Sociale media

Nepnieuws

Nepnieuws maakt het ons moeilijk om een gefundeerde mening te vormen. Waarom maken mensen nepnieuws? Hoe herken je nepnieuws? En hoe stoppen we het?

Nepnieuws is misleidende informatie in de vorm van nieuws, die wordt verspreid om geld te verdienen of om de publieke opinie te beïnvloeden. Het is een vorm van desinformatie.

Nepnieuws, fake berichten en hoaxes bestaan al heel lang, maar de verspreiding ervan gaat razendsnel sinds de opkomst van sociale media. Iedereen kan tegenwoordig content plaatsen op internet. Daardoor lijken de grenzen tussen nieuws, nepnieuws en advertenties te vervagen. Het wordt steeds moeilijker om ze van elkaar te onderscheiden en een gefundeerde mening te vormen.

Waarom maken mensen eigenlijk nepnieuws? Hoe herken je nepnieuws? En welke rol speel je zelf in de verspreiding?

Waarom maken mensen nepnieuws?

In Nederland wordt vooral nepnieuws verspreid om geld te verdienen. Hoe meer mensen op een artikel klikken, hoe meer geld de makers krijgen vanwege de getoonde advertenties. En een pakkende, sensationele kop levert vaak veel ‘clicks’ op. En dus veel geld. We noemen dit clickbait. Ook maken mensen bewust nepnieuws om meningen te beïnvloeden, bijvoorbeeld in de aanloop naar verkiezingen.

Voorbeelden van nepnieuws

Dat nepnieuws grote invloed kan hebben bleek tijdens de Amerikaanse verkiezingen van 2016. Google, Twitter en Facebook kregen het verwijt dat ze nepnieuws de vrije loop hadden gelaten. Door die desinformatie zouden de Amerikanen hun stem hebben laten beïnvloeden en kon Donald Trump president worden.

Een van die nepberichten ging over de prominente rol van Hillary Clinton in een pedofielennetwerk. Het netwerk zou gerund worden vanuit een lokale pizzeria in Washington. Dit bericht had heftige gevolgen. Het leidde tot een schietpartij in de pizzeria. De schutter wilde controleren of er kinderen werden vastgehouden als seksslaven.

Ook tijdens hevige overstromingen in India in 2018 was nepnieuws een groot probleem. Zo werd er een nepfilmpje verspreid waarin een man in legeruniform ‘bekendmaakt’ dat het leger de reddingswerkzaamheden in Kerala staakt. Het filmpje kwam voorbij in talloze WhatsApp-groepen en werd ook op Facebook duizenden keren gedeeld.

Een ander voorbeeld van nepnieuws is een bericht met daarin een foto van een vluchtelingenkaravaan die van Mexico naar Amerika zou trekken. Op de foto staan alleen mannen. De tekst hierbij luidde: ‘Zie jij hier kinderen of vrouwen?’ Het bericht versterkt het angstbeeld dat er alleen maar mannelijke vluchtelingen naar Amerika komen. Maar dit bleek onjuist: de foto is namelijk afkomstig van een vluchtelingenkamp in Griekenland. En om de hoek van de mannen zaten hun vrouwen en kinderen.
Op Wikipedia, Nieuwscheckers en Hoax-wijzer vind je meer voorbeelden van nepnieuws. Op Dokter Media vind je voorbeelden van medisch nepnieuws. En op De Speld zie je een vrolijke vorm van nepnieuws: satire.

Waarom geloven we nepnieuws?

Door de vluchtigheid van sociale media is het niet altijd gemakkelijk om kritisch te kijken naar informatie. Als we een bericht zien hebben we daar gelijk onbewust een oordeel over. We zien gelijk of het interessant is. En ook oordelen we snel of iets waar is of niet.

Door dit onbewuste oordelen, trappen we sneller in een nepbericht dat onze mening bevestigt (dat heet confirmation bias). Ook denken we eerder dat iets waar is, als veel mensen het leuk vinden of delen.

