Hoe zet je deze media in om je gezondheid te verbeteren en betere gewoontes te krijgen? En hoe zorg je dat intieme informatie over jouw lijf niet in verkeerde handen komt? Je leest het in dit dossier.

Wat is quantified self?

Quantified self is het meten van jezelf. Als je meer wilt weten over je eigen gezondheid, kan dat met wearables. Dit zijn apparaatjes die je op je lichaam draagt, waarmee je gegevens verzamelt over je hartslag, bloeddruk, slaap, en nog veel meer. Denk aan een smart watch, activiteitstracker of sporthorloge.

Met de app die bij je wearable hoort krijg je inzicht in je gezondheid. Je krijgt bijvoorbeeld tips over het verbeteren ervan of je kunt je sportprestaties vergelijken met die van je vrienden. Gezondheidsapps kunnen je motiveren om nog fitter, productiever en gezonder te worden.

Een van de manieren waarop gezondheidsapps en wearables je motiveren is het gebruik van spelelementen (ook wel gamification). Dat maakt werken aan je gezondheid een stuk leuker. De makers van de apps zorgen ervoor dat je beloond wordt als je je best doet en dat je eraan herinnerd wordt om je doelen te halen.

» Hier lees je meer over hoe gamification werkt

Wat heb ik aan wearables en gezondheidsapps?

Gezondheidsapps en wearables helpen je inzicht te krijgen in je leefstijl en gezondheid. Die informatie kan je inzetten bij het maken van keuzes om je gezondheid of gewoontes te verbeteren.

Uit onderzoek blijkt dat gezondheidsapps en dieet-apps kunnen helpen om meer te bewegen en gezonder te eten. Gebruikers worden zich bewuster van hun gezondheid, worden geactiveerd en leren over gezonde voeding. Ook bieden deze apps een sociaal aspect, doordat je je resultaten met anderen kunt delen.

Ook in de gezondheidszorg worden de kansen van wearables en apps benut. Wearables kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om mensen te helpen die worstelen met obesitas.

» Meer weten over digitale toepassingen in de zorg? Lees het dossier Digitale zorg

Wat zijn de risico’s van quantified self?

Lang niet alle gezondheidsapps zijn goed. Een slechte app kan je ten onrechte geruststellen en zo gezondheidsschade opleveren. Of andersom: gezonde mensen kunnen aanspraak maken op zorg die ze niet nodig hebben. Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid pleit daarom voor een keurmerk voor goede apps.

Gezondheidsapps en wearables bieden inzicht in je lijf en gezondheid. Maar daarmee ben je nog niet gezonder. Het vraagt zelfdiscipline en inzicht om actie te ondernemen om je gezondheid te verbeteren.

Niet alle wearables en gezondheidsapps beschermen jouw privacy voldoende. Dat onderzocht de Consumentenbond (staat niet meer online). Wees je er daarom van bewust welke intieme informatie je deelt en met wie. Wie heeft er precies toegang tot de informatie over je lichaam? En wat zijn de gevolgen daarvan? Lees altijd goed met welke privacyvoorwaarden je akkoord gaat.

De tactieken die in apps worden toegepast om jou te motiveren, kunnen je gedrag beïnvloeden. Commerciële makers hebben niet altijd belang bij jouw gezondheid, maar willen wel graag dat je hun product zo intensief mogelijk gebruikt. Daarmee geef je hen namelijk waardevolle informatie voor adverteerders.

» Wil je meer tips om jouw online privacy te beschermen? Bekijk het dossier Privacy

Ga zelf aan de slag!

Nieuwsgierig geworden? 

• De GGD biedt een AppStore met geschikte gezondheidsapps die zijn getest aan de hand van gebruikersreacties én wetenschappelijk onderzoek
• Tijdens de workshop Wearables van Kleinkunstig maken scholieren uit het VO hun eigen, functionele wearable

Meer weten?

Wil je meer weten? Deze organisaties helpen je verder:

The post Quantified self appeared first on Mediawijsheid.nl.

Uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid uit 2024 blijkt dat één op de vier Nederlanders hun eigen schermgebruik als ongezond beschouwt. Hierdoor bewegen ze bijvoorbeeld minder en hebben ze minder aandacht voor anderen. Als je merkt dat je lichaam protesteert of dat de smartphone meer aandacht krijgt dan het verkeer om je heen of het eten met je familie, dan is het misschien eens tijd voor de uitknop.

Hoe kun je bewuste keuzes maken en je mediagebruik leuk én gezond houden?

Het zijn de Media Ukkie Dagen! Van 10 t/m 17 april 2026 krijg je praktische tips, kleurrijke materialen en kun je meedoen aan activiteiten door het hele land. Zo kun je samen met je kind kleuren, kijken en kletsen over media. Ook zijn de nieuwste resultaten van het Iene Miene Media-onderzoek beschikbaar.

