro-blokje van 25 minuten krijgt je kind een langere pauze van 20-25 minuten. Alleen tijdens de pauzes mag je kind berichtjes et cetera checken. Je kind kan een timer zetten of gebruikmaken van een huiswerkapp als Mattie, StudyTime of Forest. Uiteindelijk vergroot Pomodoro de focus van je kind.
  • Het boek ‘Focus’ van Justine Pardoen (2012) geeft handige tips waarmee pubers leren zich beter te concentreren.
  • Zweert je kind bij het maken van huiswerk met muziek op? Maak dan een vaste ‘huiswerkmuziek’ playlist met rustige muziek zonder verstaanbare teksten. Bespreek ook met je kind welke opties voor ‘stilte/niet storen’ op het mobieltje zitten en spreek af dat tijdens het huiswerk maken telefoonmeldingen uit staan.
  • Je kind bewust maken van zijn of haar mobiele gebruik? De app Menthal geeft inzicht in je gebruik en helpt met afkicken.
  • Een ‘opgeblazen digitale gevoel’? Doe eens een digitale detox, bijvoorbeeld met de Data Detox Kit.
  • Je kind stimuleren om in het verkeer niet met de telefoon bezig te zijn? Met de campagne MONO – Ongestoord onderweg biedt de Rijksoverheid concrete tips om niet afgeleid te raken in het verkeer.
Tip 3 - Vlak voor het naar bed gaan liever geen media

Veel jongeren krijgen veel te weinig nachtrust doordat ze tot ’s avonds laat nog op een scherm bezig zijn. Inslapen wordt hierdoor lastig door alle prikkels en indrukken die je hersenen nog moeten verwerken, en het blauwe licht van het beeldscherm verstoort het kunnen inslapen.

  • Een boek is ook media, lezen is dus een beter idee vlak voor het slapengaan en stimuleert bovendien nog altijd de creativiteit, fantasie en taalontwikkeling van je kind.
  • Ook luisterboeken zijn heerlijk voor het slapengaan, de bibliotheek heeft er genoeg (ook voor niet-leden). Doet je kind bijna eindexamen? Dan kan je kind op deze manier (een deel van) de literatuurlijst luisteren in plaats van lezen!

Veelgestelde vragen

Zijn er cijfers over pubers en schermen?

Jongeren gebruiken media steeds meer zelfstandig en uit het zicht van ouders. De hoeveelheid tijd die ze aan media besteden neemt verder toe: tot vijfenhalf uur per dag bij 10-14-jarigen (Van Deursen & Van Dijk, 2012). Bijna iedere jongere heeft een eigen smartphone of computer en ziet dit als een ‘poort naar de eigen wereld’, waar hij of zij contact heeft met leeftijdsgenootjes. Jongens doen dit vooral via gamen, meisjes via sociale media. Jongeren maken gebruik van allerlei sociale mediaplatforms, zoals Instagram, Snapchat en Facebook.

De MediaDiamant inzetten als professional

Opvoedprofessionals lezen op www.mediawijzer.net/mediadiamant meer over het inzetten van de MediaDiamant om kinderen en ouders te begeleiden en te ondersteunen.


Op deze pagina staan specifieke tips voor kinderen van 13 t/m 18 jaar. Ga voor meer informatie en tips voor alle leeftijden (tot 18 jaar) naar mediawijsheid.nl/mediadiamant.


Gerelateerde dossiers