De toekomst

Kunstmatige intelligentie

Kunstmatige intelligentie is de intelligentie waarmee machines, software en apparaten zelfstandig problemen oplossen. Zij imiteren hierbij het denkvermogen van een mens.

Kunstmatige intelligentie is de intelligentie waarmee machines, software en apparaten zelfstandig problemen oplossen. Zij imiteren hierbij het denkvermogen van de mens.

De grote vraag rondom kunstmatige intelligentie is welke rol we het willen geven in onze levens. Wat gebeurt er als computers beter presteren dan de mens? En wie bepaalt dan wat ‘beter’ is?

Kunstmatige intelligentie is een technologie met vele dilemma’s. Bij elke nieuwe toepassing is het belangrijk om stil te staan bij ethische en juridische vraagstukken.

Wat is kunstmatige intelligentie (KI) precies?

Kunstmatige intelligentie (KI), of artificiële intelligentie (AI), zijn apparaten die reageren op data of impulsen uit hun omgeving, en op basis daarvan zelfstandig beslissingen nemen. Het gaat bij KI dus niet om de rekenkracht, maar om de mogelijkheid (zelfstandig) te leren en beslissingen te nemen.

De apparaten zijn zich echter niet bewust van de taken die ze uitvoeren. Ze volgen algoritmes en herkennen patronen. Door te leren van hun eigen fouten, leveren ze een beter resultaat. Je spreekt dan ook wel van Machine Learning.

Er zijn ook robots die sociale signalen, zoals gezichtsuitdrukking en intonatie, kunnen lezen. Kismet is zo’n robot. Een dergelijke robot – bijna identiek aan de mens – noemen we een cyborg.

Wil je nog concreter weten wat kunstmatige intelligentie precies is? Bekijk hiernaast het filmpje over de Turingtest van Alan Turing. Bij deze test beoordeelt een jurylid wie de mens en wie de KI is. Het jurylid communiceert met beide via een computer. Deze test is verouderd, maar geeft goede stof tot nadenken.

Kom meer te weten over de kansen en uitdagingen van KI met de Nationale AI-cursus, een online basiscursus voor alle Nederlanders.

Kunstmatige intelligentie biedt grote kansen

Kunstmatige intelligentie kan grote voordelen hebben voor de mensheid. De herkenning van spraak, beeld en patronen, de zelfsturende systemen, vertaalmachines, lopende robots en vraag-antwoordsystemen kunnen ons helpen op het gebied van gemak, gebruikerservaring en efficiëntie.

Ook de gezondheidszorg verwacht grootse dingen van KI. Een intelligente computer zou kleine veranderingen en afwijkingen veel nauwkeuriger kunnen waarnemen en herkennen dan een arts van vlees en bloed. Ook kan KI onvermoeibaar zeer gecompliceerde operaties uitvoeren.

» Meer hierover lees je in het dossier E-health

Kunstmatige intelligentie brengt ook grote risico’s

Als samenleving moeten we kritisch zijn over het denkvermogen dat we machines geven. Volgens wetenschapper Nick Bostrom zou een succesvolle KI de beste, maar wellicht ook laatste uitvinding van de mens kunnen zijn.

Samen met honderden andere wetenschappers, waaronder Stephen Hawking, en prominenten presenteerde hij een open brief tijdens het International Joint Conference. In deze brief waarschuwen zij met name voor wapens die autonoom beslissingen kunnen nemen, en zo gevaarlijker zullen zijn dan nucleaire wapens.

Ze pleiten voor meer onderzoek naar het ‘zelflerende aspect’ van kunstmatige intelligentie. Alleen op die manier zullen ontwikkelde systemen blijven doen wat wij – als mensheid – willen.

Kunstmatige intelligentie staat ook aan de basis van deep fake news, een nieuwe vorm van nepnieuws. Lees meer over deze ontwikkeling in het dossier Deep fake.

Praktijkvoorbeelden van kunstmatige intelligentie

In de praktijk maken we al regelmatig gebruik van KI. Bijvoorbeeld wanneer je googelt. Google laat met behulp van intelligente algoritmes de zoekresultaten zo goed mogelijk aansluiten op jouw wensen. Dat dit ook nadelen heeft, lees je in het dossier Filter Bubble.

Ook robots in fabrieken, virtuele karakters in videogames en automatische autobesturing vallen onder KI. Zo experimenteren o.a. Google, Tesla en Mercedes met zelfrijdende auto’s.

Welke beslissingen moet KI maken als het gaat om leven en dood? Met de Moral Machine kun je uitvinden hoe jij beslist bij morele dilemma’s, vergeleken met anderen over de hele wereld.

Deze apps op je smartphone maken gebruik van KI:

De gevaren van KI worden geïllustreerd door autonome wapens als de killerdrone, een bewapende drone waarmee van afstand kan worden gedood. Maar ook de inzet van KI bij het maken van nepnieuws, zoals deep fake-technologie, wordt gezien als een serieuze bedreiging. Dat blijkt uit deze VPRO Tegenlicht-aflevering over Deep Fake News.

