Wat is beeldgeletterdheid?

Naast gesproken en geschreven taal is beeld een belangrijke manier waarop wij met elkaar communiceren. Mediawijs met beeld omgaan is dan ook een belangrijk onderdeel van mediawijsheid. Het wordt ook wel ‘begrijpend kijken’ of ‘visuele geletterdheid’ genoemd. Mediawijs met beeld omgaan heeft tot doel een kritische houding tegenover mediaboodschappen te ontwikkelen. Beeld is namelijk niet neutraal. Een foto of video is immers altijd vanuit een bepaald perspectief bedacht, gemaakt en verspreid. Beelden beïnvloeden ons gevoel, ons denken en hoe wij de wereld zien.

Wanneer je mediawijs naar beeld kan kijken, en dus beeldgeletterd bent, kun je actief, kritisch en bewust omgaan met beelden om je heen. Van film tot games en virtual reality: je kunt de bedoelingen, de betekenis en het effect ervan doorzien. Het helpt om met elkaar over beelden en hun betekenis te kunnen praten. Bijvoorbeeld wanneer je naar de bioscoop gaat of een YouTube-video krijgt doorgestuurd, of wanneer je zelf media maakt.

Beeldgeletterdheid ontwikkelt – net als mediawijsheid – mee met de tijd en de samenleving. Denk eens aan oude schilderijen waarin objecten of kleuren steeds weer terugkomen als symbool voor bijvoorbeeld liefde of gezondheid. Dit gebruik van symbolen geeft extra betekenis aan het beeld. Tegenwoordig kun je bij beeldtaal ook denken aan games, memes en emoji’s. Als je weet hoe je deze beeldtaal kunt ‘lezen’ en goed in kunt zetten (‘schrijven’), kun je er veel plezier aan beleven.

Hoe kunnen beelden jou beïnvloeden?

Dagelijks krijgen we veel beelden te zien, op straat, op onze smartphone, in de krant of op televisie, in de klas en op het werk. De hoeveelheid neemt in deze digitale tijd exponentieel toe. Beelden kunnen van invloed zijn op hoe we naar onszelf en de wereld om ons heen kijken. Als je zelf beelden maakt of deelt is het goed om je bewust te zijn van de invloed die je daarmee hebt.

Hoe een beeld bij ons binnenkomt wordt bepaald door verschillende aspecten. Zo kun je een reclamebord met bewegend beeld maar moeilijk negeren, kan een film in 3D extra spannend zijn (net als een videogame in Virtual Reality) en kan het kleurgebruik in een film een bepaalde emotie bij je oproepen.

Makers van beeldmateriaal kiezen er vaak bewust voor om een bepaald effect op de kijker te hebben. Door in te zoomen laten ze expres elementen weg of benadrukken ze juist iets. Ook kunnen ze spelen met het perspectief van de kijker: als je een foto van iemand neemt van onderaf laat je de ander groter lijken, wat bijvoorbeeld een gevoel van autoriteit kan oproepen. Er zijn ook documentairemakers die zelf in beeld gaan staan, zodat je constant bewust bent van het feit dat de film zijn/haar perspectief laat zien. Maar zo zijn er ook reclamemakers die juist willen dat je nauwelijks door hebt dat de beelden jouw gevoel of mening beïnvloeden. De kunst is om je bewust te zijn van deze beïnvloeding.

Je kunt letten op:

• Staat het beeld stil of is het bewegend?
• Wat doet het beeld met jouw gevoel – en hoe komt dat?
• Is het beeld onbewerkt of juist gemanipuleerd?
• Staat het beeld op zichzelf of is het deel van een groter geheel?
• Zie je het afgebeelde van dichtbij of van veraf, van onder of boven?
• Ben je bekend met het onderwerp, of is het helemaal nieuw?
• Wie maakte het beeld en met welk doel?

Wanneer er veel van dezelfde beelden zijn in een omgeving, kan een eenzijdige of vertekende weergave van de werkelijkheid ontstaan. We gaan bepaalde dingen normaal vinden, wanneer we ze vaak zien. Of we gaan ze juist raar vinden, omdat we ze weinig zien. Denk bijvoorbeeld aan schoonheidsidealen of stereotype weergaven van groepen in de samenleving. Met een bewuste blik en een veelzijdig ‘beeld-dieet’ kun je een vertekend wereld- of zelfbeeld tegengaan.

Beelden kunnen ook onze mening beïnvloeden over bijvoorbeeld een gebeurtenis in het nieuws of over iemand uit onze omgeving. Wanneer beeld wordt ingezet om de mening van het publiek over een persoon of gebeurtenis te sturen door deze in een negatieve of juist positieve context te plaatsen, spreken we van framing. Onder meer in de politiek, de journalistiek en de reclame wordt hier (bewust en onbewust) gebruik van gemaakt. Door de komst van de smartphone is het lastiger geworden om te framen omdat mensen direct kunnen reageren en bijvoorbeeld zelf met foto’s en filmpjes een ander beeld kunnen laten zien.

