Sociale media

Sociale media

Sociale media » betekenis, gebruik en tips - © gratisopgraphy.com (CC0)

Sociale media moeten leuk en veilig zijn. Daar hebben we zelf een rol in. Dat noemen we mediawijsheid.

Een belangrijk vraagstuk bij sociale media is privacy. De informatie die via sociale media wordt gedeeld, is immers interessant voor bedrijven én criminelen. Beschermen sociale media jouw privacy? Of hebben ze andere belangen? En welke rol speel je daar zelf in?

Hoe gebruik je sociale media positief?

Sociale media hebben een groot bereik. Dat is interessant voor zowel bedrijven, particulieren als het onderwijs. Informatie wordt immers gratis, snel en als een olievlek verspreid.

In het onderwijs wordt steeds vaker succesvol gebruik gemaakt van sociale media. Bijvoorbeeld om de lesstof op een afwisselende manier aan te bieden aan leerlingen.

» Inspirerende voorbeelden over positief inzetten van sociale media

Zijn er ook negatieve aspecten?

Een bekend voorbeeld waarbij het mis ging, is Project X Haren. Een 16-jarig meisje uit het Groningse Haren deelde een uitnodiging voor haar verjaardagsfeest via Facebook. Het liep vervolgens helemaal uit de hand, er kwamen zelfs rellen.

Privacy
Bij het gebruik van digitale media moet je als gebruiker altijd stilstaan bij de vraag: wie kan deze informatie zien en wat mag diegene van mij weten?
Social media stress
Social media stress – ook wel socialbesitas of FOMO genoemd – is het continue bezig zijn met je smartphone en sociale media zoals Facebook, Twitter en WhatsApp.

Justine Pardoen schreef een boek over dit fenomeen, Focus!, vol tips om je puber te helpen bij het concentreren op zijn schoolwerk.

Beautification

Een veelgehoorde klacht is dat op sociale media alles mooier lijkt dan het is. Dankzij Photoshop zien mensen er mooier uit en op Instagram worden foto’s altijd eerst van een vrolijke filter voorzien. Op sociale media doen mensen zich vaak gelukkiger voor dan in werkelijkheid

Dit fenomeen noemen we beautification. Het kan bij kinderen en jongeren leiden tot onzekerheid en geeft een vertekend beeld van de werkelijkheid.

Nepnieuws

De grote hoeveelheid berichten via sociale media maken het lastig om onderscheid te maken tussen echt en nep.

Bovendien worden we omringd met berichten die passen bij ons eerdere zoekgedrag. Geen objectieve zoekresultaten, geen hoor- en wederhoor, geen diversiteit aan invalshoeken. Dit kan je eigen opinie – maar ook de publieke opinie – eenzijdig beïnvloeden. Het leidt tot een tunnelvisie, ofwel een filter bubble.

» Bekijk ook het dossier Nepnieuws

Grensoverschrijdend gedrag

Soms gaat online gedrag te ver, bijvoorbeeld bij dreigementen of haatspraak. Moet zulke content verwijderd worden? Dat kan lastig te beoordelen zijn. Soms gaat het bijvoorbeeld om een grap of is er sprake van vrijheid van meningsuiting. Sociale mediaplatforms zoals Facebook stellen hierover hun eigen richtlijnen op. Benieuwd hoe jij het zou doen als Facebook-moderator? Test het met deze tool van de NOS.

Gevaarlijke challenges

Regelmatig zijn er berichten in het nieuws over uit de hand gelopen challenges. Kinderen of jongeren sporen elkaar aan om een opdracht uit te voeren of mee te doen aan een bepaald spel. Dergelijke challenges zijn niet altijd onschuldig en soms zelfs erg gevaarlijk. Hoe kun je er met je kind over praten? Enkele tips:

  • Ouders Online biedt informatie en tips over de choking challenge (het wurgspel of stikspel) die draait om opzettelijk flauwvallen.
  • Op de website van Stichting Opvoeden.nl vind je informatie over sociale media, puberhersens en bijvoorbeeld groepsdruk.
  • Bureau Jeugd & Media en Stichting School & Veiligheid leggen uit wat je moet weten over de blue whale challenge, een online game met opdrachten die steeds heftiger worden naarmate het spel vordert.
  • Jongerenkrant 7Days sprak met massapsycholoog Jaap van Ginneken over o.a. de cinnamon challenge en waarom ‘tot het uiterste gaan’ zo vaak voorkomt.
  • Kinderpsychologenpraktijk PsychoWijs helpt het gedrag te begrijpen en adviseert wat je als ouder kunt doen.

Dit kun je op school doen (of laten)

Sociale media moeten leuk en veilig zijn. Daar hebben we zelf een rol in. Mediawijsheid wordt gezien als een gedeelde taak van ouders en school.