Makers en verspreiders van nepnieuws spelen hier slim op in. Ze bevestigen bestaande meningen en vooroordelen en zetten nepaccounts in om hun berichten extra populair te laten lijken. Ze gebruiken allerlei psychologische technieken om lezers te proberen te overtuigen.

Het herkennen van deze technieken en het kritisch beoordelen van informatie zijn belangrijke mediawijze vaardigheden.

Wat is het gevaar van nepnieuws?

Als we onwaarheden als waarheid aannemen, is het erg moeilijk om een gefundeerde mening te vormen.

De Britse wetenschapper David Buckingham zegt hierover: “Het democratische politieke proces is volledig gebaseerd op het verspreiden van betrouwbare informatie. Als dat wegvalt, kunnen burgers bijna onmogelijk politieke beslissingen nemen.”

Hiernaast kan nepnieuws ook onrust veroorzaken in de maatschappij. Een belangrijke tactiek van nepnieuwsmakers is polarisatie: ze zetten mensen tegen elkaar op. Ze kiezen voor extremere onderwerpen en spelen in op emoties, zoals angst voor vreemdelingen. Daarmee hebben ze invloed op de publieke opinie en hoe er tegen bepaalde mensen in de maatschappij wordt aangekeken.

Het wordt gemakkelijker om nepnieuws te maken en lastiger om nepnieuws te herkennen. Technieken om beeld en geluid te manipuleren worden snel beter, goedkoper en lastiger te detecteren. Ook wordt het gemakkelijker om nepnieuws te verspreiden, met behulp van bijvoorbeeld bots en trollenlegers. Dit vraagt om grotere weerbaarheid van burgers.

» Lees in het dossier Deep fake hoe het verschil tussen echt en nep steeds moeilijker te zien is, met de komst van deep fake news

Welke rol spelen de filter bubble en algoritmes?

Websites zoals Google en Facebook gebruiken algoritmes om te bepalen welk nieuws je ziet en welke zoekresultaten je krijgt. Als jij iets liket, een reactie plaatst of deelt, weet Facebook dat jij dit leuk vindt. Je krijgt dan de volgende keer dezelfde soort dingen te zien. Dat betekent ook dat je bepaalde dingen niet te zien krijgt. Algoritmes bepalen dus deels wat wij zien, weten, geloven en vinden

Op die manier ontwikkelen we allemaal onze eigen filter bubble; je krijgt bevestigd wat je al wist. Het gevaar om je op eenzijdige bronnen te baseren, is dat je een onvoldoende kritische houding ontwikkelt en makkelijker beïnvloedbaar bent. Terwijl het, met name voor kinderen, juist erg belangrijk om zo’n kritische houding te ontwikkelen.

Algoritmes zien geen verschil tussen feit en fictie. Als er vaak op een bericht wordt geklikt, wordt het ook vaker getoond in Facebook of Google.

» Uit onderzoek blijkt dat algoritmes achter YouTube kunnen leiden tot (rechts) radicalisering
» Meer over algoritmes in de video hiernaast van NOS op 3
» Meer over de filter bubble

Hoe herken je nepnieuws?

Stel jezelf deze vragen om nepnieuws beter te herkennen én met een gefundeerd weerwoord te komen:

1. Wie is de afzender van het bericht?
Bestaat deze persoon echt? Kijk bij websites altijd in de disclaimer of bij ‘over ons’

Tips bij het controleren van de afzender
» Controleer de betrouwbaarheid van een website met de Webdetective-checklist van De Bibliotheek
» In het dossier Informatievaardigheden vind je tips om kinderen informatie te leren beoordelen

2. Welke intentie heeft die afzender?
Waarom heeft diegene het artikel geschreven? Voor wie is het geschreven? Welke (politieke, financiële of andere) belangen heeft de afzender? Of is het bedoeld als satire?