De kansen en risico’s van (digitale) beeldmanipulatie

Met nieuwe digitale technieken kunnen beelden steeds gemakkelijker gemanipuleerd worden. Denk aan beeldbewerking met Photoshop of Photolemur (dat werkt met kunstmatige intelligentie). Mediawijs met beeld omgaan gaat over het alert zijn op en het bewust inzetten van deze manipulatie.

Digitale beeldmanipulatie kan ingezet worden als een vorm van creativiteit en entertainment. Denk aan een grappig filter op Snapchat of aan Lucky TV. Of aan special effects (ook wel CGI genoemd: computer generated imagery) in films. Met beeldbewerkingsprogramma’s als Photoshop en iMovie kun je beelden naar je eigen hand zetten. Ook kan beeldmanipulatie een vorm van kunst zijn.

Maar beeldmanipulatie wordt ook ingezet als vorm van misleiding. Een gemanipuleerd beeld kan er voor zorgen dat jij je mening vormt op basis van onjuiste informatie. Of dat je een eenzijdig beeld krijgt van een situatie of bevolkingsgroep omdat andere perspectieven zijn weggelaten.

Met deepfake-technologie kunnen nepvideo’s gemaakt worden die levensecht lijken. Meer daarover lees je in het dossier Deepfake.

Nepnieuws

Nepnieuws is misleidende informatie die wordt verspreid om geld mee te verdienen of om de publieke opinie mee te beïnvloeden. Alexander Klöpping liet in een uitzending van De Wereld Draait Door zien hoe ver nepnieuws kan gaan op het gebied van audio- en videotechnieken. Zo kunnen kwaadwillenden een beeld zo manipuleren dat het lijkt alsof iemand iets zegt wat hij of zij nooit gezegd heeft (dit noemen we ‘deepfakes’). De verregaande misbruikmogelijkheden van zulke technologieën maken het steeds lastiger om nepnieuws te herkennen. Hoe meer beeldgeletterd je bent, hoe kritischer je naar dit soort beelden kunt kijken.

» Bekijk ook de dossiers Nepnieuws en Invloed van de media

Wil je je kennis over nepnieuws op een laagdrempelige manier vergroten? Neem een kijkje op de website isdatechtzo.nl, vol handige tips om zelf uit te zoeken of informatie te vertrouwen is.

Ga zelf aan de slag met beeldgeletterdheid!

Wanneer je beeldgeletterd bent weet je beeldtaal actief in te zetten, te herkennen en te interpreteren. Je kunt jezelf of elkaar bijvoorbeeld deze vragen stellen:

• Wat is het onderwerp van dit beeld?
• Wat is de culturele context van het beeld?
• Wat valt er te zeggen over bijvoorbeeld de stijl en samenstelling van het beeld?
• Welke technieken worden er gebruikt?
• Wat is het doel, en voor wie is het beeld bedoeld?

(Zie ook het boek Beeldtaal)

Ga je zelf aan de slag met foto’s of video’s? Stel dan ook eens de vraag:

• Waar moet je eigenlijk over nadenken bij het maken van een foto of filmpje?
• Welk verhaal wil je overbrengen en met welk gevoel?
• Wat laat je weg?
• Ga je de beelden bewerken of juist niet?

» Je eigen skills testen? Doe één van de Beeldkraken quizzen

Beeldgeletterdheid op school

Op Nederlandse scholen wordt steeds vaker beeld gebruikt als ondersteuning van de lesinhoud. Kinderen krijgen veel beelden binnen via het nieuws en via sociale media zoals Facebook en YouTube. Welke betekenis geven zij hieraan? Kunnen ze de bedoelingen ervan doorzien? Als leraar kun je leerlingen helpen door met hen hierover in gesprek te gaan.

Welke vaardigheden hebben leerlingen nodig om mediawijs met beeld om te gaan? Het competentiemodel Beeldwijsheid van Beeldkompas biedt houvast voor het onderwijs.

Dat beeldende mediawijsheid een belangrijkere rol moet spelen in het onderwijs, wordt benadrukt door organisaties zoals EYE Filmmuseum, Netwerk Filmeducatie, Beeld en Geluid en Netwerk Mediawijsheid. Zij schreven deze feedbackbrief aan Curriculum.nu, waarin zij benadrukken dat aandacht voor beeldtaal niet mag ontbreken in het pakket van vaardigheden dat kinderen op school krijgen bijgebracht.

