De toekomst

E-health

Digitale zorg » hoe kan technologie de gezondheidszorg verbeteren?

E-health is zorg waarbij gebruik wordt gemaakt van internet, ook wel digitale zorg genoemd. Denk hierbij aan een consult via de webcam, online patiëntendossiers, zelfdiagnose via apps, zorgrobots en zelfs chirurgie op afstand.

Digitale zorg heeft voordelen, zowel voor de patiënt als voor de arts. Als patiënt kun je je beter informeren en actiever deelnemen in het zorgproces. Maar er zijn ook risico’s op bijvoorbeeld gebied van privacy. De digitalisering van de zorg vraagt om digitale vaardigheden en mediawijsheid van de patiënt en zorgverlener.

Wat is er mogelijk met e-health?

Nederlandse artsen en patiënten maken, in vergelijking met het buitenland, veel gebruik van e-health-toepassingen. E-health wordt veel ingezet om zorg efficiënter en beter te maken. De toepassing van e-health kan zorg goedkoper maken en kan oplossing bieden aan het groeiend personeelstekort.

Huisartsen gebruiken e-consulenten of het online aanvragen van herhaalrecepten. In ziekenhuizen stijgt het gebruik van technologisch hoogstaande medische apparatuur, voor bijvoorbeeld chirurgie op afstand met gebruik van robotarmen. Ook in verpleeghuizen en thuiszorg zie je steeds meer e-health voor bijvoorbeeld zorg op afstand.

Een groot voordeel van e-health is dat we als patiënt meer de regie kunnen houden. We hebben toegang tot informatie, kunnen ziekenhuizen vergelijken en zorg dichterbij halen. Dit zijn mogelijkheden van e-health:

Zorg op afstand
E-health maakt zorg op afstand mogelijk. Hierbij wordt een patiënt in de gaten gehouden zonder dat de zorgverlener aanwezig is. Via bijvoorbeeld meetapparatuur wordt informatie over de gezondheid doorgestuurd via internet. Dit kan informatie zijn over de hartslag van de patiënt of bijvoorbeeld wanneer een patiënt gevallen is. Met zorg op afstand kunnen mensen langer zelfstandig thuiswonen. Ook hoeft de arts alleen langs te komen wanneer dit echt nodig is.
Toegang tot informatie
Dankzij internet hebben we meer kennis en vaardigheden om een gezonde leefstijl na te streven. Dit noemen we health literacy. Veel mensen zoeken voordat ze naar de dokter gaan zelf informatie op.

Niet alle online informatie over gezondheid of zorg is echter even betrouwbaar of makkelijk te vinden. Om je te helpen bij het vinden van betrouwbare informatie heeft het Nederlands Huisartsen Genootschap de website Thuisarts.nl in het leven geroepen.

Mobiele gezondheid
Er zijn ontzettend veel gezondheid-apps die kunnen helpen bij het snel opzoeken van informatie of het stellen van een diagnose. Dit wordt ook wel m-health (mobile health) genoemd. Ook kunnen we met zogenaamde wearables, mobiele gadgets die we op het lichaam dragen, onze gezondheid meten en verbeteren.

Uit de eHealth-monitor 2018 blijkt dat het aantal zorggebruikers dat aangeeft dat ze digitaal lichamelijke activiteit bijhouden, de afgelopen jaren is toegenomen. Een op de tien mensen met een chronische aandoening zegt in 2018 zelf digitaal gegevens over hun gezondheid bij te houden.

Apps en games worden ook steeds vaker door zorgverleners ingezet, bijvoorbeeld tijdens het gesprek met de patiënt. Games worden bijvoorbeeld ingezet om het bewegen voor ouderen leuker en beter te maken.

Niet alle apps en wearables bieden evenveel betrouwbaarheid, kwaliteit en privacy. Let daarom goed op de gebruiks- en privacyvoorwaarden. De GGD AppStore geeft een overzicht van relevante en betrouwbare apps op gebied van gezondheid.

Elektronisch patiëntendossier / persoonlijke gezondheidsomgeving

Om medische gegevens digitaal uit te wisselen gebruiken zorgverleners een elektronisch patiëntendossier (EPD). Zorgverleners kunnen informatie over een patiënt vanuit het hele land opvragen en inzien, mits zij daartoe bevoegd zijn.

Jouw gegevens komen pas in het EPD terecht als jij daar toestemming voor geeft. Dat kan via de website ikgeeftoestemming.nl. Kijk ook bij de veelgestelde vragen onderaan de pagina voor meer informatie over je privacy en het EPD.

Om de patiënt meer inzicht en controle te geven over eigen medische gegevens is MedMij in het leven geroepen. Per 1 juli 2020 moet iedereen met MedMij hun eigen gegevens digitaal kunnen inzien en kunnen aangeven welke soort gegevens met welke zorgaanbieders mogen worden uitgewisseld bij behandeling.

Dit noemen we dan niet meer het elektronisch patiëntendossier, maar de persoonlijke gezondheidsomgeving (PGO). Dat is een omgeving van de patiënt zelf. Je bepaalt zelf of en met wie de gegevens worden gedeeld. Hierdoor hebben niet alleen artsen, maar ook patiënten een beter overzicht van hun gezondheid.

Risico’s van e-health

E-health brengt een hoop nieuwe vragen met zich mee. Van wie is de data die de hartslagmeter doorgeeft aan de zorgverlener? Kan een robot dezelfde aandacht en zorg bieden als een mens? En hoe zit het met de privacy van een demente bejaarde die een sensor draagt?

Bij de ontwikkeling en toepassing van e-health is het belangrijk om het recht op privacy, autonomie, informatie en rechtvaardigheid te bewaken.