Op zoek naar balans

Wat te veel mediagebruik is, is voor iedereen anders. Het belangrijkste is dat je bewuste keuzes maakt. En dat je weet wanneer het voor jou genoeg is geweest. Ook bij kinderen kun je herkennen wanneer een pauze nodig is, en hen begeleiden in schermtijd en de balans tussen aan en uit.

Krijg je last van je nek of ogen? Ga je minder naar buiten, omdat de televisie je aandacht vasthoudt? Merk je dat je gedachteloos door je tijdlijn scrolt zonder te zien wat er nu echt staat? Of ga je door met klikken terwijl je er eigenlijk geen plezier meer aan beleeft op dat moment? Doe dan een digitale detox. Of kies ervoor om even te digiminderen. Hier lees je er meer over.

Door een (voor jou) juiste balans te vinden, zorg je dat je de voordelen van media volop benut. En dat je negatieve gevolgen voorkomt.

Digitale balans gaat over het zó indelen van je tijd, dat je je er goed en gezond bij voelt. Vraag jij je af hoe een (digitaal) gezonde week eruitziet? Onderzoek met het Digitale Balans Model hoe het zit met jouw lichamelijke, mentale en sociale gezondheid.

Tip: Doe de zelftest op digitalebalans.nl

De MediaDiamant is een handige wegwijzer in mediaopvoeding voor ouders en (professionele) opvoeders. Eén van de kanten gaat over balans: momenten met en zonder media.

Het gaat niet alleen om schermtijd, maar ook: wat doet het kind op een scherm, met wie, hoe, waar en met welk effect? – Evelyn Verburgh, mediacoach

Dit kun je doen (of laten)

Lichamelijke ongemakken zijn een signaal dat je een pauze moet nemen of van houding moet veranderen. Door daarnaar te luisteren, zorg je dat je geen gezondheidsproblemen krijgt, zoals een swipeduim, appnek of gamebochel. Voorkomen is immers beter dan genezen. Enkele tips:

• Wissel media af met andere activiteiten
  Veel zitten wordt ook wel ‘sedentair gedrag’ genoemd. Ga lekker naar buiten én zorg voor voldoende lichaamsbeweging.
• Let op je houding en varieer
  Kies ervoor om eens staand te computeren, of probeer een andere plek uit op kantoor, in huis of op school.
  Werk je veel achter een beeldscherm? Gebruik de Checklist BAS.
• Zet notificaties uit
  Zo word je niet afgeleid en is het gemakkelijker om de verleiding te weerstaan om steeds je telefoon erbij te pakken.
• Wees je automatische piloot te slim af
  Baal je weleens dat je na het eten standaard met je tablet languit op de bank belandt? Doorbreek je routine door bijvoorbeeld een week lang op dit moment een wandeling te gaan maken. Of kies ervoor om op een verveelmoment iets creatiefs te gaan doen in plaats van Instagram te openen.
• Maak afspraken
  Bijvoorbeeld: geen telefoon bij het ontbijt. Door met anderen én met jezelf af te spreken wanneer je wel en geen media gebruikt, word je bewuster van je gedrag. Ook kan iemand anders je aan je afspraak houden.

» Heb jij het allemaal onder controle? Jongvolwassenen vinden een handige zelftest op digitalebalans.nl
» Meer tips vind je in het dossier Digitale detox
» Kinderen en jongeren kunnen zelfstandig met het onderwerp aan de slag op HoeZoMediawijs.nl
» Lees ook deze tips voor gezond schermgebruik

Fysieke klachten

Oogklachten

Steeds meer kinderen krijgen last van bijziendheid, ook wel myopie genoemd. Dat is zorgwekkend, omdat dit op latere leeftijd voor ergere problemen kan zorgen. Een risicofactor is te veel schermgebruik. Gelukkig is de kans op bijziendheid bij kinderen flink te verkleinen door na elke 20 minuten dichtbij kijken, 20 seconden ver weg te kijken én dagelijks 2 uur buiten te spelen. Dat wordt ook wel de 20-20-2 regel genoemd.

Ook voor volwassenen kan het geen kwaad om de ogen regelmatig rust te geven en een goede afstand tot het beeldscherm te nemen, om oogklachten te voorkomen. Het Oogfonds geeft tips.

Gehoorschade

Jongeren gebruiken vaak oortjes en koptelefoons om naar muziek te luisteren, video’s te bekijken of te gamen. Te lang of te hard luisteren kan voor gehoorschade zorgen. Artsen maken zich druk om de toenemende gehoorschade bij jongeren. Dit is namelijk niet terug te draaien en vaak pas op latere leeftijd merkbaar.

Weten wanneer je geluid te hard staat? Veel koptelefoons, oortjes en telefoons hebben een geluidsbegrenzer die waarschuwt wanneer het volume te hoog is. Toch verschilt de veilige grens per persoon, omdat elk gehoor uniek is. Online kun je testen of je al gehoorschade hebt. Ouders kunnen tips vinden over het voorkomen van gehoorschade bij kinderen op Kinderveiligheid.

