Voor scholen

Lesmateriaal

Lesmateriaal mediawijsheid - © Mediawijzer.net

Veel scholen zien het als hun opdracht om leerlingen mediawijs te maken. Hoe? Dat vult iedere school zelf in. De meeste scholen bieden hun leerlingen medialessen aan.

Als het gaat om lessen op het gebied van media en mediawijsheid, is er voor scholen nogal wat te kiezen.

Wat moet een mediawijze leerling kennen en/of kunnen?

Om dat in kaart te brengen, is het Mediawijsheid Competentiemodel opgesteld. Daarin vind je een verzameling van competenties die je nodig hebt om actief en bewust deel te kunnen nemen aan de mediasamenleving.

De meeste onderstaande lesmaterialen zijn gebaseerd op (een deel van) dit competentiemodel.

Doorlopende leerlijnen

Doorlopende leerlijnen

Basisonderwijs

  • Eigenwijs? Mediawijs! – Praktische aanpak voor leerkrachten en mediacoaches – geschikt voor kinderen van 6 – 12 jaar
  • Nationaal Media Paspoort – Doorlopende leerlijn mediawijsheid voor groep 1 t/m groep 8
  • Ontdekmedia – Biedt een leerlijn Mediawijsheid voor het basisonderwijs, samengesteld op basis van de 10 mediacompetenties
  • Leerlijn programmeren – Laagdrempelige en brede basis om te starten met programmeren in het basisonderwijs

Voortgezet onderwijs

Lesmateriaal

Lesmateriaal voor de kinderopvang
  • Digidreumesen helpt professionals in de kinderopvang om digitale media verantwoord in te zetten voor jonge kinderen van 2 tot 4 jaar
  • Samen wijs met media – Hoe om te gaan met media voor de allerkleinsten?
  • Kleuteruniversiteit maakt, in samenwerking met uitgevers van kinderboeken, digitale thematische projecten voor (kleuter)leerkrachten op basis van (prenten)boeken.
  • Schoolstudio – Creatieve workshops film maken, mediawijsheid en 21ste eeuwse vaardigheden
Lesmateriaal voor het basisonderwijs

Onderbouw

  • Het mediaspel – Leerlingen ontdekken elkaars mediagewoontes. Wie kent de grappigste reclames? Wie besteedt de meeste tijd aan games of aan sociale media? Het mediaspel is een echt dobbelspel, de kaarten zijn niet digitaal
  • Ontdekmedia – Tool waarin je een mediawijze werkvorm kunt opzoeken voor alle bekende lesmethoden
  • Reclame Masters – Reclamepower voor kinderen van groep 4, 5, en 6
  • SchoolTV – In de SchoolTV beeldbank staan diverse video’s over mediawijsheid
  • Schoolstudio – Creatieve workshops film maken, mediawijsheid en 21ste eeuwse vaardigheden
  • Toveren met film – Workshop waarin kleuters van groep 1 en 2 ontdekken en onderzoeken hoe je stilstaand beeld kunt laten bewegen
  • Avonturen in het donker – Hoe laat je leerlingen uit groep 3 en 4 spelenderwijs ontdekken wat er allemaal bij een film maken komt kijken? Hoe kijk je een film en bespreek je de beelden met je leerlingen?