Speel MediaMasters
MediaMasters is een spannende serious game over de kansen en gevaren van (digitale) media, speciaal voor groep 7 en 8. Door het spelen van de game bouwen leerlingen basiskennis op over mediawijsheid. Ze leren kritisch kijken naar media en snappen beter hoe deze werken. Ook helpt het leerlingen bewust te maken van het effect van media en krijgen ze meer inzicht in hun eigen mediagedrag.

» Speel MediaMasters

Lesmateriaal over beeldgeletterdheid

Scholen kunnen aan de slag met cartoons, beelden, beeldtaal, beeldfragmenten en foto’s uit het nieuws. In het dossier Lesmateriaal vind je bij ‘Lesmateriaal per thema’ een overzicht van beschikbaar lesmateriaal over beeldgeletterdheid.

Meer weten?

Wil je meer informatie over beeldgeletterdheid, dan helpen deze organisaties je op weg:

The post Mediawijs met beeld appeared first on Mediawijsheid.nl.

Media begrijpen door media te maken

Een mooie manier om kinderen te leren over mediawijsheid is door ze zelf media te laten maken. Als kinderen daarin goed worden begeleid op school, thuis of bijvoorbeeld in de bibliotheek, leren ze een schat aan mediawijsheidcompetenties die ze goed kunnen gebruiken voor later.

Nieuwe voorwerpen, nieuwe vormen van media maken

Digitale media worden steeds vaker verwerkt in voorwerpen. Dat noemt men ook wel ‘internet of things’. Denk aan een ‘Hello Barbie’ waarmee je een gesprek kan voeren, nieuwe jeans waarvan je de retailgeschiedenis kan volgen of een polsbandje waarmee je je sportprestaties kan aflezen (zie ook het dossier Quantified self) – allemaal voorbeelden van fysieke voorwerpen waar media deel van uitmaken. Bij deze voorwerpen zijn media opgenomen in de functie. Het concept van het begrijpen van media door media zelf te maken, wordt hierdoor verbreed.

Net als bij andere talen moeten kinderen eerst leren om er mee te kunnen lezen en schrijven voordat ze er creatief mee kunnen werken. En dat is precies wat de maker movement biedt: het leert kinderen de taal van media en techniek te hanteren om vorm te geven aan hun ideeën, verbeelding en verhalen.

Wat is de maker movement?

De maker movement is een beweging van digitale doe-het-zelvers. Het zijn onafhankelijke uitvinders, ontwerpers en knutselaars van jong en oud die producten bedenken en maken, precies zoals zij zelf willen. Zij zetten zich af tegen het produceren van standaardproducten door het digitale doe-het-zelven centraal te stellen. Makers koppelen hun creativiteit aan technologie door eigen producten te maken met bijvoorbeeld 3D-printers.

De drempel om zelf dingen te maken wordt steeds lager, want kennis kan eenvoudig worden gedeeld via internet en ook moderne technologieën zijn goedkoper, en dus toegankelijker geworden.

Maakonderwijs

Het is belangrijk dat kinderen allerlei vaardigheden meekrijgen die horen bij de 21ste eeuw: van oplossingsgericht denken tot ondernemen en samenwerken. Het maakonderwijs richt zich specifiek op het aanleren van creatieve en technische vaardigheden. Het stimuleert het kind zijn of haar talenten op dit gebied te ontplooien en helpt zo een nieuwe generatie kritische makers en ontwerpers op te leiden. Door iets te maken leer je problemen oplossen, de wereld beter begrijpen én deze te beïnvloeden.

FabLabs: creatieve werkplaatsen

FabLabs zijn openbare digitale werkplaatsen waar kinderen en volwassenen met interesse in wetenschap en techniek samenkomen. Deze werkplaatsen bieden toegang tot moderne apparaten, zoals 3D-printers en lasersnijders, waarmee gebruikers hun ideeën omzetten tot een product.

Er zijn in 2023 zo’n 90 FabLabs door heel Nederland te vinden, voornamelijk in Bibliotheken. FabLabs delen hun kennis met elkaar om op deze wijze innovatie te stimuleren. Voorbeelden hiervan zijn FabLab Zeeland en FryskLab. FryskLab is ondergebracht in een voormalige bibliobus en het eerste officiële mobiele bibliotheek-FabLab in Europa. Er wordt onderzocht hoe de inzet van een mobiel FabLab binnen de onderwijssituatie bijdraagt aan de creatieve, technische en ondernemende vaardigheden van kinderen en jongeren.

Zelf maken? Zo begin je!