Verslaving

Je kunt het gevoel hebben dat media de controle hebben over jou, in plaats van andersom. Je vindt het bijvoorbeeld moeilijk om op tijd te gaan slapen. Die berichtjes blijven maar binnenkomen, en je wilt toch even kijken. Of je merkt dat je steeds dezelfde apps blijft openen en de tijd plotseling voorbij lijkt gevlogen. Ook sociale mediastress en FOMO (fear of missing out) komen voor.

In het nieuws hoor je weleens over internetverslaving, smartphoneverslaving, sociale mediaverslaving of socialbesitas. Wat betekent dat precies en wat kun je ertegen doen? Bekijk het dossier Digitale detox voor tips.

Denk je dat je puber teveel online is? Deze quicktest van Jellinek geeft een indicatie. Ook deze test gaat over internetverslaving. Op de website www.gameninfo.nl van het Trimbos Instituut is een zelftest rond gameverslaving te vinden.

Appen op de fiets

Gezond en verantwoord mediagebruik gaat óók over veiligheid. Bijvoorbeeld in het verkeer. Appen op de fiets of in de auto zorgt ervoor dat je geen volledige aandacht hebt voor de situatie op de weg, en dat kan gevaarlijke situaties opleveren. Krijg je onderweg een berichtje? Wacht dan dus tot je op de plek van bestemming bent. Sinds 1 juli 2019 kun je een boete krijgen voor smartphonegebruik op de fiets.

» Met het lespakket Split the Risk! leren leerlingen met behulp van experimenten en filmpjes over verkeersveiligheid en risicovol gedrag op de weg

Gezonder met behulp van media

Media en technologie kunnen ook juist bijdragen aan je gezondheid. Denk aan zorgrobots, een digitaal consult met je huisarts, een app die helpt bij het afvallen of een sporthorloge waarmee je je gezondheid kan tracken.

» Lees het dossier Digitale zorg en het dossier Quantified self

Ook kunnen bijvoorbeeld online influencers of andere vormen van reclame worden ingezet om gezond gedrag bij jongeren te stimuleren.

Veelgestelde vragen

Meer weten over gezond mediagebruik?

Deze organisaties helpen je verder:

The post Gezond online appeared first on Mediawijsheid.nl.

Het zijn de Media Ukkie Dagen! Van 10 t/m 17 april 2026 krijg je praktische tips, kleurrijke materialen en kun je meedoen aan activiteiten door het hele land. Zo kun je samen met je kind kleuren, kijken en kletsen over media. Ook zijn de nieuwste resultaten van het Iene Miene Media-onderzoek beschikbaar.

Altijd verbonden

Ruim driekwart van de Nederlanders gebruikt hun smartphone minstens twee uur per dag, bleek in 2024 uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid. Jongere generaties brengen vaak meer tijd online door dan oudere generaties. Voor jongeren is het internet er altijd al geweest. Ze creëren een eigen wereld waarin ze, alleen of met elkaar, vrij van hun ouders en school zijn. Ze maken er contact, trekken met elkaar op en ontwikkelen ‘spelenderwijs’ zowel technische als sociale kennis en vaardigheden.

Zo is voor de huidige generatie jongeren de mobiele telefoon bijvoorbeeld erg belangrijk. Deze is bijna een verlengstuk van het lichaam en deel van hun identiteit geworden. Toch vindt een meerendeel van jongvolwassenen hun eigen schermgebruik ’te veel’, blijkt uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid uit 2020.

Media zijn voor velen niet meer weg te denken, ze horen simpelweg bij het dagelijks leven. Er helemaal afstand van nemen is daarom lastig. Een digitale detox hoeft dan ook niet te betekenen dat je volledig offline gaat. Je kunt ook kiezen voor ‘digitaal minimalisme’ of ‘digiminderen’. Daarbij focus je op welke apps en media wél voor je werken.

Hoe vind je balans? 5 digitale detox-tips

Steeds meer mensen voelen er iets voor om de prikkels die we krijgen via (digitale) media te verminderen en nemen maatregelen. Denk je dat een digitale detox jou zou kunnen helpen om eens op een andere manier naar je mediagebruik te kijken? Zo kun je het aanpakken:

1. Maak je slaapkamer schermvrij

Check je ‘s avonds voor het slapen gaan vaak nog even je sociale media, of speel je nog even een videogame in bed? Dat kan slecht zijn voor je nachtrust. Er is nog maar weinig grootschalig onderzoek (van goede kwaliteit) gedaan naar de effecten van schermen en blauw licht op je slaapgedrag. Maar uit de paar kwalitatieve onderzoeken die wél gedaan zijn, blijkt dat er een verband bestaat tussen het gebruik van schermen voor het slapengaan en een slechte nachtrust. Bovendien is de kans om ‘s ochtends meteen sociale media te checken een stuk kleiner als er geen smartphone of tablet binnen handbereik ligt. Meer in de Bitefile ‘Slaap & media – hoe zit het met blauw licht?’.