Tips bij het herkennen van de intentie
» Nieuws in de klas zet de soorten nieuwsberichten op een rij
» Een voorbeeld van Nederlandse satire is De Speld

3. Welke techniek is gebruikt?
Hoe wordt er ingespeeld op emotie, worden er zaken weggelaten, wordt er een autoriteit aangeroepen? Welk camerastandpunt wordt gebruikt? Welke beelden worden getoond met welke muziek erbij? Worden er veel hoofdletters en uitroeptekens gebruikt in een krantenkop?

Tips bij het herkennen van de techniek
» Leer de tactieken en methodes van nepnieuws herkennen met de serious game Slecht Nieuws van DROG
» Het dossier Beeldgeletterdheid biedt informatie en tips om kritisch naar beelden te kijken

4. Kun je ’t verifiëren?
Is het alleen buzz op sociale media, of zie je het ook in de meer gerespecteerde media? Gaat het om een onderzoek? Controleer dan hoe het is onderzocht. Als ze weinig mensen spreken, is de kans klein dat die meningen voor heel Nederland gelden.

Tips bij het verifiëren
» Check of het bericht of de nieuwstitel op een verzamelsite van nepberichten staat, zoals Hoaxwijzer.be, Nieuwscheckers.nl, Klopt dit Wel? (De Volkskrant), NRC Checkt of NUcheckt
» Hoe herken je betrouwbaar onderzoek? De Kennis van Nu biedt uitleg

5. Welke bron is gebruikt?
Nepberichten maken vaak gebruik van fictieve bronnen, dus kijk verder dan alleen een bronvermelding. Worden tekst en foto op dezelfde manier gebruikt als in de originele bron? Of is het bericht uit context gehaald? Is er geen link naar de bron? Gebruik dan een zoekmachine om het op te zoeken. Bij voorkeur in een anoniem venster, om je filter bubble te omzeilen.

Tips bij het checken van bronnen
» Nieuws in de klas zet de soorten journalistieke bronnen op een rij
» Seniorweb biedt tips om een zoekmachine te gebruiken
» Voor kinderen vanaf 10 jaar biedt HoeZoMediawijs.nl tips om slim informatie te zoeken
» Veiliginternetten.nl legt uit hoe je een anoniem venster kunt openen in je browser
» Vind meer informatie en tips om je filter bubble te omzeilen in het dossier Filter Bubble

6. Is het de hele waarheid en niets dan de waarheid?
Nepnieuws kan wel degelijk waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Controleer of een bericht de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat.

7. Of een interpretatie van andermans waarheid?
Zelfs feiten kunnen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Daarmee zijn ze nog niet fake.

Dat zit zo
Berichtgeving is vrijwel altijd gekleurd. Dat maakt het vraagstuk ‘hoe herken je nepnieuws’ des te ingewikkelder, want wie bepaalt wat waarheid is? In dit artikel in de Correspondent legt Rob Wijnberg uit waarom objectiviteit in de journalistiek simpelweg niet bestaat. Nieuws komt per definitie voort uit een standpunt.

8. Check ook foto’s en video’s
Bij nepnieuws wordt vaak gebruik gemaakt van een willekeurige afbeelding die min of meer het nieuws representeert. Ook kunnen beeld en geluid worden gemanipuleerd waardoor de werkelijkheid wordt verdraaid.

