De MediaDiamant – Wegwijs in mediaopvoeding voor basisschoolkinderen van 6 t/m 8 jaar


Als ouder wil je je kind goed begeleiden maar weet je niet altijd hoe. De MediaDiamant helpt daarbij. Op deze pagina staan tips voor kinderen van 6 t/m 8 jaar. Ga voor meer informatie en tips voor alle leeftijden (tot 18 jaar) naar mediawijsheid.nl/mediadiamant.


» Direct naar de tips

Kinderen op de basisschool krijgen steeds meer een eigen behoefte op het gebied van media: zij kiezen hun eigen games, televisieprogramma’s, YouTube filmpjes et cetera. Kinderen van 5-8 jaar maken met 15 minuten per dag tweeëneenhalf keer zo lang gebruik van een smartphone als in 2012: toen was het 6 minuten (Iene Miene Media onderzoek, 2015). (Bron: MediaDiamant, theoretisch kader).

Media zijn leuk en je kind kan er veel van leren. Tegelijkertijd is het belangrijk dat kinderen veilig met media kunnen omgaan. Veel opvoedvragen van ouders gaan dan ook over het mediagebruik van hun kind. Ze zoeken naar tips over geschikte apps en spelletjes, of hebben vragen over veiligheid en schermtijd.

Vijf kanten van mediaopvoeding

De MediaDiamant is opgebouwd uit vijf kanten die samen de belangrijkste onderdelen van mediaopvoeding vormen:

  • Plezier – geniet van de mogelijkheden
  • Veilig – voorkom risico’s
  • Samen – begeleid je kind
  • Inhoud – weet welke media geschikt zijn
  • Balans – momenten met en zonder

Bij iedere kant geeft de MediaDiamant praktische tips en informatie. Zo kun je je kind helpen om – van kleins af aan – gezonde mediagewoontes te ontwikkelen.

De MediaDiamant is gebaseerd op kennis van experts en wetenschappers. Meer uitleg over de totstandkoming vind je hier.


Tips gericht op kinderen van 6 t/m 8 jaar:

1. Plezier – geniet van de mogelijkheden

Bijna alle ouders laten hun kind media gebruiken omdat het leuk is en omdat ze er iets van kunnen leren.

Je kunt samen met je kind genieten van leuke en leerzame films en spelletjes, je kunt media inzetten om lekker creatief bezig te zijn en je kunt media gebruiken om contact te hebben met anderen, bijvoorbeeld met opa en oma.

Tip 1 - Relax met media

Media zorgen voor ontspanning. Lekker op de bank hangen en een filmpje kijken, youtuben of een spelletje spelen. Even bijkomen, bijvoorbeeld na een drukke dag op school of als het buiten regenachtig weer is.

  • Op Zapp staan leuke filmpjes, jeugdseries en films voor basisschoolkinderen, van het Klokhuis en SpangaS tot Zappsport, ook beschikbaar als app.
  • Op een regenachtige dag kan het spelen van een potje Just Dance of Wii Sports op je telefoon of de spelcomputer een goede en leuke manier zijn om toch een beetje beweging te krijgen.
  • Luisterboeken zorgen voor vermaak tijdens bijvoorbeeld een lange autorit. Ze vergroten de woordenschat en het taalbegrip van kinderen. De Bibliotheek geeft leuke tips.
Tip 2 - Wees creatief en maak dingen

Je kunt ook actief en creatief aan de slag met media, bijvoorbeeld door dingen te maken. Zo zijn er interactieve apps waarin kinderen een eigen game, stad of wereld in elkaar zetten. Ook kunnen kinderen met media hun eigen muziek maken of een filmpje.

  • Er zijn allerlei leuke apps zoals iStopMotion en Comic Life waarbij kinderen via een strip of (teken)filmpje hun eigen verhaal kunnen vertellen.
  • Scratch is een website waar kinderen leren een eigen animatie te maken en met PicoZone maken kinderen hun eigen tijdschrift. Zelfgemaakte foto’s, tekeningen of kleipoppetjes vormen hierbij vaak de basis, waardoor er een combinatie ontstaat van offline en online creativiteit.
  • Wat is er nu leuker dan een stad die helemaal van jou zelf is? Minecraft is waarschijnlijk de meest bekende app waarmee je kunt bouwen. Vind je kind Minecraft (nog) lastig? Dan is de app Toca Builders een versimpeld en goed alternatief. Dit soort apps is goed voor de ontwikkeling van creativiteit en technisch inzicht. Daarbij leert je kind oplossingen bedenken en samenwerken.
  • In de 21ste eeuw is kunnen programmeren een hele handige vaardigheid. Bovendien vinden basisschoolkinderen dit, vooral als ze een beetje technisch aangelegd zijn, vaak heel erg leuk. Er zijn verschillende websites, apps en cursussen die kinderen leren programmeren.
Tip 3 - Blijf met elkaar in contact

