Sociale media

Online pesten

Stop (digitaal) pesten en cyberpesten » tips en lespakket

Online pesten, cyberpesten, digitaal pesten: het zijn allemaal termen die we gebruiken voor pestgedrag via sociale media.

Beschermd door anonimiteit gaat cyberpesten veel verder dan andere vormen van pesten.

Wat is cyberpesten?

Digitaal pesten kan op veel manieren. Online pesten mensen, vooral scholieren, elkaar door:

  • Misbruik van privégegevens (zoals het stelen van wachtwoorden of het aanmaken van nep-accounts)
  • Uitsluiting in whatsapp-groepen
  • Het verspreiden van beeldmateriaal (zoals intieme foto’s of filmpjes van mishandeling)
  • Dreigtweets en haatposts

(cyber)pesten voorkomen: dit kun je doen (of laten)

Het helpt om een kind weerbaar te maken. Praat met kinderen over wat zij doen op internet en maak afspraken:

  • Deel nooit privégegevens, zoals naam, adres, telefoonnummer of de naam van je school
  • Verzin (samen) een goede nickname
  • Scherm je profiel zoveel mogelijk af; ‘alleen voor vrienden’ is de beste optie
  • Plaats alleen neutrale foto’s (geen sexy foto’s) of beter nog; helemaal geen foto’s waarop je gezicht herkenbaar is
  • Wees selectief in het accepteren van een vriendschapsverzoek; doe dit alleen wanneer je iemand in het echte leven ooit hebt ontmoet
  • Verwijder onbekende mensen uit je vriendenlijst
  • Houd wachtwoorden en inloggegevens altijd geheim: ook voor je beste vriend(inn)en
  • Niet schelden en geen mensen kwetsen, dat zou je in het echt ook niet doen
  • Heb je iets vervelends gezien of meegemaakt? Vertel het aan iemand die je vertrouwt, bijvoorbeeld een ouder, buurvrouw of leerkracht. Bij onze FAQ’s staan instanties die je verder kunnen helpen.

(cyber)pesten aanpakken: dit kun je doen (of laten)

Krijgt een kind toch te maken met online pesten, doe dan het volgende:

  • Complimenteer dat het kind naar je is toegekomen
  • Een kind dat wordt gepest, heeft in eerste instantie behoefte aan steun
  • Luister naar hem/haar en neem zijn/haar verhaal serieus
  • Onderneem niet meteen actie
  • Bedenk eerst (samen met je kind) wat de beste aanpak is
  • Stap pas na overleg met het kind naar school en/of ouders en/of andere partijen
  • Pak internet (of de computer of tablet) niet af. Het lijkt misschien een oplossing, maar het is oneerlijk om een kind zo’n zware straf te geven terwijl hij/zij eigenlijk slachtoffer is

Adviseer het kind om het volgende te doen:

  • Reageer niet op de mails, berichtjes of filmpjes
  • Bewaar alle mails, berichtjes of filmpjes. Sla ze op of maak er screenshots/foto’s van. Het kan dienen als bewijsmateriaal
  • Aangifte doen? Kijk dan op vraaghetdepolitie.nl
  • Blokkeer degene die je lastig valt
  • Staan de filmpjes of berichten op een website? Benader de eigenaar en vraag om het materiaal te laten verwijderen (maak eerst foto’s als bewijsmateriaal)

Wat kun je doen als school?

Sinds 1 augustus 2015 is de Wet Sociale Veiligheid op Scholen van kracht. Deze wet wordt ook wel de Antipestwet genoemd. Deze wet verplicht een schoolbestuur om te zorgen voor sociale veiligheid op hun school. Ze mogen zelf bepalen hoe ze dit aanpakken. Er zijn diverse hulpmiddelen:

Uit onderzoek blijkt dat pesten in het basisonderwijs goed tegen gegaan kan worden met de juiste inzet van anti-pestprogramma’s. Het tegengaan van pesten op het voortgezet onderwijs is complexer door onder andere de mate waarin pesten buiten bereik van leerkrachten via sociale media plaatsvindt. Het blijkt effectief om leerlingen zelf te vragen of zij met pesten te maken hebben; vaak vertellen zij dit niet uit zichzelf.

Lesmateriaal over cyberpesten

In ons dossier Lesmateriaal vind je een overzicht van beschikbaar lesmateriaal over cyberpesten.