Zo check je beelden bij een bericht
Met behulp van Google of Tineye Reverse Image Search kun je achterhalen of foto’s bewerkt zijn, en van welke bron ze origineel komen. Onderzoeker en docent Peter Burger geeft tips om deze tools te gebruiken.Met deep fake-technologie kun je beeld of geluid zo bewerken dat je iemand dingen kunt laten zeggen of doen, die hij of zij in werkelijkheid nooit gezegd of gedaan heeft. In het dossier Deep fake staan tips om dit te herkennen.Leer (je kind) kritisch kijken naar filmpjes op internet en stel deze vragen:

  • Wat wordt er precies gezegd in de video?
  • Van wie is de informatie afkomstig?
  • Wie is de afzender van de video?
  • Waar baseert de maker zich op?
  • Welke belangen kan diegene hebben bij de video?
  • Hoe kun je een bericht controleren op waarheid?
  • Waar zoek je als er niets op internet is te vinden?
  • Hoe zie je het verschil tussen een feit en een mening?
  • Kun je informatie op internet altijd vertrouwen?
  • Wat is je verantwoordelijkheid als maker van een video?

Hoe stop je nepnieuws?

Nepnieuws heeft vooral grote impact als het veel gedeeld wordt. Wie onzin herkent, moet nog steeds toezien hoe nepnieuws verder wordt verspreid. Wil je een weerwoord geven? Verdiep je dan eerst in de verscheidenheid aan opvattingen.

Stel jezelf daarom ook deze vragen:

1. Wat is jouw mening? Wat maak jij zelf op uit het nieuwsbericht?
2. Wat doe je ermee? Plaats je een reactie? Of deel je het bericht?

Wat wordt er gedaan tegen nepnieuws?

In Nederland én daarbuiten houden diverse partijen zich bezig met (het bestrijden van) nepnieuws. Zij hebben een lastige taak. Want wanneer is het verwijderen van nepnieuws in strijd met de vrijheid van meningsuiting? En wat maakt een bron precies (on)betrouwbaar?

Dit doen factcheckers:
  • Op Stellingchecker worden politieke uitspraken gecheckt met behulp van crowdsourcing
  • Dokter Media geeft uitleg en extra informatie bij medische nieuwsberichten
  • Op de Facebookpagina Hoaxmelding die door vrijwilligers wordt beheerd, kunnen mensen meldingen maken van wat ze verdenken nepnieuws te zijn
  • De Volkskrant Klopt dit Wel?, NRC Checkt en NUcheckt gaan op zoek naar (on)waarheden in het nieuws
  • Nieuwscheckers is een project van de Universiteit Leiden. Studenten journalistiek checken (online) nieuwsberichten: Kloppen de cijfers? Is het echt zo gezegd? En blijkt die bewering heus uit gedegen onderzoek?
  • TrusttheSource heeft gratis software ontwikkeld waarmee journalisten kunnen factchecken
  • Het onderzoekscollectief Bellingcat onthult nepnieuws met informatie uit openbare internetbronnen zoals YouTtube, sociale media en Google Earth. Deze manier van werken staat inmiddels bekend als de ‘Bellingcat-methode’
Dit doet de politiek:
  • De Europese Commissie heeft een actieplan tegen nepnieuws. Hieronder valt de website EU vs Disinfo die nepnieuwslijsten bijhoudt. Ook moeten Facebook, Google en Twitter maandelijks rapporteren over desinformatie en komt er een alert-systeem om nationale autoriteiten te waarschuwen
  • In Nederland start het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in de aanloop naar de verkiezingen een bewustwordingscampagne tegen nepnieuws: ‘Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch.‘ Deze campagne is onderdeel van een brede aanpak om mediawijsheid van Nederlanders te bevorderen
  • Het Poynter Institute brengt anti-nepnieuwsmaatregelen van verschillende landen in kaart
Dit doen sociale mediabedrijven:
  • Sociale mediabedrijven bestrijden ook zelf nepnieuws. Zo gebruikt Facebook een combinatie van menselijke moderators en kunstmatige intelligentie om te zoeken naar nepnieuws
  • Onder andere Twitter en Instagram verwijderen regelmatig nepaccounts waarmee nepnieuws wordt verspreid
  • Bedrijven zoals Twitter, Google en Facebook hebben een eigen gedragscode ondertekend
  • Sociale mediabedrijven werken aan manieren waarop gebruikers zelf nepnieuws of nepaccounts kunnen aanwijzen

Ga zelf aan de slag:

Media- en informatievaardigheden op school

Informatievaardigheden leren je de zin van de onzin te onderscheiden. Mensen die onvoldoende informatievaardig zijn, nemen klakkeloos dingen aan en realiseren zich onvoldoende dat informatie gekleurd kan zijn, en (bewust of onbewust) fout of verdraaid.

