Meedoen in de digitale samenleving

Digitale overheid

Digitale overheid - © Ed Gregory via stokpic.com (CC0)

Veel overheidszaken kun je via het internet regelen. Denk hierbij aan je belastingaangifte doen, je rijbewijs verlengen of een uitkering aanvragen. Deze communicatie verliep vroeger vooral per post, of je moest langs op het gemeentehuis. Het kabinet wil dat we uiteindelijk al onze zaken met de overheid online (kunnen) regelen.

Dat is handig, maar niet voor iedereen. Bovendien roept het vragen op over veiligheid en privacy. Hoe zorg je dat je bijblijft? En wat doen de overheid en anderen om de overgang zo makkelijk mogelijk te maken?

Wat is de digitale overheid?

Onder digitale overheid (ook wel: e-overheid) verstaan we de online communicatie tussen burgers, bedrijven en overheid. De overheid heeft verschillende online diensten om dit mogelijk te maken. Denk aan overheidswebsites zoals Mijn Belastingdienst, maar ook aan de Coronamelder-app of de mogelijkheid om direct, online je stem te laten horen over beleid van je gemeente.

Om gebruik te maken van digitale overheidsdiensten heb je vaak een DigiD-account nodig. DigiD is een soort digitaal paspoort: jouw persoonlijke, unieke account, gekoppeld aan je persoonsgegevens.

Het hebben van een DigiD is niet verplicht – maar wel nodig om gebruik te maken van deze overheidswebsites:

  • Op MijnOverheid.nl vind je een overzicht van jouw lopende zaken met de overheid
  • De website eHerkenning is bedoeld voor communicatie tussen bedrijfsleven en overheid
  • Via Mijntoeslagen.nl kan je zorg-, huur-, en kinderopvangtoeslag aanvragen
  • Op Mijnpensioenoverzicht.nl bereken je hoeveel pensioen en AOW je hebt opgebouwd
  • Mijn UWV en de Werkmap zijn voor het opgeven van inkomensgegevens en sollicitatie-activiteiten, om zo onder andere een ww-uitkering te ontvangen
  • Op Mijn Belastingdienst vul je je belastingopgave en BTW-opgave in, en vind je alle overige communicatie met de Belastingdienst

» Meer weten over DigiD? SeniorWeb vertelt over de mogelijkheden.

Wat zijn de voordelen van een digitale overheid?

Met de komst van de digitale overheid gaat de communicatie tussen jou, de overheid en bedrijven sneller. Sommige gegevens zijn namelijk al (digitaal) bekend bij de overheid, waardoor het makkelijk wordt om identiteitsdocumenten op te vragen, bezwaar in te dienen, vergunningen aan te vragen, een afspraak te maken of aangifte te doen.

Digitale communicatie met de overheid maakt ook iets mogelijk wat we ‘digitale democratie’ noemen. Daarbij kun je digitaal gaan bijdragen aan beslissingen van de overheid. Denk bijvoorbeeld aan meestemmen over het bestemmingsplan van een park bij je in de buurt. Hier is in 2019 mee geëxperimenteerd op bepaalde plekken in Nederland – lees hier meer over het initiatief.

Ook hoef je de deur niet meer uit, hoef je geen rekening te houden met openingstijden, en kun je je bestanden digitaal overzichtelijk en veilig bewaren.

Tot slot bespaart de overstap naar een digitaal systeem veel papier, wat beter is voor het milieu.

Wat zijn de risico’s van een digitale overheid?

Bij een volledig digitaal systeem is veiligheid belangrijk, om jouw privacy te beschermen. Hackers kunnen inbreken op overheidssites, waardoor vertrouwelijke informatie op straat kan komen te liggen. De overheid maakt wel gebruik van moderne manieren om hun sites zo veilig mogelijk te houden. Daar lees je hier meer over.

Ook vergroot je je veiligheid door je DigiD veilig te bewaren en niet uit te lenen. Lees deze tips voor het veilig gebruik van DigiD, om bijvoorbeeld identiteitsfraude te voorkomen.

Een digitale overheid kan mensen uitsluiten. Uit het rapport ‘Tien jaar onderzoek Mediawijsheid’ blijkt dat kwetsbare mensen (zoals mensen die moeite hebben met taal of mensen met een verstandelijke beperking) soms moeite hebben om digitaal bij te blijven. Voor hen is het lastig om digitaal te communiceren met de overheid.