MediaMasters over online pesten

Met de serious game MediaMasters maken groepen 7 en 8 spelenderwijs kennis met mediawijsheid. Verken samen met de klas de MediaMasters-wereld en volbreng de MediaMissies over verschillende mediawijze thema’s. In de wijk ‘De Schaduwzijde’ gaan leerlingen aan de slag met het onderwerp online pesten, cybercrime, sexting en grooming.

» Speel MediaMasters

Veelgestelde vragen

Ik word gepest. Waar kan ik terecht?

Er zijn diverse meldpunten waar je terecht kunt voor hulp en advies bij (online) pesten:

Is er een les over online omgangsvormen of netiquette?

De gratis les WhatsHappy daagt leerlingen uit om – met elkaar – afspraken te maken over fatsoenlijke online omgangsvormen. De les richt zich specifiek op WhatsApp maar kan in een klassikale discussie breder worden getrokken. Zo is WhatsHappy ook geschikt voor chats, fora, apps en websites.

WhatsHappy is bedoeld voor de bovenbouw van de basisschool en de onderbouw van de middelbare school.

» Download de WhatsHappy les
» Download de WhatsHappy poster

Wat is een goed anti-pestprogramma?

Staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs) en Kinderombudsman Marc Dullaert lieten in 2014 een onafhankelijke commissie 61 anti-pestmethodes onderzoeken. Daaruit blijkt dat 13 anti-pestmethodes ‘veelbelovend’ danwel ‘kansrijk’ zijn.

» Lees hier de beoordeling van de anti-pestprogramma’s

Tussen 2015 en 2017 werden tien veelgebruikte antipestprogramma’s onderzocht op hun effectiviteit, door onderzoekers van vijf universiteiten en het Trimbos Instituut. Vier anti-pestprogramma’s bleken het best te werken: PRIMA, Taakspel, KiVA en Alles Kidzzz.

» Lees het onderzoek ‘Wat werkt tegen pesten?’

Wat is KiVa?

KiVa is een schoolbreed programma, gericht op positieve groepsvorming en het versterken van de sociale veiligheid op basisscholen. De nadruk ligt daarbij op de groep als geheel.

KiVa is goedgekeurd door het Nederlands Jeugdinstituut (NJi). Daarnaast heeft de Rijksuniversiteit Groningen tussen 2012 en 2014 onderzoek gedaan naar KiVa, waaruit o.a. bleek dat KiVa effectief is in het tegengaan van pesten (preventief) en het oplossen daarvan (curatief) en leerkrachten vaardigheden aanleert om groepsproblemen te voorkomen en te verhelpen.

Waarom pesten kinderen elkaar?

Bij kinderen zijn de hersenen onvoldoende in staat om consequenties (op de langere termijn) te overzien.

  • Zij zijn zich (nog) niet bewust van de openbaarheid van internet. Ze stappen makkelijk over een (juridische) grens zonder zich daar bewust van te zijn.
  • Ze kunnen een situatie niet goed vanuit andermans standpunt bekijken. Kinderen en pubers zijn op dat vlak nog erg egocentrisch; ze denken vanuit zichzelf. De anonimiteit van sociale media versterkt dit effect. Een veelgehoord argument is: “het was grappig bedoeld.”

Meer weten?

Wil je hulp en/of meer informatie, dan helpen deze organisaties je op weg:

Prachtig Veerkrachtig - Trainingen 'omgaan met pesten'

Deskundigen geven antwoord op vragen over kinderen en media

Aware Online zorgt bij verschillende doelgroepen voor bewustwording op het internet

Opleiding die o.a. ingaat op de maatschappelijke context van pesten en digitaal pesten

Workshops, lezingen en presentaties en een speciale pagina met informatie over digitaal pesten.

Interactieve film 'It's up to you' maakt jongeren bewuster van hun rol in pesten

Opleiding gericht op mensen werkzaam met jeugd en geeft recht op het certificaat ‘Social Media Professional'

Educatief theater over (online) pesten, groepsdruk en de belevingswereld van jongeren tussen 12 en 18 jaar

Website voor kinderen, jongeren, ouders en leerkrachten over pesten op school

Meldknop.nl - Iets vervelends gebeurd op internet? Meld het hier!

Biedt deskundigheidsbevordering voor (opvoed)professionals op het gebied van mediawijsheid

Workshops, trainingen en educatief-theater

Ken je Kracht geeft trainingen en workshops over pesten voor kinderen, ouders en leerkrachten.

Voor kinderen met problemen of die gewoon even met iemand willen praten