“Kinderen moeten op school – bij Nederlands, bij maatschappijleer, bij geschiedenis – leren praten over bronnen en de kwaliteit daarvan. Daar moet iedere leerling een soort bullshitdetector ontwikkelen.” – Remco Pijpers, specialist Jeugd en digitale media

Bijna 96% van de kinderen vindt dat het verschil tussen echt nieuws en nepnieuws duidelijk moet zijn, blijkt uit een peiling van het NOS Jeugdjournaal onder ruim 10.000 kinderen.

Op 2 april 2017 ging het in Nieuwsuur over: hoe moeten jongeren weten welk nieuws betrouwbaar is, en welk nieuws niet? De roep om ‘nieuws-les’ op school groeit. Mary Berkhout-Nio, programmadirecteur Netwerk Mediawijsheid: “Het item in Nieuwsuur onderstreept precies waar wij als netwerk al zo lang met veel passie naar streven: mediawijsheid heeft een vaste plek in het onderwijs nodig! Mediawijsheid wordt al meegenomen in de onderwijsvernieuwing (als deel van Digitale Geletterdheid). Maar laten we daar vooral niet op wachten, de urgentie is gewoonweg te hoog.”

» Meer over hoe media de werkelijkheid kleuren
» Bekijk ook het dossier over informatievaardigheden

Nepnieuws in de klas: lesmateriaal en meer

  • Nieuws in de klas biedt lesmateriaal waarmee geleerd wordt kritisch te kijken naar berichtgeving, bijvoorbeeld het lespakket ‘Journalistiek als wapen tegen nepnieuws en desinformatie‘ en ‘Provinciale Statenverkiezingen in het nieuws
  • Met ‘Wat is waar? Nieuws!’ van De frisse blik leren leerlingen in de bovenbouw van het basisonderwijs, vmbo en havo/vwo over de totstandkoming van en beeldvorming in het nieuws door een eigen reportage te maken
  • Beeld en Geluid biedt de workshop Nieuws Maken waarbij leerlingen een eigen nieuwsitem produceren en kennismaken met de ethische dilemma’s. Ook is er de masterclass Medialogica in samenwerking met omroep Human.
  • Mediawijs.be, het Vlaamse Kenniscentrum Mediawijsheid, biedt een lespakket over fake news
  • Met de les ‘Nep of echt?’ (groep 8/brugklas) leren leerlingen hoe ze gestructureerd informatie kunnen zoeken op het internet. De les won in 2017 de Educatieve Parel
  • In hoeverre zijn de media een betrouwbare gids? Medialogica in de klas brengt het gesprek hierover op gang in het vo, mbo en hbo
  • Tijdens de Week van de Mediawijsheid 2016 vond voor groep 7 & 8 MediaMasters University plaats, een online college over ‘Feit, Fake of Filter: Hoe word jij beïnvloed?’
  • In de online cursus nepnieuws van Cubiss voor onderwijs, mediacoaches en bibliotheken (educatiemedewerkers) komt o.a. beeldtaal en -manipulatie aan bod
  • MediaMasters over nepnieuws – Met de serious game MediaMasters maken groepen 7 en 8 spelenderwijs kennis met mediawijsheid. In de wijk ‘Nieuwsoord’ gaan leerlingen aan de slag met het onderwerp nepnieuws en journalistiek
  • Voor het mbo (niveau 1 t/m 4) ontwikkelde Codename Future het lespakket Echt Nep. Jongeren leren nepnieuws herkennen, door het ontwikkelen van online burgerschapsvaardigheden, mediawijsheid en kritische denkvaardigheden
  • Met de mentorlessen over nepnieuws van Bureau Jeugd en Media leren leerlingen uit de onderbouw van het vo over onder andere de impact van nepnieuws en hun eigen rol hierin
  • Met Channel 6 News van Stichting F6 leren leerlingen van het (v)mbo nepnieuws herkennen en zelf korte nieuwsreportages maken
  • Met de les Nepnieuws in het lesprogramma Online Masters (module Social Master) leren kinderen aan de hand van oefenopdrachten, een checklist en een animatie om nepnieuws van echt nieuws te onderscheiden
  • MaxMusic organiseert Nepnieuws Workshops voor alle leerniveaus op het voortgezet onderwijs, waarbij leerlingen zelf nieuwsitems maken met een ‘gekleurde bril’ op
  • De methode ‘Zoek het uit!‘ voor havo en vwo laat leerlingen aan de slag gaan met journalistieke vaardigheden, zoals slim zoeken op internet en het onderscheiden van feiten en meningen