2. Zet je notificaties (deels) uit

Zet je telefoon op stille stand en push-notificaties van apps uit. Notificaties zijn op een slimme manier ontworpen zodat het brein onmiddellijk de neiging heeft om te reageren.

3. Maak bewuste keuzes in welke apps je gebruikt

Kijk je constant op je telefoon omdat je bang bent iets te missen? Dit wordt ook wel FOMO (Fear Of Missing Out) genoemd. Ook verveling is vaak een aanleiding om naar de smartphone te grijpen. Een goed begin voor een digitale detox kan zijn het (tijdelijk) verwijderen van apps die veel van jouw aandacht opeisen. Als de verleiding dan toch een keer te groot wordt, dan biedt het checken via de internetbrowser een uitweg.

4. Leg je telefoon weg tijdens het eten

Je telefoon wegleggen tijdens het eten is bevorderlijk voor de sfeer aan tafel. Met de overgewaaide trend uit Amerika, ‘phonestacking’, kun je er zelfs een competitief element aan toevoegen. Het stapelen van smartphones zorgt ervoor dat niemand tijdens een etentje nog op zijn telefoon kijkt. Iedereen legt zijn telefoon in het midden van de tafel met het scherm naar beneden. Tussentijds even op je scherm spieken mag natuurlijk niet.

5. Zorg voor afwisseling

Wissel het online zijn af met een wandeling, het lezen van een boek of een gesprek met een vriend. En wanneer je wél online bent: maak er een bewuste keuze van in plaats van een automatische handeling. Stel jezelf de vraag: ben ik echt benieuwd wat de laatste posts op sociale media zijn? Of grijp ik naar mijn telefoon uit verveling of gewoonte?

Meer tips voor een digitale detox

• Heb jij je mediagebruik onder controle? Jongvolwassenen kunnen op digitalebalans.nl een zelftest doen
• Ernst-Jan Pfauth legt op de Correspondent in 9 stappen uit hoe hij zijn smartphonegebruik duurzaam veranderde
• 3FM biedt tips om een telefoonverslaving onder controle te krijgen

Digitale Balans Model: eigen keuzes maken

Vraag jij je af hoe een (digitaal) gezonde week eruitziet? Kijk dan of de onderstaande drie aspecten van jouw gezondheid in balans zijn.

1. Je lichamelijke gezondheid: Slaap je voldoende? Beweeg je voldoende? En zit je niet te veel stil?
2. Je mentale gezondheid: Zorg voor voldoende inspanning, maar ook voor ontspanning. Heb je het gevoel dat je iets gepresteerd hebt deze week, of kon je je ergens volledig op focussen? En maak je daarnaast tijd en ruimte voor ontspanning? Doe je wel eens helemaal niks?
3. Je sociale gezondheid: Hoe zijn je relaties met anderen? Neem je voldoende tijd voor jezelf?

Een belangrijke voorwaarde om je eigen (digitale) balans goed in te richten, is dat je de vrijheid hebt om deze keuzes te kunnen maken. Dat je bijvoorbeeld toegang hebt tot internet, of voldoende tijd hebt om met vrienden door te brengen.

Ben jij tevreden over je digitale balans? En hoe kun je er eigenlijk mee aan de slag? Bekijk het Digitale Balans Model en doe de handige zelftest.

Balans vinden mét apps, spellen en tools

Om inzicht te krijgen in je eigen (sociale) mediagedrag en -gebruik zijn er verschillende handige apps ontwikkeld.

• Veel telefoons hebben ingebouwde functionaliteiten voor je digitale welzijn. Seniorweb maakte een overzicht voor Android-gebruikers. Heb je een iPhone? Klik dan hier. 
• Met de app Unpluq blokkeer je apps die jou afleiden. Om weer toegang te krijgen moet je een actie uitvoeren, zoals het schudden van je telefoon. Hierdoor wordt het gebruiken van apps een bewuste keuze.
• De Android-app App Usage Counter houdt bijvoorbeeld je appgebruik bij: het is de uitdaging om elke dag minder dataverbruik op de teller te zetten dan de vorige keer. Op iOS heb je de ingebouwde Screen Time-applicatie (iOS 12 en hoger) met dezelfde functie.
• Ook is er de app Forest, waarin je een beloning krijgt voor het afblijven van je telefoon.
• Om schermtijden van kinderen te controleren is er bijvoorbeeld Screentime, Kids Place (Android) of Qustodio.
• De Nationale Academie voor Media & Maatschappij heeft voor de campagne ikbenoffline.nl een ganzenbordspel ontwikkeld, waarmee je geconfronteerd wordt met je eigen sociale mediagebruik. Het doel van het spel is om kinderen bewust te maken van de manier waarop ze met sociale media omgaan.
• Het Fries Bibliotheken Netwerk maakte de Data Detox kit, bestaand uit een achtdaagse ‘kuur’. Je kijkt naar verschillende onderdelen van je digitale persoonlijkheid. Het doel is niet om minder media te gebruiken, maar om media bewuster te gebruiken. Er is later ook een versie voor jeugd & jongeren gelanceerd.
• Ontdek de impact van je smartphonegebruik met de interactieve film SWIPE en de bijbehorende afkick-game, beide geschikt voor kinderen vanaf 12 jaar.

