Sociale media

YouTube

Wat zijn de gevaren van YouTuben? En de kansen? Hoe begeleidt je kinderen hierbij? En welke vragen stel je ze? Kortom, wat moet je als opvoeder weten over YouTube?

Sinds de komst van YouTube kunnen we video kijken waar en wanneer we willen; van muziekclips, grappige filmpjes en persoonlijke dagboeken (vlogs) tot instructievideo’s, wetenschappelijke colleges, tv-series van vroeger en goede documentaires.

Dankzij YouTube is iedereen een online creator geworden. Welke kansen biedt YouTuben voor je carrière? Kun je YouTube inzetten voor school? Of is het puur entertainment? Welke verantwoordelijkheden hebben YouTubers? Waar liggen de grenzen en gevaren? En hoe praat je hierover met je kinderen?

Kortom, wat moet je als opvoeder weten over YouTube?

Eerst, wat is het verschil tussen YouTubers en vloggers?

Vloggers houden een dagboek bij op YouTube. YouTubers maken video’s met bredere insteek, bijvoorbeeld over gamen, over beauty en make-up, over boeken, over voeding of ze halen grappen uit. Kortom: vloggers zijn YouTubers, maar niet alle YouTubers zijn vloggers. In spreektaal lopen de termen vlogger en YouTuber overigens vaak door elkaar.

Mijn kind gebruikt YouTube als…

YouTube als dagboek

Videodagboeken in de vorm van vlogs zijn er in alle soorten en maten: grappig, alledaags, onthullend of zelfs heel intiem. De meeste volwassenen vinden vlogs maar saai en volkomen onbegrijpelijk.

Wat levert het kijken naar die schijnbaar doelloze video’s op? En wat zijn de gevolgen als je kind zelf zijn/haar leven deelt op YouTube?

Waarom kijken kinderen naar vlogs?

Jongeren zitten in een levensfase waarin identiteitsontwikkeling centraal staat. Waar je naar kijkt, bepaalt (een deel van) die identiteit. Een vlog laat het dagelijks leven van een leeftijdsgenoot zien. Welke kleding dragen zij? Wat vinden zij leuk? Hoe gaan zij met problemen om? Jongeren herkennen zichzelf in die situaties en identificeren zich met de vloggers. Het helpt ze om hun eigen ik verder te ontwikkelen.

Wat als je kind zelf vlogs maakt?

Soms leiden die online dagboeken naar wereldwijd succes, maar voor de meeste kinderen is dat geen drijfveer. Over het algemeen hebben zij gewoon ontzettend veel plezier in het maken van filmpjes. Ze ontwikkelen vaardigheden zoals filmen, monteren en presenteren en leren zich creatief te uiten.

Wie vlogt, leert ook veel over netwerken, contact maken en over samenwerken. Van de jonge YouTubers heeft ruim driekwart regelmatig contact met andere YouTubers. Uit dit contact ontstaan samenwerkingsverbanden, bijvoorbeeld samen een filmpje maken.

Welke afspraken maak je over privacy?

Jongeren die hun leven filmen – en uploaden op YouTube – delen behoorlijk wat persoonlijke informatie. Dat kan ook (ongewild) schade toebrengen. Want als je beroemd bent, is je persoonlijke leven een open boek. Dat klinkt misschien leuk, maar kan je kind dat aan?
Herkend worden op straat, mensen die steeds met je op de foto willen, die weten waar je woont en die je beschouwen als publiek bezit. Daar komt bij dat de meeste video’s worden opgenomen in de woon- of huiskamer; wil je wel dat die voor de hele wereld zichtbaar zijn?
En hoe ga je als vlogger om met de privacy van anderen? Bijvoorbeeld familie, vrienden, schoolgenoten en voorbijgangers? Zij spelen een belangrijke rol in het dagelijkse leven, gaan zij ook een rol spelen in de vlogs? En willen ze dat wel?
YouTube voor school

Op YouTube wordt enorm veel kennis gedeeld: van klusfilmpjes en make-up tutorials tot uitleg over de scheikundeles en complete colleges over wetenschap en natuur. Handleidingen, studieboeken en cursussen zijn tegenwoordig overbodig: we kunnen alles leren door een video te bekijken.