» Bekijk ook het dossier Lesmateriaal
» Ga aan de slag met informatievaardigheden

Veelgestelde vragen

Wat wordt er tijdens de Europese verkiezingen gedaan tegen nepnieuws?

Soms wordt er nepnieuws en desinformatie verspreid om ons stemgedrag te beïnvloeden. Om te voorkomen dat nepnieuws het stemgedrag tijdens de Europese Verkiezingen (op 23 mei) beinvloedt zijn verschillende initiatieven en campagnes opgezet:

» Nieuwscheckers controleren tijdens de verkiezingen o.a. uitspraken van politici, in samenwerking met nieuwssite NU.nl
» Facebook heeft een verkiezingscentrum ingericht en let extra op politieke advertenties
» Twitter stelt een meldknop in waarmee gebruikers aan kunnen geven als ze denken dat een tweet kiezers probeert te misleiden
» Het ministerie van BZK lanceerde de bewustwordingscampagne tegen nepnieuws: ‘Blijf nieuwsgierig. Blijf kritisch.

Daarnaast is het natuurlijk belangrijk om zelf weerbaar te zijn. Weet jij nepnieuws te herkennen?

» Nieuws in de klas biedt speciaal lesmateriaal rond de Europese verkiezingen
» Ontdek hoe jij nepnieuws kunt herkennen in het dossier Nepnieuws

Wat hebben bots en trollenlegers te maken met nepnieuws?

Om nepnieuws te verspreiden worden vaak nepaccounts ingezet. Dat gebeurt bijvoorbeeld in verkiezingstijd. Je hoort dan in het nieuws over ‘bots’ of ‘trollenlegers’ die de publieke opinie beïnvloeden. Deze trollen en bots zorgen ervoor dat nepnieuws snel op grote schaal verspreid kan worden.

Wat is een social bot?

Een social bot vind je vooral op Twitter. Het is een sociale media-account dat niet door een persoon, maar door een algoritme wordt bestuurd. Zo’n bot deelt en hergebruikt bestaande berichten. Bijvoorbeeld op basis van bepaalde onderwerpen en hashtags.

Met een botnet kan dit op grotere schaal. Dan worden meerdere nepaccounts aangestuurd door een persoon of groep. Een onderwerp of bericht kan veel populairder lijken dan het in werkelijkheid is, doordat het heel veel gedeeld wordt. Botnets beïnvloeden zo de publieke opinie. Je gelooft sneller dat iets belangrijk of waar is, als iets veel likes heeft of veel gedeeld wordt.

Wat is een internet troll?

Een internet troll is wel een echt persoon, vaak met een verzonnen naam. Dit zijn mensen die het leuk vinden om extreme standpunten op internet te plaatsen, om anderen te shockeren of beledigen. Trollen verspreiden vaak nepnieuws en beïnvloeden de publieke opinie. Zo zette een Nederlandse zanger een ‘trollenleger’ in om populairder te lijken.