Vanaf de middenbouw vinden kinderen tv-programma’s voor volwassenen steeds interessanter, denk bijvoorbeeld aan familieshows en talentenjachten, of sportwedstrijden. Samen op televisie kijken naar deze programma’s is gezellig en versterkt de onderlinge band. Media kunnen ook helpen om in contact te blijven met vriendjes en familieleden, bijvoorbeeld door te skypen of facetimen. Misschien wonen opa en oma aan de andere kant van de wereld, of zijn ze er op vakantie – via een scherm kun je toch even met elkaar praten en elkaar zien.

2. Veilig – voorkom risico’s

Via media krijgen kinderen van alles te zien. Op televisie, maar zodra kinderen kunnen lezen en schrijven gaan ze ook steeds vaker zelfstandig het internet op. Helaas laten media soms ook dingen zien die niet geschikt zijn voor hun leeftijd, bijvoorbeeld geweld of seksualiteit. Hier kunnen kinderen bang en onzeker van worden. Een goede begeleiding en eventuele filters zorgen ervoor dat je kind media veilig kan blijven gebruiken.

Tip 1 - Maak goede afspraken

Praat regelmatig met je kind over online veiligheid en maak samen goede afspraken. Over het niet delen van persoonlijke gegevens en hoe je online met elkaar omgaat, maar ook over het niet zonder jouw toestemming doen van online aankopen in bijvoorbeeld een app of een game.

  • Op mediaopvoeding.nl geven deskundigen antwoord op concrete vragen over kinderen en media, per leeftijdsgroep.
  • Gaat er toch iets mis? Laat je kind weten dat hij of zij altijd bij jou terecht kan. Probeer niet boos te worden, dat maakt het voor je kind veiliger om hulp te vragen. Vanaf 8 jaar kan je kind ook terecht bij de kindertelefoon voor informatie en advies. Hebben jullie meer hulp nodig? Meldknop.nl of vraaghetdepolitie.nl bieden advies en ondersteuning.
Tip 2 - Gebruik filters en parental controls

Veiligheidsinstellingen en filters kunnen helpen voorkomen dat je kind ongeschikte dingen te zien krijgt. Er zijn verschillende apps die je hiervoor kunt gebruiken, zoals Qustodio. Bedenk je wel dat kinderen vanaf de basisschool ook steeds vaker bij andere kinderen thuis op een scherm gaan of filters ook zelf kunnen uitzetten. Samen praten over veilig mediagebruik en het maken van goede afspraken bieden uiteindelijk de meeste veiligheid.

  • Filters kun je instellen via www.yoursafetynet.nl en www.kliksafe.nl.
  • Op kijkwijzer.nl staat tot welke leeftijd een film of tv-programma schadelijk kan zijn voor kinderen.
  • Maak een apart YouTube-account aan en stel zelf afspeellijsten samen waaruit je kinderen kunnen kiezen.
  • Bij YouTube kun je via de ‘veilige modus’ instellen dat je kinderen geen ongeschikte filmpjes krijgen voorgeschoteld.
Tip 3 - Toch iets naars gezien? Stel je kind gerust

Soms krijgt je kind per ongeluk toch iets naars te zien. Check wat je kind gezien heeft en wat voor gevoel hij of zij erbij heeft. Laat je kind vooral zelf vertellen en sluit daarbij aan. Laat voelen dat je dichtbij bent en noem ook positieve dingen: dat er leuke dingen zijn om te doen of aan te denken, en dat dit ook mag. Bij een oorlog of natuurramp kun je benadrukken dat er ook goede dingen gebeuren, zoals heldhaftig gedrag van hulpverleners of een inzamelingsactie voor geld en hulpgoederen.

In de brochure Kinderen en terreur op (sociale) media & Kinderen en oorlog in de (sociale) media (vernieuwd in 2016) van Kennisnet en Mediawijzer.net geven experts Justine Pardoen, Peter Nikken, Juliette Walma van der Molen en Ronald Bartlema hun visie en tips.