Wat kun je als opvoeder doen?

Waar ligt de grens tussen gezond en problematisch of verslaafd sociale mediagebruik? Daar is nog veel discussie over. Wel helpt het volgens experts om duidelijke regels te stellen, op een constructieve manier het gesprek aan te gaan, het goede voorbeeld te geven en kinderen te stimuleren om op één ding te concentreren. Lees er hier meer over.

Vermoed je gameverslaving? Speciaal voor jongeren onder de 18 is er deze zelftest op de website gameninfo.nl van het Trimbos Instituut.

Digitale detox op school

In de klas aan de slag met balans en bewust smartphonegebruik? Iedere school pakt dit anders aan.

• Sommige kiezen voor een smartphoneverbod, andere gebruiken een mobieltjeshotel, gsmhotel of telefoontas.
• Stichting Be Aware verzorgt interactieve voorlichtingen en docententrainingen.
• De app Yona helpt tegen afleiding, bijvoorbeeld bij het huiswerk maken.
• Hoe ga je als leraar slim om met smartphones in de klas? In dit artikel van Kennisnet op Leraar24 vind je vier tips.

MediaDiamant: balans

Handig voor ouders, opvoeders en (onderwijs)professionals: de MediaDiamant is een wegwijzer in mediaopvoeding. De focus ligt op zes kanten die samen de belangrijkste onderdelen van mediaopvoeding vormen, waaronder balans: momenten met en zonder media.

» Meer informatie

Smartphoneverslaving

Veel media zijn zo gemaakt dat je gestimuleerd wordt om snel te reageren en vervolgens verder te klikken of scrollen. Denk aan geluiden en rode bolletjes bij nieuwe berichten, of je tijdlijn die automatisch ververst. Nieuwe berichtjes en likes zorgen voor het vrijkomen van het hormoon dopamine, wat een prettig gevoel van beloning geeft. Dit gevoel neemt weer af, maar je hersenen hebben de fijne ervaring onthouden en bijna automatisch grijp je opnieuw naar je telefoon.

Uit onderzoek (2022) blijkt dat jongeren inmiddels zo’n vijf uur per dag op hun smartphone doorbrengen. Ook blijkt, uit ander onderzoek (2020), dat 67% van de ondervraagde jongvolwassenen hun smartphone vooral een verrijking van het eigen leven vindt.

Wat als je wél negatieve gevolgen ondervindt van (te) veel online zijn? Overmatig schermgebruik brengt (gezondheids)risico’s met zich mee. Zo kan het invloed hebben op je nachtrust en zorgen voor stress. Daarnaast kunnen ook rug- en nekklachten optreden, omdat je te veel over een tablet of telefoon hangt. Een ander risico is overgewicht door te weinig lichaamsbeweging.

Ook kun je afgeleid raken, waardoor je op school of tijdens werk moeite hebt je te concentreren en taken af te maken. Of je let niet meer goed op in het verkeer, omdat je toch dat nieuwe berichtje nog even bekijkt. Rijd daarom MONO in de auto of op de fiets: dat is veiliger voor jezelf én anderen. Sinds 1 juli 2019 kun je een boete krijgen voor smartphonegebruik op de fiets.

» Kinderen en jongeren kunnen op HoeZoMediawijs.nl meer te weten komen over gezond mediagebruik

Wat zegt de wetenschap over internetverslaving?

Bitescience verzamelt voor Mediawijsheid.nl het nieuwste en belangrijkste wetenschappelijke onderzoek naar mediawijze thema’s. Én maakt dat begrijpelijk en behapbaar.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Deze organisaties houden zich bezig met balans in digitale tijden:

The post Digitale detox appeared first on Mediawijsheid.nl.

Wat moet je (als opvoeder) weten?

Het zijn de Media Ukkie Dagen! Van 10 t/m 17 april 2026 krijg je praktische tips, kleurrijke materialen en kun je meedoen aan activiteiten door het hele land. Zo kun je samen met je kind kleuren, kijken en kletsen over media. Ook zijn de nieuwste resultaten van het Iene Miene Media-onderzoek beschikbaar.

