Voor scholen

Informatievaardigheden

Overzicht van lesmateriaal informatievaardighedenOverzicht van lesmateriaal informatievaardigheden

Informatievaardigheden zijn vaardigheden die helpen bij het zoeken, vinden, beoordelen en verwerken van informatie. Offline en online.

  • Hoe formuleer je een goede zoekvraag?
  • Wat staat er precies in de tekst?
  • Van wie is de informatie afkomstig?
  • Hoe weet je of de informatie betrouwbaar is?
  • En waar zoek je als er niets op internet is te vinden?

Wat kan er misgaan?

Zonder informatievaardigheden kun je makkelijk verdwalen in de enorme hoeveelheid informatie, en erger nog, de verkeerde bronnen gebruiken.

Zoeken op internet is een dagelijkse bezigheid geworden, ook voor kinderen. Denk maar aan huiswerkopdrachten en het voorbereiden van spreekbeurten. Uit de miljoenen websites op internet moeten we een selectie maken. Wat is belangrijk? Wat is waar? Wie zegt wat? En met welke bedoeling?

Bovendien oefenen de grote hoeveelheid berichten – via kranten, sociale media, tv, online gemeenschappen – in combinatie met de filter bubble invloed uit op hoe wij onszelf, de ander of de wereld zien. Het wordt steeds lastiger om het onderscheid te maken tussen feit en fake.

Kinderen die onvoldoende informatievaardig zijn, nemen vaak klakkeloos dingen over van internet en realiseren zich onvoldoende dat informatie (bewust of onbewust) fout of verdraaid kan zijn. Informatievaardigheden leren je de zin van de onzin te onderscheiden.

» Dit moet je weten over nepnieuws

Zoekmachines voor kinderen

  • Jouwzoekmachine.nl is de eerste zoekmachine ter wereld die rekening houdt met het leesniveau van kinderen. De zoekmachine toont relevante informatie voor de leeftijd 6 tot 15 jaar.
  • Wikikids is al 10 jaar de Wikipedia voor kinderen. Kinderen krijgen leerzame artikelen te lezen die op hun leeftijd zijn afgestemd.

Lesmateriaal over informatievaardigheden

In ons dossier Lesmateriaal vind je een overzicht van beschikbaar lesmateriaal over informatievaardigheden.

Veelgestelde vragen over informatievaardigheden

Hoe ontstaat gekleurde informatie?

Gekleurde informatie ontstaat door:

  • Drijfveer van de journalist en/of mediamaker
    Media hebben een belangrijke maatschappelijke functie: het informeren van de bevolking, het controleren van de machthebbende en het leveren van commentaar bij het nieuws. Maar NRC brengt ander nieuws dan De Telegraaf. En PowNed maakt programma’s vanuit een andere drijfveer dan de VPRO.
  • Het recht om vergeten te worden
    Sinds 2014 hebben inwoners van de Europese Unie het recht om online vergeten te worden. Zij kunnen bij zoekmachines als Google een verzoek indienen om bepaalde links met persoonlijke informatie te laten verwijderen. Dat levert gefilterde informatie op.
  • Filter bubble
    De filter bubble is het verschijnsel waarbij websites en zoekmachines hun resultaten afstemmen op jouw (eerdere) online zoekgedrag. Ze laten daarbij andere informatie buiten beschouwing.
  • (zelf)censuur
    Censuur is je macht gebruiken om informatie achter te houden of de expressie aan banden te leggen.
Hoe werkt de filter bubble?

Internetactivist Eli Pariser legt de filter bubble uit met een voorbeeld van Egypte. Twee vrienden zoeken via Google op de term Egypte. Zij krijgen wisselende zoekresultaten op basis van hun surfgeschiedenis.

De één krijgt namelijk vooral toeristische trekpleisters te zien in de zoekresultaten, terwijl de ander informatie krijgt over de politieke crisis in Egypte.

Wanneer zoekgegevens op internet worden bijgehouden, kun je na verloop van tijd in kaart brengen wat iemands interesses zijn. En vervolgens voorspellen wat diegene waarschijnlijk wel/niet zoekt. Zo werkt ook de filter bubble.

Is informatievaardig hetzelfde als mediawijs?

Nee. Informatievaardigheden zijn een onderdeel van mediawijsheid. Informatievaardigheden zijn het zoeken, beoordelen en verwerken van informatie.

Onder het ruimere begrip mediawijsheid vallen ook:

  • netiquette » Hoe gedraag je je op sociale media?
  • ict-vaardigheden » het technisch kunnen omgaan met digitale media
Is er materiaal voor docenten?

Speciaal voor docenten zijn verschillende brochures en boekjes gepubliceerd over informatievaardigheden in het onderwijs:

Binnen het Mediawijsheid Competentiemodel is uitgebreid aandacht voor informatievaardigheden. De beschreven niveaus voor PO-leerkrachten en PABO-studenten zijn ook bruikbaar voor docenten in het VO.

Meer weten?

Deze organisaties helpen je verder:

Verzorgt trainingen en advies op het gebied van informatievaardigheden, auteursrecht, sociale media en apps

Zoekmachine voor kinderen

Biedt een doorgaande leerlijn mediawijsheid voor de basisschool

Helpt docenten nieuwsmedia in hun lesprogramma te verwerken

Helpt studenten op basis van kunstmatige intelligentie om slimmer en kritischer informatie te zoeken

Werkt aan leesmotivatie en verbeterde informatievaardigheden op basis- en middelbare scholen

De nationale bibliotheek van Nederland

Begrijpend lezen en rekenen met het nieuws van de dag