3. Samen – begeleid je kind

Het samen met je kind bezig zijn met media zorgt voor plezier, maar ook voor veiligheid. Je houdt als ouder zicht op wat je kind ziet en hoe hij/zij dit ervaart. Op deze manier wordt het voor je kind ook heel gewoon om media-ervaringen met jou te delen en erover te praten. Kinderen hebben hun ouders nodig om hen te begeleiden in hun digitale ontdekkingstocht: het is goed om je dit te realiseren en een actieve houding aan te nemen.

Tip 1 - Praat met je kind over wat hij ziet

Door met je kind te praten over wat hij of zij op een scherm ziet, kom je te weten hoe hij/zij mediabeelden ervaart. Je kunt vragen om het spel uit te leggen of je kunt gericht vragen stellen. Hierdoor leert je kind om dingen te benoemen en jou erover te vertellen en weet jij waar je kind zoal op een scherm mee bezig is.

  • Op de Facebookpagina van Mediaopvoeding.nl staan regelmatig vragen en/of stellingen om met elkaar over media te praten.
  • Via media kan je kind leren over het gedrag van anderen, en wat aardig of onaardig gedrag is. Stel je kind hier vragen over als ‘Wat vind je hiervan?’, ‘Hoe denk je dat de ander zich nu voelt?’ of ‘Wat zou jij in deze situatie doen?’ Het boek ‘Unselfie’ (Engelstalig) staat vol handige tips over het samen praten naar aanleiding van media en het op deze manier oefenen met empathie.
Tip 2 - Praat met anderen over hoe zij het doen

Andere ouders, collega’s, familie en vrienden doen ook ervaringen op met het mediagebruik van hun kinderen en kunnen handige tips hebben. Praat samen over hoe zij het doen en/of ze tips hebben voor leuke apps, games of filmpjes. Maar ook over hoe zij omgaan met online kansen en risico’s. Zorg er ook voor dat je de afspraken die jullie thuis maken over mediagebruik met belangrijke anderen deelt, zoals opa en oma en de oppas.

  • Op de Facebookpagina van Mediaopvoeding.nl staan ook vragen en/of stellingen om met andere volwassenen over media te praten.
  • Hoe doen andere ouders dat? Op oudersonline.nl vind je de grootste community van Nederland voor ouders van kinderen van -1 tot 18 jaar.
Tip 3 - Jij geeft als ouder het goede voorbeeld

Hoe jullie media gebruiken is hét voorbeeld voor je kind. Bijvoorbeeld door je eigen mediagebruik te beperken en op bepaalde momenten alle media uit te zetten; aan tafel, in het verkeer, of bij de kassa. Ook leert je kind er iets van als jij afkeurend reageert wanneer er bijvoorbeeld geweld en/of grof taalgebruik voorbij komt.

  • Lees het online magazine WIJS vol tips over mediaopvoeding, schermtijd en apps voor alle leeftijden.
  • Hoe vaak kijk jij eigenlijk per dag op je telefoon? Installeer bijvoorbeeld de app Checky op je telefoon om erachter te komen.

4. Inhoud – weet welke media geschikt zijn

Er staan iedere dag nieuwe apps of andere filmpjes online. Maar hoe maak je als ouder een goede keuze? Welke apps en filmpjes sluiten aan bij de leeftijd en belangstelling van jouw kind, zijn betrouwbaar en gebruiksvriendelijk, en ook nog eens leuk? Wanneer een app, filmpje, boek of spelletje aansluit bij de belevingswereld van je kind, heeft dit een positief effect op de ontwikkeling. Je kind kan er dan veel van leren. Belangrijk dus om te kiezen voor goede inhoud.

Ook op de televisie is er veel te kiezen. Basisschoolkinderen houden van realistische tv-programma’s over de wereld om hen heen: avonturen van andere kinderen, de natuur, geschiedenis, andere culturen. Zo leren ze over andere gewoonten en tijden en wordt hun inlevingsvermogen vergroot. Vanaf negen jaar kunnen kinderen ook naar het Jeugdjournaal kijken. Daarnaast houden kinderen in deze fase ook van pure entertainment met herkenbare figuren zoals Pokémon of My Little Pony. Daar zitten veel dingen in waar basisschoolkinderen van houden zoals actie, humor en felle kleuren (NJi, 2015).

Tip 1 - Toets de adviezen van experts en andere ouders

Bij het kiezen van geschikte filmpjes, apps en games kun je gebruikmaken van adviezen van experts en andere ouders.