Er zijn verschillende initiatieven en lespakketten verkrijgbaar op het gebied van maakonderwijs en de maker movement:

• Lesmateriaal van Maker Education Nederland voor het po
• Maakonderwijs; Aan de slag met technologie van de toekomst – Basismateriaal voor het po
• FabSchool – Naschoolse activiteitenprogramma van de Waag Society
• Het themaboek ‘Maak het nou!’ van Praxisbulletin voor het po
• Kunst-/techniek workshops van maX Music
• Idee Puree – De web-serie van Schooltv over creatief denken
• Kleinkunstig – Creatieve workshops voor het voortgezet onderwijs

Activiteiten rondom maakonderwijs en maker movement

Meer weten?

Wil je meer informatie over de maker movement en maakonderwijs, dan helpen deze organisaties je op weg.

The post Zelf media maken appeared first on Mediawijsheid.nl.

Dankzij YouTube is iedereen een online creator geworden. Welke kansen biedt YouTube voor je carrière? Kun je YouTube inzetten voor school? Of is het puur vermaak? Welke verantwoordelijkheden hebben YouTubers? Waar liggen de grenzen en gevaren? En hoe praat je hierover met kinderen?

Kortom, wat moet je weten over YouTube?

Eerst, wat is het verschil tussen YouTubers en vloggers?

Vloggers houden een dagboek bij op YouTube. YouTubers maken video’s met bredere insteek, bijvoorbeeld over gamen, over beauty en make-up, over boeken, over voeding of ze halen grappen uit. Kortom: vloggers zijn YouTubers, maar niet alle YouTubers zijn vloggers. In spreektaal lopen de termen vlogger en YouTuber vaak door elkaar.

Gebruik YouTube als…

Tip voor opvoeders: stel je kind deze vragen

Voor kinderen is het belangrijk om te weten dat ze begrepen worden door hun opvoeders.

Praat met elkaar over online imago, de doelen die ze willen bereiken, de waarde van privacy en hun verantwoordelijkheid als maker. Wat laat je van jezelf zien aan de buitenwereld? En wat niet? Wie ben je, wat zijn je sterke kanten en waar sta je voor?

The post YouTube appeared first on Mediawijsheid.nl.

Wat moet je (als opvoeder) weten?

De voordelen van gamen

Uit onderzoek van de UvA blijkt dat gamen je slimmer kan maken. Spelen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Dat geldt ook voor digitaal spelen. Digitaal spelen geeft positieve effecten op het gebied van:

• Oog-handcoördinatie
• Doorzettingsvermogen
• Reactievermogen
• Werkgeheugen
• Geduld
• Probleemoplossend vermogen
• Samenwerking
• Engels
• Ruimtelijk inzicht
• Creativiteit

Door het spelen van games kun je snel nieuwe vaardigheden leren. Zo begruikt het Amerikaanse leger games om soldaten psychologisch voor te bereiden op stressvolle situaties. Games kunnen ook helpen bij de behandeling van depressie en angstklachten, zo blijkt uit onderzoek.

Bitescience verzamelt voor Mediawijsheid.nl het nieuwste en belangrijkste wetenschappelijke onderzoek naar mediawijze thema’s. Én maakt dat begrijpelijk en behapbaar.

In de zomer van 2025 startte Netwerk Mediawijsheid met de nieuwe website jouwkindonline.nl. Hier vind je alles over mediaopvoeding van kinderen van 0 t/m 18 jaar.

Samen met tal van netwerkpartners wordt de website de komende maanden steeds verder gevuld. Benieuwd? Neem dan snel een kijkje. En heb je vragen, opmerkingen of mis je iets? Neem dan contact met ons op.

De nadelen of risico’s van gamen

Verreweg het meest negatieve effect – bij normaal gamegedrag – is het vele zitten. Een inactieve leefstijl is een gevaar dat voor bijna alle kinderen en jongeren op de loer ligt en grote gevolgen heeft voor hun gezondheid.

Gamen kan zorgen voor gedragsproblemen, een minder sociaal leven, een slechte slaapkwaliteit of in het ergste geval tot gameverslaving. Maar, dat geldt alleen als er meer dan 8 á 9 uur per week wordt gegamed. Wat problematisch gamegedrag is, verschilt bovendien per kind en hangt af van meerdere factoren.

Er is geen wetenschappelijk bewijs dat gamen agressie kan opwekken. Er zijn wel omstandigheden waarbij kinderen eerder geneigd zijn om agressief te reageren n.a.v. games, deze omstandigheden moeten vooral in de thuissituatie worden gezocht.

Sommige games bieden een chatfunctie. Een risico hiervan is dat je in contact kan komen met mensen met een nepprofiel en verkeerde bedoelingen. Bijvoorbeeld voor seksueel contact met kinderen of afpersing. Bekijk voor informatie hierover de dossiers Digitaal kinderlokken en Veilig op internet.

Hoe herken je een gameverslaving?