De voordelen van gamen

Uit onderzoek van de UvA blijkt dat gamen je slimmer kan maken. Spelen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Dat geldt ook voor digitaal spelen. Digitaal spelen geeft positieve effecten op het gebied van:

• Oog-handcoördinatie
• Doorzettingsvermogen
• Reactievermogen
• Werkgeheugen
• Geduld
• Probleemoplossend vermogen
• Samenwerking
• Engels
• Ruimtelijk inzicht
• Creativiteit

Door het spelen van games kun je snel nieuwe vaardigheden leren. Zo begruikt het Amerikaanse leger games om soldaten psychologisch voor te bereiden op stressvolle situaties. Games kunnen ook helpen bij de behandeling van depressie en angstklachten, zo blijkt uit onderzoek.

Bitescience verzamelt voor Mediawijsheid.nl het nieuwste en belangrijkste wetenschappelijke onderzoek naar mediawijze thema’s. Én maakt dat begrijpelijk en behapbaar.

In de zomer van 2025 startte Netwerk Mediawijsheid met de nieuwe website jouwkindonline.nl. Hier vind je alles over mediaopvoeding van kinderen van 0 t/m 18 jaar.

Samen met tal van netwerkpartners wordt de website de komende maanden steeds verder gevuld. Benieuwd? Neem dan snel een kijkje. En heb je vragen, opmerkingen of mis je iets? Neem dan contact met ons op.

De nadelen of risico’s van gamen

Verreweg het meest negatieve effect – bij normaal gamegedrag – is het vele zitten. Een inactieve leefstijl is een gevaar dat voor bijna alle kinderen en jongeren op de loer ligt en grote gevolgen heeft voor hun gezondheid.

Gamen kan zorgen voor gedragsproblemen, een minder sociaal leven, een slechte slaapkwaliteit of in het ergste geval tot gameverslaving. Maar, dat geldt alleen als er meer dan 8 á 9 uur per week wordt gegamed. Wat problematisch gamegedrag is, verschilt bovendien per kind en hangt af van meerdere factoren.

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat gamen agressie kan opwekken. Er zijn wel omstandigheden waarbij kinderen eerder geneigd zijn om agressief te reageren n.a.v. games, deze omstandigheden moeten vooral in de thuissituatie worden gezocht.

Sommige games bieden een chatfunctie. Een risico hiervan is dat je in contact kan komen met mensen met een nepprofiel en verkeerde bedoelingen. Bijvoorbeeld voor seksueel contact met kinderen of afpersing. Bekijk voor informatie hierover de dossiers Digitaal kinderlokken en Veilig op internet.

Hoe herken je een gameverslaving?

Overmatig gamen kan risico’s zoals verslaving met zich meebrengen. Gameverslaving is een serieus probleem waarvoor hulp moet worden gezocht bij professionele instanties. In 2014 bleek uit cijfers van verslavingsklinieken met een jeugdafdeling dat steeds meer jongeren zich daar melden om af te kicken van hun verslaving. Deze gamers zijn soms pas 10, 11 of 12 jaar oud. Ook zijn ze erger verslaafd dan enkele jaren geleden.

De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) heeft gameverslaving in 2018 erkend als officiële verslaving. (Deze definitie wordt in 2022 geldend). Typische kenmerken voor een gameverslaving zijn:

• Een gebrek aan controle over hoeveel je gamet
• Sociale conflicten door gamen
• Continu aan gamen denken
• Onthoudingsverschijnselen bij niet gamen
• Het blijven gamen, ook als dat negatieve gevolgen heeft
• Een voorkeur voor gamen ten opzichte van andere dagelijkse activiteiten

Sommige wetenschappers zijn tegen de officiële erkenning van gameverslaving. Zij pleiten voor meer onderzoek naar probleemgedrag rondom gamen. Zo is het volgens Tony van Rooij van het Trimbos Instituut nog niet duidelijk of het gamegedrag een symptoom is van problemen of een oorzaak (of beide).

» Wat weten we over (on)gezond gamegedrag van jongeren? Bekijk deze factsheet

In het voortgezet onderwijs bestaan veel zorgen over problematisch gamegedrag bij leerlingen. Met name bij leerlingen met Autisme Spectrum Stoornis of ADHD. Deze leerlingen hebben over het algemeen meer moeite met het bewaren van een gezonde digitale balans.

» Het Trimbos Instituut deed onderzoek naar de oorzaken van digitale disbalans in het voortgezet speciaal onderwijs

Gezond gamen? Een aantal tips:

• Ontdek tips en informatie over gezond mediagebruik in het dossier Gezond online
• Wil je meer grip krijgen op hoeveel tijd je besteedt achter het scherm? Doe de digitale detox of start met digiminderen
• Twijfel je of gamen een leuke hobby is of een probleem? De Jellinek-kliniek biedt een signaleringstest voor mensen die regelmatig gamen. Speciaal voor jongeren onder de 18 is er deze zelftest op de website www.gameninfo.nl van het Trimbos Instituut
• Kinderen vanaf 10 jaar vinden tips over gezond mediagebruik op de jeugdsite HoeZoMediawijs.nl
• Kijk op Gameninfo.nl voor meer informatie, tips en hulp bij problematisch gamen en gameverslaving

Kinderen verstandig laten gamen? Zo ga je aan de slag!