Wat zijn de mogelijkheden voor leraren en leerlingen op YouTube? Waarom werkt video zo goed? En kun je elke video vertrouwen?

YouTube als lesmateriaal

Steeds meer leerlingen kijken filmpjes op YouTube om voor school te leren. Wiskunde, Nederlands, geschiedenis, maatschappijleer, aardrijkskunde en natuurkunde; voor elk vak is er wel een docent te vinden die via Youtube-filmpjes de stof nauwkeurig uitlegt. Een uitkomst, want veel leerlingen vinden het erg handig om op die manier de stof in hun eigen tempo te kunnen leren. Video’s kun je in alle rust bekijken, pauzeren en terugspoelen, dat gaat in de les niet. Het maakt leren afwisselender en leuker.

Leraren maken de YouTube-filmpjes vaak met veel zorg. Zij vertellen hun best denkbare verhaal en combineren dat met beeld. Bekijk dit overzicht met enkele van de beste YouTube-docenten van Nederland.

YouTube als voorlichtingsmateriaal

Uit recent onderzoek van de politie bleek dat jongeren behoefte hebben aan informatie over veiligheid en strafbaarheid. Zij zien de politie als een betrouwbare bron, maar vinden het lastig om (telefonisch) contact op te nemen. In plaats daarvan gaan ze liever online op zoek naar informatie.

Daarom werden bekende vloggers, zoals Furtjuh, Beautynezz en Dylan Haegens gevraagd om vlogs te maken over diverse onderwerpen, zoals als het verspreiden van naaktfoto’s en nepprofielen, pesten, het spuiten van graffiti en wildplassen. Zij geven het voorbeeld en maken de onderwerpen bespreekbaar onder jongeren.

Je kunt de video’s bekijken op het YouTube-kanaal van vraaghetdepolitie.nl.

YouTube voor hobby en/of interesses

Jongeren leren door te doen. Niet alleen voor school, maar ook om hun andere talenten te kunnen ontwikkelen. Ze kijken instructievideo’s over de meest uiteenlopende onderwerpen, van gitaar spelen en videobewerking tot de perfecte smokey eyes en (uiteraard) het succesvol opstarten van je eigen YouTube-kanaal.

Maar werkt het ook? En waarom?

Uit onderzoek van de Radboud Universiteit blijkt dat leerlingen die op YouTube naar filmpjes over natuurkunde kijken, een toets beter maken dan leerlingen die het lesboek lezen. Volgens de Radboud Universiteit hebben de onderzoekers daarmee laten zien dat video voor de natuurkundeles een meerwaarde heeft.

Waarom is leren van video’s zo effectief?

  • Beelden worden sneller opgenomen dan (geschreven) tekst
  • Video’s bieden alleen de informatie aan die op dat moment relevant is
  • Video’s bieden leraren de mogelijkheid om te differentiëren; de ene leerling wil de video nog eens bekijken terwijl de ander al doorscrolt
  • Het maakt de lessen afwisselend, en daardoor leuker

Hoe zit het met de betrouwbaarheid van video’s?

Net als bij websites, moeten we uit de miljoenen video’s een selectie maken. Wat is belangrijk? Wat is waar? Wie zegt wat? En met welke bedoeling? Door de overvloed aan video’s moeten jongeren leren navigeren tussen die verschillende bronnen. Heb je de informatie eenmaal gevonden, dan moet je deze nog kunnen beoordelen op betrouwbaarheid en geschiktheid.

Stel deze vragen aan je kind en/of leerlingen

  • Wat wordt er precies gezegd in de video?
  • Van wie is de informatie afkomstig?
  • Wie is de afzender van de video?
  • Waar baseert de maker zich op?
  • Welke belangen kan diegene hebben bij de video?
  • Hoe kun je een bericht controleren op waarheid?
  • Waar zoek je als er niets op internet is te vinden?
  • Hoe zie je het verschil tussen een feit en een mening?
  • Kun je informatie op internet altijd vertrouwen?
  • Wat is je verantwoordelijkheid als maker van een video?