» Lees hier meer over in het dossier Deep fake

Chatbots

Een ander praktijkvoorbeeld zijn chatbots. Steeds meer bedrijven maken gebruik van deze virtuele gesprekspartners, die zelfstandig antwoord geven op vragen van gebruikers. Chatbots (een samenvoeging van chat en robot) kunnen bijvoorbeeld ingezet worden als klantenservice via websites, als educatief middel of ter vermaak. Voorbeelden van chatbots zijn chatbot Billie op Bol.com, de bot van Uber in Facebook Messenger en Iris, een spel waarmee kinderen leren over cyberpesten.

Chatbots hebben voor- en nadelen. Deze bots kunnen een oneindige hoeveelheid chats tegelijkertijd beantwoorden en zijn daarnaast 24/7 beschikbaar. Toch blijven het robots. Zo hebben ze moeite met spelfouten en sarcasme en zullen ze ingewikkelde input niet altijd begrijpen. Daarnaast kunnen chatbots ingezet worden als ‘social bots’ om nepnieuws te verspreiden via sociale media.

Films over robots en KI

Robots en kunstmatige intelligentie zijn al decennia lang een populair onderwerp voor filmmakers. In 1968 werd gefantaseerd over een soortgelijke techniek in de film 2001: A Space Odyssey.

  • De film Her gaat over de relatie tussen een digitale assistent en gebruiker
  • Een toekomstbeeld waarin robots identiek zijn aan de mens wordt geschetst in de film Ex Machina

Veel sciencefictionfilms zijn gebaseerd op de gedachte dat KI verantwoordelijk zal zijn voor de ondergang van de mens. Voorbeelden zijn The Matrix, I Robot en Autómata. Machines worden autonoom en kunnen volledig doorontwikkelen zonder onze tussenkomst. Wanneer KI slimmer is dan de mens, noemen we dat superintelligentie.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen KI en Machine Learning?

Machine Learning is soms onderdeel van kunstmatige intelligentie (KI), maar niet altijd. Met Machine Learning wordt data omgezet naar waardevolle informatie. Met deze informatie worden automatische beslissingen gemaakt.

Een mooi voorbeeld zijn de productadviezen van webshops, gebaseerd op het klikgedrag van de klant.

Gaat het bij KI altijd om het simuleren van het menselijk denkvermogen?

Niet altijd. Het gaat vaak om het oplossen van een specifiek probleem, waarbij meestal het menselijk handelen of denken wordt geïmiteerd.

Het draait bij KI om de geautomatiseerde beredenering om conclusies te bereiken.

Wat kan ik nu al doen met KI?

Maak eens gebruik van Siri, Cortana, Google Now of Facebook M. Stel vragen en kijk wat voor antwoorden je krijgt.

Zo krijg je een beeld van hoe KI werkt.

Zijn er opleidingen of cursussen op het gebied van kunstmatige intelligentie?

Jazeker. De Universiteit van Amsterdam (UvA), Universiteit van Utrecht (UU) en Rijksuniversiteit Groningen (RUG) bieden een bacheloropleiding Kunstmatige Intelligentie aan.

Met Nationale AI-cursus leer je over de kansen en uitdagingen van kunstmatige intelligentie. Het doel van deze online basiscursus is dat iedereen goed geïformeerd de discussie kan aangaan.

Wat is een algoritme?

Steeds meer websites en apparaten om ons heen maken gebruik van algoritmes; van je favoriete zoekmachine tot je smart-tv.

Een algoritme is een wiskundige formule. Het bestaat uit regeltjes die bepalen hoe een website of apparaat werkt.

Algoritmes worden bijvoorbeeld ingezet door sociale media-platformen om te bepalen wat je op je tijdlijn ziet. En door zoekmachines om de resultaten af te stemmen op jouw voorkeuren. Dit zorgt ervoor dat jij andere informatie tegenkomt op internet, dan iemand anders.

Om te bepalen welke informatie interessant is voor jou, wordt er informatie over jouw interesses verzameld. Dat is informatie die je zelf opgeeft, zoals je leeftijd op je Facebookprofiel. Maar ook informatie die je onbewust achterlaat met je internetgedrag. Als jij een bericht over puppies liket en googlet op een dierenassiel in de buurt, is er grote kans dat je reclames van de dierenwinkel te zien krijgt.

Een risico van algoritmes is dat ze alleen bevestigen wat er al is. Doordat jouw zoekresultaten worden afgestemd op jouw voorkeuren, kom je in een zogenoemde filter bubble terecht.

Wanneer een algoritme zichzelf aanpast op basis van nieuwe informatie (big data), dan noemen we dat kunstmatige intelligentie. De technologie maakt zichzelf slimmer en handiger.

» In het dossier Privacy vind je tips om je internetgedrag beter af te schermen

Wat is deep learning?

Deep learning is een nieuwe naam voor wat in de computerwetenschap bekend staat als ‘neurale netwerken’. Het doel is om de manier waarop het menselijk brein leert te na te bootsen. Deep learning stelt computers dus in staat om nieuwe dingen te leren van grote hoeveelheden data, waarbij het niet uitmaakt of die data bestaant uit getallen, tekst, geluid of beeld.

Zo kreeg Google het voor elkaar om op basis van duizenden video’s op YouTube een algoritme te laten ontdekken wat een kat is, zonder dat Google ooit specifiek heeft uitgelegd wat een kat is en hoe die te herkennen is.

Opleiding kunstmatige intelligentie

Helpt studenten op basis van kunstmatige intelligentie om slimmer en kritischer informatie te zoeken

Opleiding kunstmatige intelligentie