Met e-health, zoals het elektronisch patiëntendossier of apps, worden veel persoonlijke gegevens digitaal opgeslagen en verstuurd. Deze gegevens zijn privacygevoelig, door risico’s zoals:

  • De mogelijkheid dat privégegevens bij onbevoegden terecht komen
  • Het hacken van gegevens
  • Systeemfouten

Ook roept digitale zorg vragen op over hoe gegevens, of data, verzameld mogen worden. Wie zou er iets met die data mogen doen? En wat dan? Er moet constant worden gezocht naar een balans tussen efficiëntere zorg en de belangen van de (zorg)gebruiker.

Digitalisering in de zorg kan zorgen voor de uitsluiting van mensen die digitaal minder vaardig zijn. Met name ouderen, mensen met een migratieachtergrond, minima en verstandelijk beperkten (LVB-ers) hebben soms moeite om digitaal bij te blijven. Lees hierover het dossier Digitale kloof.

Ten slotte kan e-health, zoals zorg op afstand of zorgrobots, ervaren worden als onpersoonlijk of zelfs onmenselijk. Fysiek contact of persoonlijke non-verbale zorg is voor veel mensen een belangrijk onderdeel van zorg.

De toekomst van digitale zorg

Niet alleen voor de patiënt, maar ook voor de zorgverlener heeft e-health veel gevolgen. Zo zal een elektronische luier die waarschuwt wanneer hij moet worden gewisseld, impact hebben op de rondes van verpleegkundigen. Ook verandert er veel in de communicatie met collega’s en patiënten. Om met nieuwe, snel veranderende technologie en ICT-systemen te kunnen omgaan zullen zorgverleners ook ICT-kennis en -vaardigheden nodig hebben.

Door de vergrijzing wordt de vraag naar zorg steeds groter. Om deze vraag bij te houden kan e-health oplossingen bieden, door zorg efficiënter en goedkoper te maken. Bij de ontwikkeling en toepassing van nieuwe vormen van digitale zorg is het belangrijk dat de risico’s en de gevolgen voor patiënt en zorgverlener in de gaten worden gehouden.

Tijdens de jaarlijkse e-healthweek stellen zorginstellingen, onderwijsinstellingen, leveranciers en patiëntenverenigingen hun deuren open voor publiek. Zij laten zien wat er mogelijk is op gebied van e-health en wat hun toekomstplannen zijn. Initatiefnemers ECP en het ministerie van VWS willen met deze campagne kennis en vaardigheden op het gebied van digitale ondersteuning in de zorg vergroten.

Veelgestelde vragen

Waar zijn apps in de gezondheidszorg handig voor?

Veel apps concentreren zich op voeding, beweging, slaap, stress en sociale interactie. Dit kan op lange termijn leiden tot meer geïndividualiseerde gezondheidszorg.

Ziekenhuizen gebruiken nu al apps waarmee ze patiënten op afstand kunnen volgen en begeleiden. Patiënten hoeven zich daardoor minder vaak te melden in het ziekenhuis en voelen zich veiliger. En, niet onbelangrijk, dit kan een enorme kostenbesparing met zich meebrengen.

Ook bestaan er gezondheidsapps speciaal voor kinderen. Bijvoorbeeld om hen te helpen bij stotteren, om zieke kinderen op te vrolijken of om te zorgen dat een kind ondanks ziekte toch kan meedoen op school.

Beschermt het Electronisch Patienten Dossier (EPD) mijn privacy?

Jouw gegevens komen pas in het EPD terecht als jij daar toestemming voor geeft. Dat kan via de website ikgeeftoestemming.nl.

Er is veel weerstand tegen het EPD-LSP. Men is bang voor schending van privacy door onbevoegden zoals bedrijfsartsen, werkgevers en (zorg)verzekeringsmaatschappijen of hypotheekverstrekkers. Meer weten? Kijk dan eens op ikgeentoestemming.nl, de tegenhanger van bovengenoemde website.

Kijktip: Zembla maakte deze documentaire over de jacht van zorgverzekeraars op medische gegevens.

Wat moet je weten over het EPD voor kinderen?

Kinderen van 0 tot 19 jaar hebben sinds 2010 een eigen elektronisch dossier: het Digitaal Dossier Jeugdgezondheidszorg (DD JGZ). Vroeger heette dit het Elektronisch Kind Dossier (EKD). Dit is eenzelfde soort rapport als EPD. Ook hier is weerstand tegen.

Meer weten? Deze artikelen gaan over de privacy van je kind binnen het DD JGZ:

Wat zijn voorbeelden van digitale gezondheidszorg?

Via apps kan een e-consult worden aangevraagd of op afstand een diagnose worden gesteld. Bijvoorbeeld met de app Huidmonitor, waarmee je een verdacht plekje op je huid fotografeert en deze naar je huisarts verstuurt.

Een digitale patiëntenwijzer geeft de patiënt inzicht in de kwaliteitsverschillen tussen ziekenhuizen, bijvoorbeeld bij de behandeling van kanker. Kankerpatiënten kunnen aangeven wat ze belangrijk vinden en vervolgens adviseert de patiëntenwijzer welk ziekenhuis het beste bij hun wensen past.

Meer weten?

Wil je meer informatie over digitale gezondheidszorg, dan kun je bij deze organisaties terecht:

Advies, workshops en trainingen over mediawijsheid aan professionals in de zorg

Houdt zich bezig met vraagstukken op het snijvlak van wetenschap, technologie en samenleving

Zet zich o.a. op het gebied van gezondheid in voor combinatie van technologische en sociale innovatie