• Gametimer helpt kinderen pauzes in te lassen, zodat ze niet te lang achter elkaar achter het scherm zitten.
• Vragen over gamen? Op de website van Mediaopvoeding.nl geven deskundigen antwoorden op al je vragen
• Handig: gaminggids voor begeleiders van kinderen en jongeren
• Bij Gamewijzer vind je alles wat je als opvoeder wilt weten over populaire games. De informatie wordt samengesteld door het NICAM: de organisatie achter Kijkwijzer en één van de uitvoerende krachten achter het PEGI systeem
• Kunnen kinderen tijdens het spelen in-game aankopen doen? Ook dat herken je aan het PEGI symbool
• Is gamen nou goed of slecht? Justine Pardoen schreef er een artikel over ‘Gamen is goed én slecht, maar niet voor iedereen‘
• Meer lezen over videogames als medium, plus tips over gezond videogamegebruik? C&A weidde er een uitgebreide themapagina aan.
• Op HoeZoMediawijs.nl kunnen kinderen en jongeren vanaf 10 jaar zelfstandig aan de slag met mediawijze thema’s zoals gamen en gezond beeldschermgebruik
• MediaMasters is een gratis serious game over de kansen en gevaren van (digitale) media, speciaal voor leerlingen van groep 5/6, 7/8 en gespecialiseerd onderwijs (tussen de 8 en 12 jaar). Door het spelen van de game bouwen leerlingen basiskennis op over digitale geletterdheid terwijl spelenderwijs ook taalvaardigheid, burgerschap en basale rekenvaardigheden aan de orde komen. Leerlingen gaan in de klas én thuis de mediawijze uitdagingen aan en bundelen hun krachten om MediaMissies te volbrengen
• Tijdens kantooruren is de gamen-infolijn bereikbaar op 0900-1995 (€ 0,10/min)

In-game aankopen

Veel populaire games zijn gratis te spelen. Het verdienmodel van deze games is vaak gebaseerd op de mogelijkheid om tijdens het spelen aankopen te doen. Je kunt bijvoorbeeld een klein bedrag betalen voor extra punten, uiterlijke aanpassingen of een loot box. Een loot box is een digitale schatkist waarmee je willekeurig extra items of upgrades krijgt.

Wat is eSports?

eSports is het online competitief gamen. Gamers nemen het individueel of in teamverband tegen elkaar op in een wedstrijd. Denk hierbij aan games als Fortnite en FIFA. Iedereen kan live meekijken via streams. Het streamen van wedstrijden gebeurt voornamelijk via platforms als Twitch, YouTube en Facebook.

eSporters zijn professionele gamers. De belangrijkste inkomstenbronnen zijn het spelen van toernooien, het streamen van wedstrijden en sponsoring. De game League of Legends wordt wereldwijd gezien als hoofdrolspeler in de eSport-wereld.

Uit onderzoek uit 2017 blijkt dat 39 procent van de Nederlandse jongeren (14-35 jaar) fan is van eSports. De populariteit van eSports is een voorbeeld van de veranderde relatie tussen mens en technologie. Het streamen van en vertellen over je eigen gameplay was vroeger niet op zo’n grote schaal mogelijk. Destijds communiceerden gamers voornamelijk via headsets. Met de technologische mogelijkheden die er momenteel zijn trekt eSports wereldwijd honderden miljoenen gamers en toeschouwers.

Livestreamen van games

Een van de grotere trends op het gebied van gamen is het livestreamen van games op internet. Dit gebeurt vooral op het populaire platform Twitch. De interactie tussen de kijker en de ‘streamer’ is de voornaamste reden waarom het streamen van games – in relatief korte tijd – zo groot is geworden. Kijkers kunnen tijdens de live uitzending met elkaar praten en de ‘streamer’ kan bijvoorbeeld antwoordgeven op vragen.

Op Twitch is het gebruikelijk om een donatie te vragen aan kijkers. In ruil voor een donatie kan een kijker bijvoorbeeld een liedje aanvragen, of een boodschap laten horen in de live uitzending.

Een nadeel aan Twitch is dat er relatief vaker grof taalgebruik of expliciete beelden te zien zijn. Dit komt doordat de uitzendingen live zijn en moderatie daardoor langzamer gaat.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Wil je meer informatie over (verstandig) gamen, dan helpen deze organisaties je verder:

The post Gamen appeared first on Mediawijsheid.nl.

Digitale zorg heeft voordelen, zowel voor de patiënt als voor de arts. Als patiënt kun je je beter informeren en actiever deelnemen in het zorgproces. Maar er zijn ook risico’s op bijvoorbeeld gebied van privacy. De digitalisering van de zorg vraagt om digitale vaardigheden en mediawijsheid van de patiënt en zorgverlener.

Wat is er mogelijk met e-health?