Tip 2 - Maak een checklist van wat jij als ouder belangrijk vindt

Het aanbod van apps is zo groot, dat het lastig om tot een goede selectie te komen. Vaak kun je alleen filteren op leeftijd of thema. En de term ‘educatief’ is niet hetzelfde als ‘kwaliteit’, al wil de maker je dat graag doen geloven. Om apps te vinden die aansluiten bij wat jij als ouder belangrijk vindt, kun je een checklist maken voordat je je zoektocht begint. Waar ben je naar op zoek (creativiteit, plezier), in welke fase zit je kind (leren rekenen, bouwen of leren programmeren) en welke app past bij je kind (een digitaal boek, een game of een app gebaseerd op een bekend figuur zoals Pokémon).

  • Struin regelmatig het internet af en probeer spelletjes altijd eerst zelf even uit.
Tip 3 - Help je kind bewust te kiezen

Vanaf de basisschool gaat je kind media steeds zelfstandiger gebruiken en kiest hij of zij steeds vaker eigen games, televisieprogramma’s en YouTube filmpjes. Ook gebruikt je kind steeds vaker media met leeftijdsgenootjes, terwijl jij er niet bij bent. Door met je kind te praten over welke media je wel of niet geschikt vindt en waarom, leg je de basis voor je kind om eigen keuzes te kunnen maken. Je kunt uitleggen hoe Kijkwijzer en PEGI werken en waarom het belangrijk is om deze richtlijn te volgen. En je kunt je kind wijzen op websites waar leuke en geschikte media te vinden zijn.

  • Laat je kind de tips over leuke, leerzame en/of creatieve apps en games op mediasmarties.nl of in Cinekid AppLab zien.
  • Bezoek samen de website van Zapp vol leuke filmpjes, jeugdseries en films voor basisschoolkinderen, of download de app.
  • In de bibliotheek kun je je kind laten zien hoe hij of zij zelf op zoek kan gaan naar boeken, films en games. Je kunt aan je kind uitleggen wat de symbolen op de verschillende media je vertellen over waar het verhaal over gaat. Een bibliotheekmedewerker kan jullie hierbij helpen.

5. Balans – momenten met en zonder

Veel ouders zijn op zoek naar richtlijnen over hoeveel tijd hun kind dagelijks achter het beeldscherm mag doorbrengen. Elk gezin is daar anders in. Sommige kinderen zetten uit zichzelf het scherm uit, anderen hebben hier meer sturing bij nodig. Het is vooral belangrijk dat media niet de enige activiteit zijn voor je kind. Ook tekenen, bouwen, lezen, bordspelletjes en lichamelijke activiteiten zoals klimmen, rennen en fietsen zijn belangrijk.

Help je kind hierbij door zelf het goede voorbeeld te geven, afspraken te maken over de momenten waarop media ‘aan’ en ‘uit’ staan en andere leuke dingen te bedenken die je met je kind kunt doen.

Tip 1 - Zorg ervoor dat je kind niet alleen maar bezig is met media

Er zijn een heleboel dingen die kinderen alleen kunnen leren in het ‘echte leven’ en niet via beeldschermen. Bijvoorbeeld hoe dingen voelen, ruiken en bewegen. Hoe je eigen lijf beweegt en wat je ermee kunt. Of het herkennen van emoties en gezichtsuitdrukkingen. Contact met anderen, buiten spelen, sporten, voldoende slapen en dingen om je heen ontdekken zijn zeer belangrijk voor de ontwikkeling.

  • Hoewel er geen vaste regels zijn voor de schermtijd van een kind, is de algemene aanbeveling om het voor 6 tot 9-jarigen te beperken tot anderhalf uur per dag. Ook televisie kijken valt hieronder. Je kunt deze tijd het beste verdelen in blokjes van maximaal een half uur. (Bron: Kennisnet)
  • Geocaching is een online schattenjacht. Met de GPS op je telefoon ga je buiten op zoek naar de juiste plek. Daar vind je een logboek waar je jouw naam en de datum in op kunt schrijven. Er is ook selectie gemaakt van wandelroutes en plekken die voor kinderen leuk zijn.
  • Met de app Troovie maak je zelf de leukste speurtochten voor je kind.
  • Kijk eens live mee in een vogelnest of een vossenhol. Op beleefdelente.nl en natuurkind.nl vind je webcams naar nestkastjes met koolmezen, zwaluwen en zelfs ijsvogels.
  • Hutten bouwen? Kijk eerst samen op YouTube een how-to-filmpje en ga dan lekker buiten aan de slag!
Tip 2 - Maak goede afspraken over wanneer je kind even geen media gebruikt

Bijvoorbeeld geen schermpjes tijdens het eten, niet in het verkeer en niet op de slaapkamer. Deel je afspraken ook met de oppas en andere opvoeders van je kind.