Trollen kunnen ook botnets inzetten om hun (nep)berichten te verspreiden en extra populair te maken.

Hoe ontstaat gekleurde informatie?

Gekleurde informatie ontstaat door:

  • Drijfveer van de journalist en/of mediamaker
    Media hebben een belangrijke maatschappelijke functie: het informeren van de bevolking, het controleren van de machthebbende en het leveren van commentaar bij het nieuws. Maar NRC brengt ander nieuws dan De Telegraaf. En PowNed maakt programma’s vanuit een andere drijfveer dan de VPRO.
  • Het recht om vergeten te worden
    Sinds 2014 hebben inwoners van de Europese Unie het recht om online vergeten te worden. Zij kunnen bij zoekmachines als Google een verzoek indienen om bepaalde links met persoonlijke informatie te laten verwijderen. Dat levert gefilterde informatie op.
  • Filter bubble
    De filter bubble is het verschijnsel waarbij websites en zoekmachines hun resultaten afstemmen op jouw (eerdere) online zoekgedrag. Ze laten daarbij andere informatie buiten beschouwing.
  • (zelf)censuur
    Censuur is je macht gebruiken om informatie achter te houden of de expressie aan banden te leggen.
Wat is een voorbeeld van misleidend nieuws?

Een voorbeeld van gekleurde informatie, zijn de (video)beelden van seperatisten die tussen de brokstukken van vliegtuig MH17 een knuffel omhoog hielden. Alsof het een trofee was. De wereld sprak er schande van.

Maar klopt het wat we zien? Een bijbehorend filmpje geeft een andere indruk. Op de film is te zien dat de man de knuffel omhoog houdt, deze vervolgens op de grond legt, zijn pet afneemt en een kruisje slaat. Wellicht zijn er te snel conclusies getrokken, en toont deze man eerbetoon aan het omgekomen kind?

Nog verder onderzoek toont aan dat de video is geplaatst door icorpus.ru, de website van een pro-Russische rebellenleider. Zou het dan simpelweg propaganda zijn, doelbewust gemaakt om een bepaald beeld te creëren in de media?

Kortom, soms is het uiterst lastig om te bepalen wat de waarheid is.

Wat is context collapse?

Context collapse betekent letterlijk ‘de ineenstorting van context’ en houdt in dat verschillende contexten door elkaar heen lopen en in elkaar grijpen. In het digitale tijdperk vloeien verschillende werelden steeds makkelijker in elkaar over. Zo vervagen de grenzen tussen verschillende domeinen, bijvoorbeeld tussen werk en privé. Denk aan Twitter en Facebook: door deze sociale media vindt ons leven niet alleen meer plaats in de werkelijkheid waar we ons op dat moment bevinden en met wie we op dat moment praten, maar ook in andere (virtuele) contexten met andere (virtuele) mensen. Hierdoor kunnen we de wereld op een andere manier begrijpen en ervaren.

Meer weten?

Relevante onderzoeken op een rij

Meer weten over nepnieuws en informatievaardigheden? Kijk dan eens op onderstaande websites:

Helpt docenten nieuwsmedia in hun lesprogramma te verwerken

Lesmateriaal en voorlichting over mediawijsheid en digitale vaardigheden voor het po, vo en mbo.

De nationale bibliotheek van Nederland

Werkt aan leesmotivatie en verbeterde informatievaardigheden op basis- en middelbare scholen

Verbetert de veiligheid van sociale media als bron

Organiseert debatten en evenementen over actuele onderwerpen

Probeert zoveel mogelijk mensen immuun maken voor misleiding en polarisatie door desinformatie

Zoekmachine voor kinderen

Begrijpend lezen en rekenen met het nieuws van de dag

Houdt zich o.a. bezig met fact-checking van online berichten