Overmatig gamen kan risico’s zoals verslaving met zich meebrengen. Gameverslaving is een serieus probleem waarvoor hulp moet worden gezocht bij professionele instanties. In 2014 bleek uit cijfers van verslavingsklinieken met een jeugdafdeling dat steeds meer jongeren zich daar melden om af te kicken van hun verslaving. Deze gamers zijn soms pas 10, 11 of 12 jaar oud. Ook zijn ze erger verslaafd dan enkele jaren geleden.

De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) heeft gameverslaving in 2018 erkend als officiële verslaving. (Deze definitie wordt in 2022 geldend). Typische kenmerken voor een gameverslaving zijn:

• Een gebrek aan controle over hoeveel je gamet
• Sociale conflicten door gamen
• Continu aan gamen denken
• Onthoudingsverschijnselen bij niet gamen
• Het blijven gamen, ook als dat negatieve gevolgen heeft
• Een voorkeur voor gamen ten opzichte van andere dagelijkse activiteiten

Sommige wetenschappers zijn tegen de officiële erkenning van gameverslaving. Zij pleiten voor meer onderzoek naar probleemgedrag rondom gamen. Zo is het volgens Tony van Rooij van het Trimbos Instituut nog niet duidelijk of het gamegedrag een symptoom is van problemen of een oorzaak (of beide).

» Wat weten we over (on)gezond gamegedrag van jongeren? Bekijk deze factsheet

In het voortgezet onderwijs bestaan veel zorgen over problematisch gamegedrag bij leerlingen. Met name bij leerlingen met Autisme Spectrum Stoornis of ADHD. Deze leerlingen hebben over het algemeen meer moeite met het bewaren van een gezonde digitale balans.

» Het Trimbos Instituut deed onderzoek naar de oorzaken van digitale disbalans in het voortgezet speciaal onderwijs

Gezond gamen? Een aantal tips:

• Ontdek tips en informatie over gezond mediagebruik in het dossier Gezond online
• Wil je meer grip krijgen op hoeveel tijd je besteedt achter het scherm? Doe de digitale detox of start met digiminderen
• Twijfel je of gamen een leuke hobby is of een probleem? De Jellinek-kliniek biedt een signaleringstest voor mensen die regelmatig gamen. Speciaal voor jongeren onder de 18 is er deze zelftest op de website www.gameninfo.nl van het Trimbos Instituut
• Kinderen vanaf 10 jaar vinden tips over gezond mediagebruik op de jeugdsite HoeZoMediawijs.nl
• Kijk op Gameninfo.nl voor meer informatie, tips en hulp bij problematisch gamen en gameverslaving

Kinderen verstandig laten gamen? Zo ga je aan de slag!

• Gametimer helpt kinderen pauzes in te lassen, zodat ze niet te lang achter elkaar achter het scherm zitten.
• Vragen over gamen? Op de website van Mediaopvoeding.nl geven deskundigen antwoorden op al je vragen
• Handig: gaminggids voor begeleiders van kinderen en jongeren
• Bij Gamewijzer vind je alles wat je als opvoeder wilt weten over populaire games. De informatie wordt samengesteld door het NICAM: de organisatie achter Kijkwijzer en één van de uitvoerende krachten achter het PEGI systeem
• Kunnen kinderen tijdens het spelen in-game aankopen doen? Ook dat herken je aan het PEGI symbool
• Is gamen nou goed of slecht? Justine Pardoen schreef er een artikel over ‘Gamen is goed én slecht, maar niet voor iedereen‘
• Meer lezen over videogames als medium, plus tips over gezond videogamegebruik? C&A weidde er een uitgebreide themapagina aan.
• Op HoeZoMediawijs.nl kunnen kinderen en jongeren vanaf 10 jaar zelfstandig aan de slag met mediawijze thema’s zoals gamen en gezond beeldschermgebruik
• MediaMasters is een gratis serious game over de kansen en gevaren van (digitale) media, speciaal voor leerlingen van groep 5/6, 7/8 en gespecialiseerd onderwijs (tussen de 8 en 12 jaar). Door het spelen van de game bouwen leerlingen basiskennis op over digitale geletterdheid terwijl spelenderwijs ook taalvaardigheid, burgerschap en basale rekenvaardigheden aan de orde komen. Leerlingen gaan in de klas én thuis de mediawijze uitdagingen aan en bundelen hun krachten om MediaMissies te volbrengen
• Tijdens kantooruren is de gamen-infolijn bereikbaar op 0900-1995 (€ 0,10/min)

In-game aankopen

Veel populaire games zijn gratis te spelen. Het verdienmodel van deze games is vaak gebaseerd op de mogelijkheid om tijdens het spelen aankopen te doen. Je kunt bijvoorbeeld een klein bedrag betalen voor extra punten, uiterlijke aanpassingen of een loot box. Een loot box is een digitale schatkist waarmee je willekeurig extra items of upgrades krijgt.