Bovenbouw

  • MediaMasters Game & MediaMasters Club – Spannend mediaspel voor leerlingen van groep 7 en 8
  • Sociale Media Certificaat – 5 klassikale lessen waarin leerlingen zich bewust worden van de werking van internet & sociale media
  • Media Wijsneus – 10 klassikale lessen waarin leerlingen leren om internet & sociale media verstandig in te zetten
  • Mediawijs met Kidsweek in de klas – 10 digitale lessen die telkens één van de mediacompetenties behandelen
  • Mediabegrip.nl – Online lesmethode voor mediawijsheid (bovenbouw po + klas 1 en 2 vo)
  • Digiles met Donald Duck – Speciaal voor de week van de Mediawijsheid 2016 werd ‘Digiwijs met Donald Duck’ uitgegeven, inclusief een digiles
  • (Whats)Happy – Maakt problemen met chatten (whatsappen) bespreekbaar en daagt leerlingen uit afspraken te maken over hoe ze fatsoenlijk met elkaar omgaan
  • Jeugdkrakercompetitie – Landelijke wedstrijd informatievaardigheden waarbij teams van leerlingen uit groep 7 en 8 de strijd met elkaar aangaan
  • Medialessen – Verzamelplaats van lessen over media en mediawijsheid
  • NieuwsMakers – Gratis lespakket waarmee leerlingen zelf nieuws leren maken en publiceren
  • Virtual reality in de klas – Kennisnet ontwikkelde een docentenhandleiding en werkblad om leerlingen kennis te laten maken met VR
  • maX Music – creatieve workshops over het bewerken van media en het herkennen van echt en ‘gekleurd’
  • Diploma Veilig Internet (DVI) – Lespakket voor de groepen 5 tot en met 8 over veilig internetgebruik
  • Diploma Veilig Internet (DVI) – The Game – Een variant op bovenstaand lespakket in de vorm van een game
  • Slim online. Safe & social – Interactieve opdrachten die jongeren stimuleren na te denken over hun eigen rol op internet
  • MOOC Programmeren – De TU Delft heeft een MOOC ontwikkeld waarbij kinderen spelenderwijs leren programmeren
  • Schoolstudio – Creatieve workshops film maken, mediawijsheid en 21ste eeuwse vaardigheden
  • Films maken met de klas – Hoe maak je een filmpje en waar moet je allemaal aan denken? (groep 3 t/m 8)
  • Avonturen in het donker – Hoe laat je leerlingen spelenderwijs ontdekken wat er allemaal bij een film maken komt kijken? Hoe kijk je een film en bespreek je de beelden met je leerlingen? Voor de groepen 5 tot en met 8

Zie ook de doorlopende leerlijnen voor geschikt lesmateriaal in de onder- en bovenbouw.

Lesmateriaal voor het voortgezet onderwijs
  • Mediawijsheid in de klas – Achtergrondinformatie en lesmateriaal in één boek, inclusief online werkbladen en andere materialen
  • vomediawijs en vmbomediawijs – Diverse lessen en video’s mediawijsheid
  • Mediabegrip.nl – Online lesmethode voor mediawijsheid (onderbouw)
  • Social Media Rijbewijs – 10 klassikale lessen over mediawijsheid en digitale vaardigheden – beschikbaar in diverse varianten
  • It’s up to you – Interactieve film die leerlingen bewust maakt van hun rol bij cyberpesten
  • Medialogica in de klas – Reeks filmpjes om met leerlingen in discussie te gaan over mediawijsheid en (de werking van) media
  • Les identiteitsfraude – Mentorles over de gevolgen van identiteitsfraude en de rol je je daar zelf in speelt
  • Kijk op media – 4 lessen en een opdracht rondom de mediawijsheidcompetenties
  • Web We Want – Handboek voor jongeren over online rechten en plichten, vrijheid van meningsuiting, auteursrecht en privacy
  • Nieuws in de klas – Helpt docenten om nieuwsmedia in hun lesprogramma te verwerken
  • Medialessen – Verzamelplaats van lessen over media
  • NieuwsMakers – Gratis lespakket waarmee leerlingen zelf nieuws leren maken en publiceren
  • Like – interactieve theatervoorstelling over pesten, groepsdruk, buitengesloten worden en de invloed die sociale media hierop heeft
  • Virtual reality in de klas – Kennisnet ontwikkelde een docentenhandleiding en werkblad om leerlingen kennis te laten maken met VR
  • maX Music – creatieve workshops over het bewerken van media en het herkennen van echt en ‘gekleurd’
  • Verkiezingen in het nieuws – Gratis lesbundel waarin leerlingen zich aan de hand van het nieuws verdiepen in de verkiezingen, de actuele politiek en leren zij kritisch kijken naar berichtgeving.
Lesmateriaal voor het mbo
Ook in het mbo heeft het thema mediawijsheid inmiddels prioriteit gekregen:

  • Mediawijsheid in de klas – Achtergrondinformatie en lesmateriaal in één boek, inclusief online werkbladen en andere materialen
  • De Lesmethode Online Profilering – 5 workshops die leerlingen helpt hun online profiel te verbeteren
  • Het Practoraat Sociale Media biedt specifieke lessen mediawijsheid voor het mbo
  • Les identiteitsfraude – Mentorles over de gevolgen van identiteitsfraude en de rol je je daar zelf in speelt
  • Het platform social media in het mbo helpt scholen om aan de slag te gaan met sociale media, mediawijsheid en webtools
  • Like – interactieve theatervoorstelling over pesten, groepsdruk, buitengesloten worden en de invloed die sociale media hierop heeft
Lesmateriaal voor het hbo
Lesmateriaal voor speciaal onderwijs en praktijkonderwijs

Professionalisering: tips, tools en workshops voor docenten

Ter ondersteuning en verrijking van de les
  • Op onze filmpjes-pagina staat veel materiaal dat in de klas kan dienen als discussiestarter of ter ondersteuning van een mediales
  • ‘…  in de klas’ – Bekende TV-programma’s – zoals Nieuwsuur, Andere Tijden, Metropolis en 3 op reis – zijn bewerkt tot items van 8 minuten, inclusief een lesbrief
  • Ontdekmedia is een zeer rijke tool waarin je voor alle bekende lesmethoden een mediawijze werkvorm kunt opzoeken
  • SchoolTV – In de SchoolTV beeldbank staan diverse video’s over mediawijsheid
  • Kennisnet stelde een overzicht van de meest bruikbare materialen en bronnen samen
  • Wikikids wordt gevuld met vrijwillige bijdragen van docenten en jongeren. Kinderen krijgen leerzame artikelen te lezen die op hun leeftijd zijn afgestemd
  • Nieuws in de klas – Helpt docenten om nieuwsmedia in hun lesprogramma te verwerken
  • Met de Toolbox Mediaopvoeding van het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) kunnen professionals ouders helpen om antwoorden te vinden op vragen rondom mediaopvoeding
  • De Reisgids Digitaal Leermateriaal is een praktische wegwijzer met bronnen, werkvormen, tools en rolmodellen voor digitaal leermateriaal in de dagelijkse onderwijspraktijk
  • Jouwzoekmachine.nl is een speciale zoekmachine voor kinderen van 6 tot 15 jaar
  • Het Educatief pakket ‘Veilig op Facebook’ gaat over hoe je veilig gebruik kan maken van Facebook
Tools en workshops voor docenten

Lesmateriaal per thema

Ook zijn er lespakketten of -ideeën die specifiek over één onderdeel gaan:

Cyberpesten
De meeste lessen behandelen digitaal pesten als onderdeel van een compleet lespakket mediawijsheid. Zie hierboven. Kijk voor praktische tips ook in ons dossier Online pesten.

Dit zijn enkele ‘losse’ lespakketten en -ideeën:

Programmeren
Kijk voor lesmateriaal om kinderen te leren programmeren in ons dossier programmeren.
Informatievaardigheden en nieuws

Er bestaat een aantal leuke lesprogramma’s omtrent informatievaardigheden en nieuws. De bekendste zijn:

  • De Jeugdkrakercompetitie is voor leerlingen in groep 7 en 8 van de basisschool
  • Webdetective is een gratis online cursus informatievaardigheden voor leerlingen tussen 10 en 16 jaar
  • Kinderen uit groep 7 en 8 kunnen op geheimagentaap.nl een game spelen waarin ze aantal vragen moeten beantwoorden om de wereld te kunnen redden. De resultaten worden opgestuurd naar de leerkracht zodat hij/zij een indruk krijgt van de informatievaardigheid van zijn/haar klas
  • Codename Future en Stichting Nieuws in de klas ontwikkelden een gratis lespakket rondom informatievaardigheden voor leerjaren 1, 2 en 3 van vmbo, havo en vwo.
  • Voor leerlingen in de hoogste klassen van het vwo bestaat de online cursus Bronnenwijzer. Hiermee leren ze hoe ze gratis gebruik kunnen maken van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek voor hun profielwerkstuk
  • De frisse blik biedt verschillende (film)projecten waarmee leerlingen o.a. leren om begrijpend en kritisch te kijken naar het nieuws en non-fictie media
  • Nieuws in de klas biedt een lesbundel Verkiezingen in het nieuws voor het vo. Aan de hand van het nieuws verdiepen leerlingen zich in de verkiezingen, de actuele politiek en leren zij kritisch kijken naar berichtgeving
  • Deze checklist van Nieuws in de klas helpt verder bij het beoordelen en waarderen van berichtgeving

Bekijk ook ons dossier informatievaardigheden.