Nederlandse artsen en patiënten maken, in vergelijking met het buitenland, veel gebruik van digitale zorgtoepassingen. E-health wordt veel ingezet om zorg efficiënter en beter te maken. De toepassing van digitale zorg maakt deze potentieel goedkoper, en kan oplossing bieden aan het groeiend personeelstekort.

Tijdens de coronapandemie hebben zorgapps, die tot dan toe in de experimentele fase verkeerden, de kans gekregen om zich te bewijzen als alternatief voor fysieke behandelingen in het ziekenhuis. Inmiddels worden bepaalde behandelingen via een app zelfs vergoed door een zorgverzekeraar.

Huisartsen gebruiken e-consulenten of het online aanvragen van herhaalrecepten. In ziekenhuizen stijgt het gebruik van technologisch hoogstaande medische apparatuur, voor bijvoorbeeld chirurgie op afstand met gebruik van robotarmen. Ook in verpleeghuizen en thuiszorg zie je steeds meer digitale oplossingen voor bijvoorbeeld zorg op afstand.

Een groot voordeel van e-health is dat we als patiënt meer de regie kunnen houden. We hebben toegang tot informatie, kunnen ziekenhuizen vergelijken en zorg dichterbij halen. Dit zijn mogelijkheden van digitale zorg:

Een overzicht van beschikbare hulpmiddelen, innovaties en ervaringen is te vinden in de HBO Kennisbank, die materiaal van hogescholen zichtbaar en beschikbaar maakt voor uitwisseling en hergebruik.

Ook biedt Stichting Digisterker met Digivitaler een lesprogramma aan over digitale zorg.

Risico’s van e-health

Digitale zorg brengt een hoop nieuwe vragen met zich mee. Van wie is de data die de hartslagmeter doorgeeft aan de zorgverlener? Kan een robot dezelfde aandacht en zorg bieden als een mens? En hoe zit het met de privacy van een demente bejaarde die een sensor draagt?

Bij de ontwikkeling en toepassing van digitale zorg is het belangrijk om het recht op privacy, autonomie, informatie en rechtvaardigheid te bewaken.

Met e-health, zoals het elektronisch patiëntendossier of apps, worden veel persoonlijke gegevens digitaal opgeslagen en verstuurd. Deze gegevens zijn privacygevoelig, door risico’s zoals:

• De mogelijkheid dat privégegevens bij onbevoegden terecht komen
• Het hacken van gegevens
• Systeemfouten

Ook roept digitale zorg vragen op over hoe gegevens, of data, verzameld mogen worden. Wie zou er iets met die data mogen doen? En wat dan? Er moet constant worden gezocht naar een balans tussen efficiëntere zorg en de belangen van de (zorg)gebruiker.

Digitalisering in de zorg kan zorgen voor de uitsluiting van mensen die digitaal minder vaardig zijn. Met name ouderen, mensen met een migratieachtergrond, minima en (licht) verstandelijk beperkten hebben soms moeite om digitaal bij te blijven.

Ten slotte kan e-health, zoals zorg op afstand of zorgrobots, ervaren worden als onpersoonlijk of zelfs onmenselijk. Fysiek contact of persoonlijke non-verbale zorg is voor veel mensen een belangrijk onderdeel van zorg.

De toekomst van digitale zorg

Niet alleen voor de patiënt, maar ook voor de zorgverlener heeft e-health veel gevolgen. Zo zal een elektronische luier die waarschuwt wanneer hij moet worden gewisseld, impact hebben op de rondes van verpleegkundigen. Ook verandert er veel in de communicatie met collega’s en patiënten.

Door de vergrijzing wordt de vraag naar zorg steeds groter. Om deze vraag bij te houden kan e-health oplossingen bieden, door zorg efficiënter en goedkoper te maken. Bij de ontwikkeling en toepassing van nieuwe vormen van digitale zorg is het belangrijk dat de risico’s en de gevolgen voor patiënt en zorgverlener in de gaten worden gehouden.

Tijdens de jaarlijkse Slimme Zorg Estafette stellen zorginstellingen, onderwijsinstellingen, leveranciers en patiëntenverenigingen hun deuren open voor publiek. Zij laten zien wat er mogelijk is op gebied van e-health en wat hun toekomstplannen zijn. Initatiefnemers ECP en het ministerie van VWS willen met deze campagne kennis en vaardigheden op het gebied van digitale ondersteuning in de zorg vergroten.

Digitale vaardigheden

Om met nieuwe, snel veranderende technologie en ICT-systemen te kunnen omgaan zullen zorgverleners ook ICT-kennis en -vaardigheden nodig hebben. Op de kennissite digivaardigindezorg.nl kunnen zorgprofessionals aan de slag om hun digitale vaardigheden te verbeteren.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Wil je meer informatie over digitale gezondheidszorg, dan kun je bij deze organisaties terecht:

The post Digitale zorg appeared first on Mediawijsheid.nl.