Voor leraren kan dit een extra motivatie zijn om zelf video’s te gaan maken. Niet elke video is van goede kwaliteit en/of behandelt de stof volledig. Ook getoonde advertenties of voorgestelde video’s zijn niet altijd geschikt om binnen het onderwijs getoond te worden. Als je zelf video’s maakt, weet je wat je leerlingen kijken en kan je er makkelijker naar verwijzen vanuit je lessen.

Zelf tutorials maken

Of je nou leerling of docent bent; het maken van goede filmpjes kost tijd, maar levert ook veel op. Gelukkig vind je op YouTube talloze goede instructievideo’s om zelf filmpjes te maken en te monteren. Neem bijvoorbeeld eens een kijkje bij de YouTube Creator Academy. Hier vind je korte en lange lessen met nuttige informatie over hoe je je kanaal en video’s kunt optimaliseren.

YouTube als carrière

YouTube is niet alleen ter lering en vermaak, het is ook een platform voor aanstormend talent. Geld verdienen met YouTube-filmpjes; dat lijkt een geweldig beroep.

Wat betekent het om van YouTuben je beroep te maken? Hoe blijf je populair en interessant? Welke verantwoordelijkheid heb je als maker? En wat als de grote bedrijven zich gaan bemoeien met de inhoud van je video’s?

Hoe verdien je geld op YouTube?

Dé manier om geld te verdienen met YouTube is ervoor te zorgen dat je een veel bekeken kanaal hebt. Dat trekt adverteerders. Een grove schatting is dat je per 1000 views tussen de € 0,20 en € 5,00 verdient op YouTube.

De echte succesvolle YouTubers hebben deals met bedrijven of merken. Zij hebben hun hobby omgezet in een lucratieve (bij)baan.

Dit zijn de 4 manieren om geld te verdienen op YouTube:

  1. Advertenties en reclame
  2. Meedoen aan een campagne (influencers)
  3. Branded content of Product Placement, dus het tonen van producten in je video’s
  4. Merchandise, zoals kleding en boeken

Welke invloed heeft (betaald) vloggen op je leven?

Je kind is ooit begonnen met een kanaal vanuit passie en enthousiasme. Maar als de hobby een bron van inkomsten wordt, gaan grote bedrijven zich ermee bemoeien. Is het dan nog wel zo leuk?

Als je geld gaat verdienen met je vlogs, betekent dat vaak dat je niet meer zelf bepaalt wanneer je vlogt. De grote vloggers moeten zelfs twee video’s per dag maken. Je maakt afspraken, ook over de inhoud, die in contracten worden vastgelegd.

Bovendien moet iedereen die media maakt, zich realiseren dat hetgeen je publiceert gevolgen kan hebben. Je zet iets online en daar draag je verantwoordelijkheid voor. Je krijgt een voorbeeldfunctie.

Hoe ga je om met negatieve reacties en comments?

Reacties op internet en sociale media zijn vaak onnodig hard, kwetsend en weinig begripvol. Hoe reageert je kind daarop?

Stel hem/haar daarom eerst deze vragen:

  • Reageer je weleens op videos van andere vloggers? Zo ja, wat zeg je dan?
  • Hebben je wel eens een online bericht gezien dat je kwetsend vond?
  • Hoe zou je omgaan met negatieve reacties?
  • Heb je zelf wel eens iets geplaatst waar je later spijt van kreeg?

Wat als je kind commercieel wordt benaderd?

De meeste succesvolle YouTubers hebben getekend bij multi channel network (MCN), een talentbureau voor online creators. In Nederland is het bekendste bureau Social 1nfluencers. Zij helpen jongeren bij het verbeteren van hun likeability, hun videokwaliteit en koppelen ze aan adverteerders. Een andere MCN is Machinima, gespecialiseerd in gameplay video’s.

Hoe ondersteun je je kind hierbij?

Als ouder kun je je kind natuurlijk ondersteunen bij dit alles. Bijvoorbeeld door ze te helpen om hun vaardigheden verder te ontwikkelen, hun profilering zorgvuldig te kiezen en zich een weg te banen door de vele beschikbare informatie.

Praat met elkaar over online imago, de doelen die ze willen bereiken, de waarde van privacy en hun verantwoordelijkheid als maker. Wat laat je van jezelf zien aan de buitenwereld? En wat niet? Wie ben je, wat zijn je sterke kanten en waar sta je voor?