Er is een wet die ervoor moet zorgen dat de informatie op overheidswebsites voor iedereen toegankelijk en begrijpelijk is. Uit onderzoek van DigitaalToegankelijk blijkt dat veel overheidswebsites (nog) niet voldoet aan deze toegankelijkheidseisen. 

Heb je tips of ondersteuning nodig?

Het kabinet wil dat de digitale dienstverlening van de overheid door zoveel mogelijk mensen te gebruiken is. Dat is (nog) niet voor iedereen even vanzelfsprekend. Gelukkig is er veel hulp en handige informatie beschikbaar:

  • Doe je digiding! is een online lesomgeving met materiaal voor vierdejaars vmbo-leerlingen en eerstejaars mbo-studenten, om deze doelgroep kennis te laten maken met de digitale overheid
  • Digisterker is een website met cursussen en leerprogramma’s om te leren omgaan met de digitale overheid
  • Het Digitaal Hulpplein is een wegwijzer voor mensen die (nog) niet zo goed met de computer overweg kunnen. Op de website kun je de Digi-zelftest doen of een oefenlocatie in de buurt vinden
  • Het Informatiepunt Digitale overheid is een website die je helpt (digitale) basisvaardigheden bij te brengen
  • Bij de Digihulplijn staan ze klaar om je te helpen met vragen over het gebruik van je laptop, telefoon of tablet
  • De Regelhulp geeft advies over het regelen van zorg, hulp of ondersteuning, voor jezelf of voor iemand anders
  • Op Veilig internetten.nl vind je tips, tricks en praktische uitleg over online veiligheid
  • Voor senioren en hun begeleiders is er Seniorweb, een vereniging die senioren helpt digitaal vaardig(er) te worden
  • Het dossier Grijs & Mediawijs biedt concrete tips voor senioren en hun omgeving
  • De actie #allemaaldigitaal moet ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen toegang krijgen tot een computer
  • Dit dossier op Bibliotheekinzicht.nl gaat over de rol die bibliotheken spelen in het digitaal vaardig maken (en houden) van burgers
  • De Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) organiseert het spreekuur Eerste Hulp Bij Online, waar je 1-op-1-hulp krijgt bij je computervragen, van YouTube tot DigiD

Veelgestelde vragen

Kan communicatie met de overheid straks alleen nog maar digitaal?

Overheidsinstanties gaan hun zaken steeds meer digitaal regelen. Momenteel is het nog altijd mogelijk om alles niet-digitaal te regelen. Zo kun je langsgaan bij het loket van je gemeente en zijn alle overheidsinstanties per post en telefoon bereikbaar.

In het regeerakkoord van 2017 staat dat mensen die niet elektronisch kunnen communiceren met de overheid, dat ook op een andere manier moeten kunnen blijven doen.

De informatie vanuit de overheid stelt “zolang nog veel mensen het lastig vinden hun zaken met de overheid digitaal te regelen, blijven er alternatieven bestaan”. Maar wat precies de definitie van ‘veel mensen’ is, wordt niet duidelijk.

Wat is het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC)?

Het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) houdt zich bezig met de beveiliging van digitale systemen van de overheid.

» Meer in het dossier digitale overheid

Beschermt het Electronisch Patienten Dossier (EPD) mijn privacy?

Jouw gegevens komen pas in het EPD terecht als jij daar toestemming voor geeft. Dat kan via de website ikgeeftoestemming.nl.

Er is veel weerstand tegen het EPD-LSP. Men is bang voor schending van privacy door onbevoegden zoals bedrijfsartsen, werkgevers en (zorg)verzekeringsmaatschappijen of hypotheekverstrekkers. Meer weten? Kijk dan eens op ikgeentoestemming.nl, de tegenhanger van bovengenoemde website.

Kijktip: Zembla maakte deze documentaire over de jacht van zorgverzekeraars op medische gegevens.

Meer lezen

Voor een veerkrachtige en kansrijke digitale samenleving waarin iedereen meedoet

Website met tips, trics en uitleg om veilig te internetten

Initiatief van overheid, bedrijfsleven en wetenschap om de kennis over online veiligheid te vergroten