Een goede afspraak kan zijn om te stoppen aan het einde van een level. Dat is een afgebakend moment en je geeft een duidelijke reden mee; het level is af. Tijd voor de volgende activiteit! Zonder duidelijke grenzen en afspraken kunnen media makkelijk een middel tegen verveling worden. Kinderen worden dan hangerig, beleven er eigenlijk niet meer zoveel plezier aan en een nieuwe activiteit wordt steeds uitgesteld. Dit kan een basis leggen voor verslaving.

  • Wanneer kinderen met media bezig zijn vliegt de tijd vaak om. Zet een kookwekker of installeer een timer op je tablet. Zorg ervoor dat dit ook voor je kind zichtbaar is: op die manier weet hij of zij zelf hoeveel tijd er nog over is. Dit maakt het makkelijker om uiteindelijk te stoppen.
  • Apps als Screentime (Android) en ScreenTime – Time Messenger (iOS) helpen je bij het beperken van de beeldschermtijd.
Tip 3 - Vlak voor het naar bed gaan liever geen media

Laat je kind vlak voor het naar bed gaan geen gebruik maken van (digitale) media. Ze krijgen dan te veel prikkels en indrukken om te verwerken, en het blauwe licht van het beeldscherm verstoort het kunnen inslapen.

  • Een boek is ook media, voorlezen is dus een beter idee vlak voor het slapengaan en stimuleert bovendien de taalontwikkeling van je kind.
  • Ook luisterboeken zijn heerlijk voor het slapengaan, de bibliotheek heeft er genoeg (ook voor niet-leden).
Extra tip - Sporten is belangrijk!

Vanaf deze leeftijd wordt sporten heel belangrijk voor kinderen. Het Nederlandse Instituut voor Sport en Bewegen (NISB) adviseert dat kinderen minimaal 1 uur per dag intensief bewegen, buiten de gymles en het speelkwartiertje om. Sporten zorgt voor spieropbouw, vetverbranding en de opbouw van het zenuwstelsel. Het helpt ook bij het leren van sociale vaardigheden, denk aan samenwerken in een team en het leren omgaan met winnen en verliezen.

Extra tip - Vervelen kan goed zijn voor kinderen

Op het moment dat je kind zich verveelt, kan het heel verleidelijk zijn om een scherm tevoorschijn te halen. Ook je kind te lang laten doorspelen, terwijl hij/zij eigenlijk hangerig wordt en niet zoveel plezier meer aan dat schermpje beleeft. Vervelen kan soms heel goed zijn voor kinderen: door de leegte krijgen ze allemaal nieuwe ideeën en vinden ze iets nieuws om te doen.

Veelgestelde vragen

Waarom is opvoeden met media eigenlijk belangrijk?

Kinderen kunnen vaak uitstekend overweg met apparaten. Maar het goed kunnen inschatten van de risico’s en online de juiste beslissingen nemen, vinden ze een stuk moeilijker. Daar hebben ze de begeleiding van hun ouders hard bij nodig. Mediaopvoeding vraagt dan ook om een actieve houding van ouders: meekijken, praten en uitleg geven, samen afspraken maken, weten wat je kind met media doet en ingrijpen op het moment dat er iets mis gaat. Dit stimuleert het zelfvertrouwen en eigen oordeel van je kind, en uiteindelijk kun je jouw kind steeds meer loslaten.

Zijn er cijfers over basisschoolkinderen (6-8 jaar) en schermen?

Kinderen van 5-8 jaar maken met 15 minuten per dag tweeëneenhalf keer zo lang gebruik van een smartphone als in 2012 (6 minuten) (Iene Miene Media onderzoek, 2015).

De MediaDiamant inzetten als professional

Opvoedprofessionals lezen op www.mediawijzer.net/mediadiamant meer over het inzetten van de MediaDiamant om kinderen en ouders te begeleiden en te ondersteunen.


Op deze pagina staan specifieke tips voor kinderen van 6 t/m 8 jaar. Ga voor meer informatie en tips voor alle leeftijden (tot 18 jaar) naar mediawijsheid.nl/mediadiamant.