  • Ondersteun je kind in zijn/haar ambitie
  • Vertel wat verantwoord vloggen inhoudt en wat je moet doen om dat doel te bereiken
  • Bekijk wat een kind op zijn of haar kanaal plaatst
  • Help hem/haar bij zijn ambities, bijvoorbeeld door hem te wijzen op creatoracademy.youtube.com of een cursus te laten volgen op de Tube School
  • Lees de brochure Jong Geleerd 2.0 – YouTube
YouTube als entertainment

Voor veel gebruikers is YouTube dé plek geworden voor vermaak en ontspanning. YouTube maakt ons 24 uur per dag deelgenoot van de uitdagingen die de wereld ons biedt. Niets is te gek en alles moet kunnen.

Wie zijn deze makers van het vermaak van de 21e eeuw? Hoe praat je met je kind over grensoverschrijdend gedrag op internet? En wat als je kind zelf pranks wil uithalen of nadoen?

Van grappen en grollen…

Dylan Haegens, Kwaaivines, Oostblocker, Zu5e en Stuk TV zijn allemaal populaire YouTube-kanalen met grappige filmpjes, zogenaamde challenges en pranks. Grappen en grollen zijn helemaal in; met scooters door het tuincentrum racen, nepdrollen neerleggen, bowlen in een verlaten bowlingcentrum, hete pepers eten of in je onderbroek naar de sportclub. Ondeugend, soms op het randje maar meestal onschuldig.

Naar treinsurfen en treiterfilmpjes

Maar alles lijkt steeds heftiger en extremer te worden omdat YouTubers elkaar proberen te overtreffen. Immers, als je beroemd wilt worden, moet je opvallen in de massa. Dan kies je voor pranks als het meeliften op het dak van een rijdende trein, met 300 kilometer per uur over de snelweg scheuren, springen op een trampoline die in vlam wordt gezet, het inslaan van andermans autoruiten met een hamer of voor het bewust uitschelden en discrimineren van mensen alleen om hun reactie te kunnen filmen.

Alles voor de likes?

In de meeste prankvideo’s wordt iemand beetgenomen of voor schut gezet. Voor de makers vaak heel grappig, maar wat als de tegenpartij het minder leuk vindt? Wanneer gaan grappen over in treiteren? Veel kinderen realiseren zich onvoldoende wat de impact is van pesten en treiteren in de echte wereld, totdat jij er met ze over praat. Iemand zomaar een klap geven, van zijn fiets trappen of een autoruit inslaan met een hamer, is dat ook nog leuk als het jou overkomt? Of als het de auto van je oma was?

Geef zelf duidelijk aan wanneer je vindt dat een grens wordt overschreden en verwijs daarbij eventueel naar de wet en/of de richtlijnen van YouTube.

De vlogger als rolmodel voor jongere kinderen

De drang om in de voetsporen van hun rolmodellen te treden maakt veel (jonge) kinderen blind voor gevaar.

Solange Jacobsen van Bureau Jeugd & Media zegt hierover: “Het massale gebruik van sociale media werkt imitatiegedrag en grensoverschrijding in de hand. Sociale media draaien om identiteitsvorming, views en likes verhogen je status. Die dynamiek daagt uit steeds een stapje verder te gaan. Je moet zelf grenzen stellen. En als er iets moeilijk is voor pubers, is dat het.”

Waarschuwen is dus onvoldoende. Blijf actief voorlichting geven, praat met je (pre)puber en probeer jezelf in de leefwereld van jongeren te verplaatsen.

YouTube als televisie

Televisie lijkt hopeloos ouderwets, vergeleken met YouTube. Op YouTube ben jij de baas en bepaal jij wat je kijkt. Waarom zou je nog televisie kijken als je met één simpele zoekvraag urenlang video’s over het gewenste onderwerp kunt zien?

Maar hoe authentiek zijn de filmpjes van YouTubers die in korte tijd een zeer persoonlijke band met hun volgers lijken op te bouwen? En welk effect heeft YouTube eigenlijk op zeer jonge kijkertjes?