Wat is eSports?

eSports is het online competitief gamen. Gamers nemen het individueel of in teamverband tegen elkaar op in een wedstrijd. Denk hierbij aan games als Fortnite en FIFA. Iedereen kan live meekijken via streams. Het streamen van wedstrijden gebeurt voornamelijk via platforms als Twitch, YouTube en Facebook.

eSporters zijn professionele gamers. De belangrijkste inkomstenbronnen zijn het spelen van toernooien, het streamen van wedstrijden en sponsoring. De game League of Legends wordt wereldwijd gezien als hoofdrolspeler in de eSport-wereld.

Uit onderzoek uit 2017 blijkt dat 39 procent van de Nederlandse jongeren (14-35 jaar) fan is van eSports. De populariteit van eSports is een voorbeeld van de veranderde relatie tussen mens en technologie. Het streamen van en vertellen over je eigen gameplay was vroeger niet op zo’n grote schaal mogelijk. Destijds communiceerden gamers voornamelijk via headsets. Met de technologische mogelijkheden die er momenteel zijn trekt eSports wereldwijd honderden miljoenen gamers en toeschouwers.

Livestreamen van games

Een van de grotere trends op het gebied van gamen is het livestreamen van games op internet. Dit gebeurt vooral op het populaire platform Twitch. De interactie tussen de kijker en de ‘streamer’ is de voornaamste reden waarom het streamen van games – in relatief korte tijd – zo groot is geworden. Kijkers kunnen tijdens de live uitzending met elkaar praten en de ‘streamer’ kan bijvoorbeeld antwoordgeven op vragen.

Op Twitch is het gebruikelijk om een donatie te vragen aan kijkers. In ruil voor een donatie kan een kijker bijvoorbeeld een liedje aanvragen, of een boodschap laten horen in de live uitzending.

Een nadeel aan Twitch is dat er relatief vaker grof taalgebruik of expliciete beelden te zien zijn. Dit komt doordat de uitzendingen live zijn en moderatie daardoor langzamer gaat.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Wil je meer informatie over (verstandig) gamen, dan helpen deze organisaties je verder:

The post Gamen appeared first on Mediawijsheid.nl.

Met name ouderen, mensen met een migratieachtergrond, mensen in een achtergestelde of kwetsbare positie (door bijvoorbeeld een verstandelijk beperking) kunnen moeite hebben om digitaal bij te blijven. Mediawijsheid is belangrijk om ervoor te zorgen dat meer mensen profiteren van de kansen van digitale media.

Digitale kloof tussen generaties

Tussen oud en jong bestaat een generatiekloof. Jongeren die opgroeien met digitale media weten vaak beter hoe zij media in kunnen zetten om hun leven te verbeteren. Ouderen zijn niet opgegroeid met internet en zien er soms het nut niet van in. In 2019 werd in het kader van de Week van de Mediawijsheid onderzoek gepresenteerd over de digitale inclusie van ouderen. Hieruit bleek onder meer dat 55-plussers vaak nog onvoldoende vaardig zijn in het alledaagse mediagebruik. De belangrijkste uitkomsten zijn samengevat in deze factsheet.

Jonge internetgebruikers maken zich meer dan oudere generaties zorgen over misbruik van hun foto’s of over afgeluisterd kunnen worden. Terwijl ouderen zich juist meer zorgen maken over phishing en de veiligheid van online betalen. Dat blijkt uit het What’s Happening Online-onderzoek uit 2019.

» Waar begin je als je op latere leeftijd aan de slag wilt met media? In het dossier Grijs en mediawijs staan concrete tips

Digitale kloof tussen hoog- en laagopgeleiden

Jongeren en hoogopgeleiden hebben het meeste profijt van internet. Zij weten internet steeds beter toe te passen voor hun persoonlijke groei. Ze zetten digitale toepassingen in voor informatie, educatie en carrière. Laagopgeleiden gebruiken internet vooral voor vermaak: gamen, chatten en het bekijken van online filmpjes.

De groep mensen met een verstandelijke beperking (LVB) is extra kwetsbaar op internet. Dat vraagt om extra begeleiding.

Digitale kloof en mensen met een migratieachtergrond

Ouders met een migratieachtergrond en autochtone ouders ervaren bij de mediaopvoeding van hun kinderen dezelfde knelpunten. Toch zijn er ook verschillen. Uit het Iene Miene Media-onderzoek 2018 blijkt dat ouders met een migratieachtergrond vaker vinden dat ze moeten meekijken bij het kijken naar televisie en filmpjes en uitleg moeten geven wanneer dat nodig is. Zij zijn dus beter voorbereid op het begeleiden van hun kind bij mediagebruik.

