21e eeuwse vaardigheden

Reclamewijsheid

Reclamewijsheid » leer kinderen de commerciële bedoeling van reclame

Steeds meer advertenties worden vermomd, bijvoorbeeld in vlogs, tv-programma’s, als spelletje of als artikel in een magazine.

Voor kinderen is het vaak lastig om deze reclame te herkennen. Om commerciële bedoelingen te doorzien, hebben zij reclamewijsheid nodig.

Wat is reclame?

Met reclame wordt geprobeerd om je over te halen om een bepaald product of een bepaalde dienst te kopen of te gebruiken.

Er zijn verschillende soorten reclame. Op televisie en radio, in tijdschriften en kranten, maar ook online. Zo is er reclame op sociale netwerksites, op videosites zoals YouTube, en in games. Reclame door middel van een computerspel wordt ook wel een advergame genoemd.

Wat is gepersonaliseerde reclame?

Gepersonaliseerde reclame (ook wel gepersonaliseerd adverteren genoemd) houdt in dat reclame specifiek gericht is op de interesses van een (individuele) consument. Op basis van je surfgedrag, zoekgeschiedenis en berichten op sociale media wordt er gerichte reclame gemaakt. Een risico hiervan is dat je in een filter bubble terecht komt.

Wat zijn de risico’s?

Reclame, en dan met name digitale reclame, wordt vaak subtiel vermomd. Daardoor is het voor onervaren consumenten, zoals kinderen en jongeren, moeilijk te herkennen. Zij zijn extra gevoelig voor de overtuigingskracht van reclameboodschappen. Ook wordt de intentie van de reclamemakers onvoldoende herkend. Reclamemakers willen immers geld verdienen met hun reclames.

Hoe werkt sluikreclame?

Als het niet duidelijk is of het gaat om een commerciële boodschap of om redactionele inhoud spreken we van content-integratie of sluikreclame, bijvoorbeeld product placement: bepaalde producten komen met merknaam prominent in beeld.

Sluikreclame vindt ook plaats in video’s op YouTube. Vloggers houden een online dagboek bij, testen producten en vertellen over hun ervaringen. Het is dan vaak niet duidelijk of zij betaald krijgen om een product aan te prijzen.

» Bureau Jeugd en Media heeft in een artikel beschreven welke reclameregels er online gelden.

“Alleen maar fijn als er extra duidelijkheid is. Er is een enorm grijs gebied voor YouTubers rondom product placement. Want moet je het ook zeggen als bedrijven jou iets gratis toesturen?” – Beautyvlogger Mascha Feoktistova

 

Het Commissariaat voor de Media wil sluikreclame op YouTube gaan verbieden. Voor het eerst heeft het Commissariaat voor de Media onderzocht hoe vaak merken en producten duidelijk zichtbaar voorkomen in vlogs. Wordt er bijvoorbeeld duidelijk vermeld of het wel of niet om betaalde aandacht gaat?

Uit het onderzoek blijkt dat in bijna 90% van de vlogs en clips duidelijk een of meerdere merken of producten te zien zijn. In meer dan 60% van die gevallen komen merken en producten niet kortstondig aan bod, maar krijgen ze nadrukkelijk de aandacht. Deze aandacht is in de meeste gevallen (zeer) positief. Bij meer dan 75% van de video’s waarin merken en/of producten aan bod komen, is onduidelijk of het al dan niet om betaalde aandacht gaat. (Commissariaat voor de Media, 2017)

Gratis is niet gratis

Ook al lijken sociale media en apps gratis, we betalen ze wel. Alleen niet met geld, maar op een andere manier. Met (persoonlijke) data bijvoorbeeld. Zo wordt er gepersonaliseerde reclame gemaakt.

Lesmateriaal over reclamewijsheid

Er zijn verschillende initiatieven en lesmethodes op het gebied van reclamewijsheid.

Wat kun je doen?

Veelgestelde vragen

Wat is een adblocker?

Een adblocker is een applicatie of programma waarmee je online advertenties op websites, en commerciële videoadvertenties op bijvoorbeeld YouTube, kan blokkeren. De Consumentenbond heeft de voordelen en nadelen van adblockers beschreven en een aantal adblockers op een rijtje gezet.

Wat is forced exposure?

Reclame is moeilijk te ontwijken. Zo komt het wel eens voor dat je online een filmpje wilt bekijken, maar eerst verplicht een reclameboodschap moet zien. Dit wordt forced exposure, oftewel gedwongen blootstelling genoemd.

Wat zijn de voordelen van reclame?

Door reclame is veel mogelijk. Zo zijn bepaalde media gratis door reclame: denk aan sociale media platformen zoals Facebook. Andere media zoals tijdschriften en kranten zijn goedkoper. En door reclame kunnen evenementen, zoals concerten en sportwedstrijden worden georganiseerd.

Zijn er regels rondom reclame?

Ja, de Stichting Reclame Code heeft de regels voor reclame vastgelegd in de Nederlandse Reclame Code (NRC). Er is ook een speciale Kinder- en Jeugdreclamecode (KJC) en een Reclame Code Social Media (RSM) over reclame-uitingen in berichten op sociale media. De reclamecode heeft de reclamebranche zichzelf opgelegd, er is nog geen wet die bepaalt wat wel en niet mag.

Zijn er regels voor reclame in vlogs?

Bureau Jeugd en Media heeft beschreven welke reclameregels er online gelden.

Ook gaat het Commissariaat voor de Media in 2017 online sluikreclame aanpakken door middel van een Europese richtlijn.

Doet o.a. onderzoek naar persuasieve communicatie en reclame(wijsheid).

Kenniscentrum over mediawijsheid voor ouders met kinderen.

Biedt deskundigheidsbevordering voor (opvoed)professionals op het gebied van mediawijsheid

Vlaamse Kenniscentrum voor Mediawijsheid