Op YouTube ben jij de baas

Voor jonge mensen maakt kijken naar zenders als Netflix, uitzendinggemist.nl of YouTube al bijna de helft van het kijkgedrag uit.

Je kunt kijken wanneer het jou uitkomt, en er is voor elk wat wils. YouTube is een rijk gevuld archief met videomateriaal uit de hele wereld.

Hoe authentiek zijn die filmpjes?

Veel vlogs en YouTube-video’s zien er minder gelikt uit dan professionele tv-producties, maar vaak zit er een heel productieteam achter. Net als televisie, grossiert YouTube in het neerzetten van een illusie. Het dicht bij jezelf houden, de directe aanspreekvorm en filmen vanuit de keuken of slaapkamer zijn bewuste strategieën om authentiek en bereikbaar over te komen.

Zo is StukTV meer dan drie jongens met een camera. “Wij zijn geen YouTubers, wij zijn programmamakers” zeggen ze in een interview in de NRC.next. Ze worden omringd door een team: een producer, een assistent-producer, een tourmanager, een fotograaf, een stagiair, en iemand die drie dagen per week ‘specials’ produceert. Dat zijn video’s die ze in opdracht van adverteerders maken.

En hoe zit het met sluikreclame?

In populaire vlogs komen vaak mooie producten en merkartikelen voorbij. De vlogger is daar heel enthousiast over. En de (jonge) kijker wil dat product ook wel hebben. Vloggers en sluikreclame zijn voor veel jongeren de realiteit waarmee ze leven. De meesten hebben er geen enkele moeite mee. Sterker nog, het lijkt ze fantastisch om als YouTuber zoveel gratis producten te krijgen.

Lastiger is dat kinderen deze branded content vaak niet herkennen als als reclame. Soms gebruiken Youtubers de hashtag #sp of #spon, beide afkortingen voor ‘sponsored’, maar het wordt niet consequent gebruikt en veel kinderen weten niet wat het betekent.

Wil je weten aan welke regels vloggers zich moeten houden als het gaat om het aanprijzen van producten? Neem dan eens een kijkje op het YouTube-kanaal van juriste Charlotte Meindersma.

En peuters en kleuters die naar YouTube kijken?

YouTube is niet alleen een grote hit bij pubers, maar ook bij kleine kinderen. Welk effect heeft dat op deze jonge kijkertjes? Onderzoek hiernaar staat nog in de kinderschoenen, maar we weten dat het brein van een kind tussen 0 en 6 jaar zich vooral ontwikkelt op basis van real life ervaringen zoals aanraken, bewegen, ruiken, proeven, vallen, voelen en diepte zien.

Omdat een beeldscherm niet al deze zintuigen aanspreekt, heeft online televisie kijken op zich weinig meerwaarde voor een jong kind, behalve dan als amusement. De zorg zit ‘m vooral in de hoeveelheid tijd die kleine kinderen doorbrengen achter een scherm. Als dat ten koste gaat van hun ervaringen in de echte wereld, kan dat hun breinontwikkeling verstoren.

Stel je kind deze vragen

Ook al geloof je er zelf niet zo in, voor kinderen is het belangrijk om te weten dat ze begrepen worden door hun ouders.

Praat met elkaar over online imago, de doelen die ze willen bereiken, de waarde van privacy en hun verantwoordelijkheid als maker. Wat laat je van jezelf zien aan de buitenwereld? En wat niet? Wie ben je, wat zijn je sterke kanten en waar sta je voor?