Ouders met een migratieachtergrond zijn vaak moeilijker bereikbaar voor mediacoaches en organisaties. Dat bleek uit de verkennende notitie uit 2010 van Kenniscentrum voor emancipatie en participatie Allochtone jongeren Mediagebruik en mediawijsheid. Ook concluderen zij dat er verschillen zijn in de media die jongeren gebruiken en dat de (culturele) context waarin media gebruikt worden bepalend is.

Digitale kloof tussen burger en overheid

Ook de digitale kloof tussen burger en overheid groeit. Dat komt omdat steeds meer overheidsdiensten via internet gaan, denk aan de belastingaangifte, het aanvragen van toeslagen, vergunningen of een uitkering. Burgers verdwalen soms in het woud van webformulieren en slagen er niet in hun probleem aan een ‘echt’ mens voor te leggen.

» Meer lezen over dit onderwerp? Bekijk ook ons dossier Digitale overheid

Digitale kloof tussen rijke en arme landen

In Nederland kunnen we de kloof dichten met medialessen en lessen op het gebied van informatievaardigheden. In andere landen is de toegang tot internet een probleem. In grote delen van Afrika en Azië ontbreken de technische randvoorwaarden zoals een telefoonlijn, elektriciteit en een pc met modem.

Verbeter je vaardigheden: dit kun je doen!

• Welkom Online is een gratis online lesprogramma voor mensen die zelden of nooit online zijn geweest. Samen met een begeleider kunnen zij hun digitale vaardigheden verbeteren
• Het voorleesboekje ‘Mijn computer is leuk’ is geschikt voor laagopgeleiden en/of ouders die moeite hebben met de Nederlandse taal
• SeniorWeb organiseert workshops, inloopuren en computercursussen om senioren online wegwijs te maken
• De (engelstalige) toolkit Interculturele Mediaopvoeding geeft tips over de wijze waarop migranten ouders kunnen worden ondersteund bij de mediaopvoeding van hun kinderen
• Handiger worden met sociale media? MijnOnlineIdentiteit zet informatie over functies en instellingen van bijvoorbeeld Facebook, LinkedIn en WhatsApp op een rij
• SeniorWeb en het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid bieden een speciaal arrangement om senioren te helpen bij het mediawijzer worden
• Oefenen.nl biedt gratis programma’s om je digitale vaardigheden te vergroten. Zo kun je met het laagdrempelige Klik & Tik thuis of in de bieb oefenen met de computer en internet

Meer hulp nodig?

Wil je meer hulp en/of informatie, dan helpen deze organisaties je op weg:

The post Allemaal digitaal appeared first on Mediawijsheid.nl.

Internet, sociale media en auteursrecht hebben meer met elkaar te maken dan je denkt. Sterker nog, we hebben er dagelijks mee te maken. Er zijn namelijk regels voor auteurs- en portretrecht en die gelden ook op internet en sociale media.

Wat is auteursrecht?

Wanneer jij een foto, filmpje, tekst, lied, schilderij of sieraad maakt, heb je automatisch het auteursrecht. Auteursrecht wordt ook wel copyright genoemd. Daar gebruiken we vaak het symbool © voor.

Het auteursrecht helpt de maker zijn werk te beschermen tegen reproductie of publicatie zonder zijn toestemming. Op die manier kan hij/zij er zijn brood mee te verdienen. Dankzij het auteursrecht heeft de maker ook:

• Het recht op naamsvermelding
• Het recht op verzet tegen een bewerking of misvorming

Wat is portretrecht?

Het auteursrecht beschermt ook je portretrecht. Daarmee heb je exclusief recht op je eigen afbeelding. Dat betekent dat je bezwaar kan maken tegen de publicatie van jouw portret als jij daar een belang bij hebt. Bekende personen en fotomodellen hebben een financieel belang: zij verdienen geld met hun bekendheid, dus hun portret is geld waard.

Iedereen heeft een belang bij privacy, dat is je persoonlijke vrijheid. Die is in het geding wanneer jij er last van hebt dat je portret zonder jouw toestemming wordt gepubliceerd.

Publiceer dus niet zomaar foto’s van iemand op internet, daarmee loop je het risico zijn/haar belang te schaden. Met deze fotoquiz test je je kennis over het portretrecht.

Auteursrechten, hoe zit dat op internet?

Internet maakt het makkelijk om andermans werk te gebruiken, te kopiëren, te delen, te remixen en te bewerken. Maar de regels voor auteurs- en portretrecht gelden ook op internet en sociale media.

Juriste Charlotte Meindersma ontwierp onderstaande infographic over beeldgebruik volgens het Nederlandse auteursrecht.