  • Er is veel gratis lesmateriaal over mediawijsheid
  • Ook voor het schoolbestuur
  • Een gecertificeerd MediaCoach kan helpen
  • Speel met je klas of groep de Media Wiz Quiz en praat over wat je wel en niet kan doen op sociale media. De bijbehorende spelkaarten zijn hier te downloaden. De Quiz is bedoeld voor leerlingen in de bovenbouw van het speciaal onderwijs of in de onderbouw van het voortgezet speciaal onderwijs
  • In dit lespakket leer je hoe je veilig een Facebook account en profiel aanmaakt
  • Het Social Media Lagerhuis laat leerlingen debatteren over stellingen met betrekking tot media. Ook voor doven en slechthorenden

#LeukGenoeg
De meeste lessen mediawijsheid besteden aandacht aan beautification. De Nederlandse Rutger Vink schreef het lied #LeukGenoeg. Bij de video kun je leerlingen een bordje met #LeukGenoeg knutselen en ze vervolgens een selfie laten maken. De selfies kun je als screensaver op het smartbord tonen, of – mits leerlingen hier toestemming voor geven – ze publiceren op sociale media.

Rutger ontving de Young Positive Media Award 2015 voor zijn video. Ook werd hij uitgeroepen tot beste mannelijke YouTuber.

MediaMasters Club over (sociale) media en beeldvorming

Kinderen moet zich online veilig kunnen voelen, zichzelf durven zijn, bewerkte beelden kunnen doorzien en kunnen reflecteren op schoonheidsidealen. Leerlingen in groep 7 en 8 gaan aan de slag met MediaMissies, een doe-opdracht, een thuisopdracht en een stelling rondom dit thema. Deze MediaMasters Club is tot stand gekomen met medewerking van Kennisnet/Mijn Kind Online, Dove self-esteem project, het NOS Jeugdjournaal en DUF Waanwijs.

» Naar de MediaMasters Club

Dit kun je thuis doen (of laten)

Ouders worden geadviseerd om met hun kind in gesprek te gaan over mediawijsheid.

Veelgestelde vragen

Wat zijn sociale media?

Sociale media worden ook wel sociale netwerken genoemd. Het zijn media waarbij mensen met elkaar in verbinding staan, bijvoorbeeld door online ‘vrienden’ met elkaar te worden.

Op sociale media deel je informatie met elkaar, bijvoorbeeld een foto, nieuwtje of filmpje. Anderen kunnen daarop reageren en/of de informatie ook delen.

Zijn er sociale media speciaal voor kinderen?

Voor kinderen was voorheen Hyves populair. Inmiddels richten WanaGogo en Kuddle zich op de groep jonge kinderen, is de app Musical.ly vooral populair onder jonge meiden en mogen WhatsApp, YouTube, Instagram en Snapchat rekenen op aandacht van de oudere kinderen.

Ook platformen als Minecraft en MovieStarplanet vallen onder de sociale media.

Wat kun je doen om je privacy en veiligheid te vergroten op sociale media?

Zowel FacebookTwitter, Instagram als Snapchat beschikken over een helpcentrum, waarin handige tips staan beschreven hoe je je privacy & veiligheid kunt vergroten. Ook heeft Facebook een portal voor ouders met opvoedingstips en advies van experts.

Veiligheidscentrum Facebook 
Portal voor ouders op Facebook
Veiligheidscentrum Twitter
Helpcentrum Instagram (Privacy- en veiligheidscentrum)
Snapchat-ondersteuning (Beleid- en veiligheid)

Ook handig: 
Uitlegvideo’s van Veilig Internetten en tips over Twitter privacy instellingen van Mijn Online Identiteit 

Doe de cyberskillstest op alertonline.nl om erachter te komen of jij verantwoordelijke keuzes maakt op het internet

Mijn kind kijkt de hele dag YouTube. Hoe ga ik daarover in gesprek?

Ook al vind je zelf niets aan video’s op YouTube, voor kinderen is het belangrijk om te weten dat ze begrepen worden door hun ouders.

In ons dossier YouTube vind je uitgebreide informatie over de kansen en risico’s van YouTube en staan veel voorbeeldvragen die je aan je kind kunt stellen.

Wat zijn populaire sociale media?

Bekende voorbeelden van sociale media zijn:

  • Facebook
  • Twitter
  • LinkedIn
  • Google+
  • Skype
  • WhatsApp

Vooral platformen waarbij foto’s en filmpjes worden gedeeld, groeien snel in populariteit:

  • YouTube
  • Instagram
  • Snapchat
  • Pinterest
  • Tinder

Meer weten?

Wil je meer weten, dan helpen deze organisaties je op weg:

Verzorgt trainingen en advies op het gebied van informatievaardigheden, auteursrecht, sociale media en apps

Biedt deskundigheidsbevordering voor (opvoed)professionals op het gebied van mediawijsheid

Deskundigen geven antwoord op vragen over kinderen en media

Opleiding gericht op mensen werkzaam met jeugd en geeft recht op het certificaat ‘Social Media Professional'

Kenniscentrum over mediawijsheid voor ouders met kinderen

Website voor kinderen, jongeren, ouders en leerkrachten over pesten op school

Publieke ict-partner voor het onderwijs

Initiatief van overheid, bedrijfsleven en wetenschap om de kennis over online veiligheid te vergroten

Overzicht van educatieve apps voor het onderwijs

Website met tips, trics en uitleg om veilig te internetten

App voor jongeren om beter om te gaan met de afleiding van sociale media

Aware Online zorgt bij verschillende doelgroepen voor bewustwording op het internet