  • Welke eigenschappen hebben succesvolle YouTubers?
  • Heb jij die ook?
  • Wat voor YouTuber wil je zijn?
  • Wat wil je bereiken? Roem, geld of zijn er andere motieven?
  • Hoe blijf je populair op YouTube?
  • Wat bepaal je zelf, en wat wordt bepaald door adverteerders en MCN’s (multi channel networks, talentbureaus voor online creators)?
  • Hoe combineer je je schoolwerk met YouTuben?
  • Hoe creëer jij een positief imago van jezelf?
  • Wat zou je nooit online doen?
  • Wat zou je nooit online vertellen?
  • Welke afspraken kunnen wij daarover maken?
  • Vind je de richtlijnen uit de YouTube Community redelijk?
  • Waarom (niet)?
  • Realiseer je je dat televisie nep is, en vlogs ook? Vloggers doen normale dingen, maar ze spelen vaak een uitvergrote versie van zichzelf.
  • Kun je informatie in YouTube-video’s altijd vertrouwen?
  • Hoe kun je een video controleren op waarheid?
  • Wie is de afzender van de video?
  • Waar baseert de maker zich op?
  • Welke belangen kan diegene hebben bij de video?
  • Wat is je verantwoordelijkheid als maker van een video?
  • Is een grap ook leuk als niet alle partijen erom kunnen lachen?
  • Denk je dat adverteerders nog willen samenwerken met jongeren die als treitervlogger zijn bestempeld?
  • Hoe kun je wel op een respectvolle manier humoristische filmpjes maken?
  • Wat betekent privacy voor jou?
  • Vind jij het vervelend als iemand zonder te vragen een filmpje van jou online zet? Waarom?
  • Reageer je weleens op videos van andere vloggers? Zo ja, wat zeg je dan?
  • Hebben je wel eens een online bericht gezien dat je kwetsend vond?
  • Hoe zou je omgaan met negatieve reacties?
  • Heb je zelf wel eens iets geplaatst waar je later spijt van kreeg?
  • Welke afspraken kunnen we maken over taalgebruik?
  • Producten die jouw favoriete YouTuber gebruikt in zijn/haar vlogs, is dat reclame of niet?
  • Hoe weet je dat?
  • Wil jij het weten als YouTubers betaald krijgen voor het positief praten over een product?
  • Waarom zou je dat wel/niet willen weten?
  • Hoe zouden ze dat duidelijk moeten maken?
  • Mogen ze ook negatief vloggen over een gratis product?

Let’s Play

Let’s Plays zijn video’s waarbij spellen/games worden doorlopen aan de hand van subjectief commentaar: commentaar gekleurd door wat de spelers/gamers zelf hebben meegemaakt. Het doel van YouTubers met Let’s Play videos is een groot publiek vermaken door verhalen te vertellen rondom games of hun leven, waarbij de game-play zelf als ondersteuning dient.

Gamers kunnen kritisch commentaar geven of juist gebruik maken van humor of sarcasme. YouTube wordt inmiddels gedomineerd door Let’s Play videos. Een groot deel van de populairste onafhankelijke YouTubers is groot geworden door het maken van Let’s Play videos. Zij kunnen hier veel geld mee verdienen.

Let’s YouTube Parent Lounge

Tot en met 9 juli 2017 was bij Beeld & Geluid in Hilversum de tentoonstelling ‘Let’s YouTube‘ te bezoeken. Hierin leerde je over de geschiedenis van YouTube, kon je je eigen YouTube-filmpje opnemen en kregen ouders informatie over opvoeden in tijden van YouTube.

Onderdeel van Let’s YouTube was de Parent Lounge met informatie voor ouders en leerkrachten. Wat zijn de gevaren van YouTuben? En de kansen? Hoe begeleid je kinderen hierbij? En welke vragen stel je ze? Kortom, wat moet je als opvoeder weten over YouTube? De vijf YouTube-effecten uit de tentoonstelling zijn hierbij als invalshoek genomen: YouTube als dagboek, leraar, televisie, entertainer of carrière. De Parent Lounge kwam tot stand in samenwerking met Mediawijzer.net, het Nederlandse netwerk voor mediawijsheid. Bij deze organisatie zijn ruim 1100 professionals aangesloten. Hun kennis, expertise en aanbod is verwerkt in zowel de Parent Lounge als in dit dossier. De Parent Lounge blijft online te bezoeken.

Ook lezen: deze interessante websites en/of artikelen

 

Meer weten?

Heb je meer vragen over kinderen en media? Kijk dan eens op onderstaande websites:

Ontdek de wereld van de media en ga zelf aan de slag, bijvoorbeeld in Media Ukkie Land

Informatie, hulp en advies voor ouders en opvoeders

Voor al je vragen over zwangerschap, opvoeden en opgroeien

Kenniscentrum over mediawijsheid voor ouders met kinderen

Deskundigen geven antwoord op vragen over kinderen en media