Spreekbeurten en werkstukken: auteursrecht op internet
Mag je een filmpje van internet gebruiken voor je spreekbeurt? Of zomaar een foto van je vrienden op Instagram plaatsen? Wat zijn de do’s & don’ts op het gebied van auteursrechten?

Kijk voor meer tips in ons dossier Auteursrechten.

Natuuronderwijs
Smartphones in de klas zijn voor veel docenten een ergernis. Maar je kunt ze ook op een positieve manier inzetten, bijvoorbeeld voor natuuronderwijs. Het boek Met je smartphone het bos in staat boordevol lesideeën.

Aan scholen wordt een zogenaamde ‘inspiratiebox’ beschikbaar gesteld, met daarin o.a. voldoende smartphones voor de hele klas.

Veelgestelde vragen

Wat is een goed anti-pestprogramma?

Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs) en Kinderombudsman Marc Dullaert lieten in 2014 een onafhankelijke commissie 61 anti-pestmethodes onderzoeken. Daaruit blijkt dat 13 anti-pestmethodes ‘veelbelovend’ danwel ‘kansrijk’ zijn.

» Lees hier de beoordeling van de anti-pestprogramma’s

Hoe wordt een docent zelf mediawijs?

M@LT is een online leermiddelenbank die leerkrachten helpt om hun competenties op het gebied van mediawijsheid vergroten. M@LT bestaat uit een zelftoets en e-learningmodule en is kosteloos toegankelijk voor docenten.

Voor docenten in opleiding bestaat de PABO leermiddelenbank.

Kennisnet biedt de online workshop Mediawijsheid voor leraren en een workshop Computational thinking voor leraren.

Theatergroep Playback biedt de docententraining Like Us All aan, over de rol die docenten kunnen spelen in het creëren van een veilig leef- en leerklimaat op school.

Wat zijn 21e eeuwse vaardigheden?

Dat zijn de vaardigheden die we nodig hebben in de 21ste eeuw. We zien dat bedrijven, universiteiten en opleidingsinstituten steeds minder belang hechten aan kennis en steeds méér belang aan vaardigheden als:

  • Samenwerken
  • Creativiteit
  • Ict-geletterdheid
  • Communiceren
  • Probleemoplossend vermogen
  • Kritisch denken
  • Sociale en culturele vaardigheden

De 21e eeuwse vaardigheden worden ook wel 21st century skills genoemd. Ook programmeren is een 21st century skill.

Wat is een mediacoach?

Een mediacoach is gespecialiseerd in het begeleiden bij mediawijsheid. Ze helpen kinderen, jongeren én ouderen om (nieuwe en traditionele) media slim, leuk en juist gedoseerd te gebruiken.

Mediacoaches zijn vaak in dienst bij een bibliotheek, een school of (jeugd)hulpverlening. Er zijn ook zelfstandig werkende mediacoaches.

Meer weten?

Wil je meer weten over lesmateriaal, dan kunnen deze organisaties je helpen:

Online lesmethode voor mediawijsheid

Zoekmachine voor kinderen

Regelt een gratis gastles programmeren voor groep 7 of 8

Leert kinderen en jongeren in diverse workshops creatief werken met media

Helpt scholen handen en voeten te geven aan mediawijsheid met o.a. medialessen en een visiespel.

Educatief theater over (online) pesten, groepsdruk en de belevingswereld van jongeren tussen 12 en 18 jaar

Overzicht van educatieve apps voor het onderwijs

Publieke ict-partner voor het onderwijs

Helpt docenten nieuwsmedia in hun lesprogramma te verwerken

Ontdekmedia, de makkelijkste hulp bij mediawijs onderwijs

Hét centrum voor praktische media-educatie

Lesmethodes mediawijsheid en digitale vaardigheden voor het PO, VO en MBO

Werkt aan leesmotivatie en verbeterde informatievaardigheden op basis- en middelbare scholen

Biedt een doorgaande leerlijn mediawijsheid voor de basisschool

Op mbomediawijs.nl kun je mediawijsheidlessen vinden voor het mbo.