Afbeelding: Charlotte Meindersma

Sinds juni 2021 zijn de regels voor auteursrecht in de EU veranderd. Deze regels hebben vooral effect op de grote online platformen. Deze partijen (zoals Twitter, Facebook en YouTube) worden namelijk nu verantwoordelijk gehouden voor de foto’s en video’s op hun platform, in tegenstelling tot de uploader. Dat betekent dat ze foto’s en video’s vooraf moeten controleren op inhoud die inbreuk maakt op het auteursrecht. In dit artikel lees je meer over deze wetgeving.

Foto’s publiceren op internet – wat mag je wél doen?

• Alleen afbeeldingen gebruiken waarvan jij de rechten hebt, óf die rechtenvrij zijn
• Toestemming vragen voordat je andermans foto (of tekst) op Facebook, Instagram of je eigen website plaatst
• of: met bronvermelding een beroep op het citaatrecht doen
• Embedden, mits je je aan de voorwaarden houdt

En wat kan je beter niet doen?

• Zomaar plaatjes, video’s of muziek downloaden van internet. Ook streamen vanaf een illegale bron mag niet
• Zomaar foto’s van een ander op internet en sociale media plaatsen

In Nederland geldt een downloadverbod. Nu.nl neemt je mee in wat je allemaal moet weten over het Nederlandse downloadverbod.

Meer weten over auteursrecht? Wikikids heeft allerlei handige informatie verzameld voor kinderen in groep 7 en 8.

The post Auteursrecht appeared first on Mediawijsheid.nl.

Maar hoe zit het met de inhoud? Welke applicaties zijn écht goed? Hoe weet je of ze geschikt zijn voor kinderen? Welke educatieve apps zijn er beschikbaar? En hoe leer je zelf een kwalitatief goede app te maken?

Apps voor (jonge) kinderen

Een kwalitatief goede applicatie voor kinderen voldoet hieraan:

• Sluit aan bij de belevingswereld van het (jonge) kind
• Bevat informatie voor ouders / opvoeders
• Is visueel aantrekkelijk
• Bevat niet te veel / te weinig interactie

Laat je eens inspireren:

• Kijk het webinar van Denise Bontje van Mediasmarties terug met verschillende apps voor peuters en kleuters
• Ontdek talloze apps voor kinderen van 0 tot 12 jaar op Mediasmarties.nl
• Eduapp zet geschikte educatieve apps op een rij
• De Consumentenbond geeft tips per leeftijdscategorie
• Ook in de MediaDiamant vind je volop tips voor verschillende leeftijden

In de zomer van 2025 startte Netwerk Mediawijsheid met de nieuwe website jouwkindonline.nl. Hier vind je alles over mediaopvoeding van kinderen van 0 t/m 18 jaar.

Samen met tal van netwerkpartners wordt de website de komende maanden steeds verder gevuld. Benieuwd? Neem dan snel een kijkje. En heb je vragen, opmerkingen of mis je iets? Neem dan contact met ons op.

Apps in de zorg, sport en het onderwijs

Apps bieden allerlei kansen voor verschillende sectoren; het onderwijs, de zorg, sport en overheid.

• Sportievelingen kunnen hun prestaties bijhouden via gezondheidsapps
• Apps kunnen mensen met autisme helpen om de juiste keuzes te maken in sociale situaties
• Ook (lokale) overheden maken gebruik van apps, o.a. om inwoners te voorzien van actuele informatie
• In het onderwijs kunnen ze worden gebruikt om het leerproces te ondersteunen, bijvoorbeeld om schrijfbewegingen te oefenen, rekensommen te maken of topografische kennis te testen
• Op PrimaOnderwijs delen leerkrachten geschikte educatieve applicaties en tools

» De VPRO thema-uitzending Game of Phones laat zien dat veel apps spelelementen bevatten. Denk aan Uber’s puntensysteem en de matches op Tinder, maar ook aan apps in de zorg, het onderwijs en de politie. Dit fenomeen wordt ook wel gamifaction genoemd.

Applicaties verzamelen persoonlijke data

Veel apps verzamelen en delen persoonlijke informatie. Het gaat daarbij niet alleen om naam- en adresgegevens; ook afbeeldingen van personen. Let daarom goed op met welke voorwaarden je akkoord gaat bij het installeren van de app.

Zelf een app maken? Zo begin je!

De markt voor applicaties groeit. Wil jij (of je kind) zelf apps leren maken, neem dan eens een kijkje op de volgende websites:

• Informatie en links over het maken van apps
• De website Fisherland biedt een overzicht van methodes, tools en cursussen, plus stapsgewijze informatie over het maken van apps
• Bekijk de categorie ‘Programmeren’ in het dossier Lesmateriaal om kennis te maken met computercode

De verwachting is dat er in de toekomst een groot tekort zal zijn aan technische mensen die applicaties kunnen ontwikkelen.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Wil je meer weten? Dan helpen deze organisaties je verder:

The post Apps appeared first on Mediawijsheid.nl.