Wat is digitaal nalatenschap?

Digitaal nalatenschap is alles wat je achterlaat op het gebied van data wanneer je overlijdt. Dit kunnen fysieke zaken zijn waar digitale bestanden op staan. Zoals een telefoon, een harde schijf of een computer. Maar het gaat ook over zaken die je hebt opgeslagen in de cloud. Zoals mailberichten, foto’s en video’s op sociale-mediaprofielen, of muziek die je luistert bij streamingdiensten.

Wanneer iemand overlijdt kan het voor nabestaanden belangrijk zijn om toegang te krijgen tot al deze zaken. Familie en vrienden kunnen bijvoorbeeld veel waarde hechten aan de foto’s en video’s van hun overleden dierbare. Daarom is het belangrijk om nu al na te denken over hoe jij je digitale nalatenschap wil overdragen aan je nabestaanden. Want het gevaar bestaat dat, wanneer je hier niet tijdig over nadenkt, je nabestaanden niet bij je data kunnen. 

Heb je invloed op wat er gebeurt met digitaal bezit na je dood?

Dat je nabestaanden automatisch toegang hebben tot jouw data is niet vanzelfsprekend. In de meeste gevallen verlenen techbedrijven zoals Apple, Google en Microsoft nabestaanden namelijk geen toegang tot accounts van overledenen. Tenzij de nabestaanden hier juridische stappen voor ondernemen. 

Techbedrijven kunnen dit doen omdat jij doorgaans niet zelf de baas bent over je account. Je bent een gebruiker, geen eigenaar. En dit heeft consequenties voor de zeggenschap die jij of je nabestaanden hebben over je data. Simpel gezegd betekent het dat techbedrijven bepalen wie er wel en wie er geen toegang tot je account krijgt. 

» De Consumentenbond heeft een overzicht gemaakt van stappen je bij verschillende diensten moet zetten om een account van een nabestaande te deactiveren. 

Dit is doorgaans vastgelegd in de algemene voorwaarden van deze partijen. Hierin zijn vaak bepalingen opgenomen waarin staat dat accounts van gebruikers niet overdraagbaar zijn en dat de gebruikersovereenkomst wordt beëindigd als de oorspronkelijke gebruiker overlijdt. Het is dus bijna onmogelijk om een account te erven. Uiteraard is het wel mogelijk om wachtwoorden van je apparaten en je accounts te delen met je nabestaanden. Maar volgens de meeste algemene voorwaarden mag je daar niet mee inloggen. 

Hoe zit het met je privacy na overlijden?

In Nederland kennen we sinds enkele jaren de Algemene Verordening Gegevensbescherming, bij veel Nederlanders beter bekend als de AVG. In deze verordening is opgenomen hoe organisaties moeten omgaan met je digitale privacy. Maar, in de AVG staat ook expliciet dat deze alleen geldt voor ‘natuurlijke personen’. Dat betekent dat de AVG niet van toepassing is op mensen die overleden zijn. Wat tot gevolg heeft dat je geen recht op privacy meer hebt na je overlijden. 

Wil jij privacy na je overlijden?

Omdat je officieel geen recht meer hebt op privacy na je overlijden, is het goed om bij leven vast na te denken over wat je wil dat er qua data allemaal van je achterblijft. Wil jij dat je nabestaanden in je data mogen kijken? En wat mogen ze dan allemaal inzien? Wil je dat ze al je WhatsAppjes kunnen teruglezen? Of mogen ze alleen foto’s en video’s bekijken?

Het is belangrijk hier bij leven al over na te denken en je wensen kenbaar te maken aan je dierbaren. Andersom is het ook belangrijk om te beseffen dat als jij toegang wil tot data van je overleden dierbare, je in die data ook zaken aan kan treffen die je niet verwacht. Een telefoon of een computer is vaak erg persoonlijk. Dus het kan goed zijn dat je hierin zaken aantreft die je verrassen of waar je van schrikt. Het is daarom belangrijk om na te denken over of je dat wil of niet. Omdat wanneer je schrikt van wat je tegenkomt, de rouw wellicht alleen maar zwaarder wordt. 

Dit kun je doen om je digitale nalatenschap goed te regelen

Je data kan na overlijden zeer belangrijk zijn voor je nabestaanden. Het is daarom verstandig bij leven goed na te denken over wat je wil dat er gebeurt met je digitale nalatenschap. Als je de volgende stappen neemt ben je goed voorbereid.

1. Bespreek het onderwerp met je dierbaren
   De dood kan een lastig onderwerp zijn om het over te hebben met je dierbaren. Toch is het belangrijk dit bij leven te doen, zodat je je wensen kenbaar kunt maken.
2. Breng in kaart wat je hebt aan fysieke apparaten
   Wanneer je het onderwerp aankaart is het goed om inzicht te hebben in wat je allemaal hebt aan fysieke digitale apparaten. Maak bijvoorbeeld een overzicht van wat je hebt aan telefoons, tablets, PC’s en harde schijven en bepaal wat er met elk apparaat moet gebeuren. Wil je dat je dierbaren ze erven? Of wil je ze vernietigd hebben? Zo vergeet je niks en zorg je ervoor dat je dierbaren een compleet overzicht hebben.
3. Breng in kaart wat voor accounts je hebt
   Als je je fysieke apparaten in kaart hebt gebracht, is het van belang in kaart te brengen wat voor online accounts je allemaal hebt. Zo weten je nabestaanden wat er allemaal is en welke accounts belangrijk zijn om veilig te stellen.
4. Bepaal wat er met je accounts moet gebeuren
   Als je een overzicht hebt van je accounts dan kan je per account bepalen wat er met die accounts moet gebeuren. Zo kan je ervoor kiezen je account op te zeggen, over te dragen aan je nabestaanden of te laten verwijderen.
5. Deel je wachtwoorden van je accounts en apparaten of wijs een legacy contact aan Wanneer je toegang tot je accounts wil overdragen aan je nabestaanden is het belangrijk om het wachtwoord te delen van je accounts. Dit kan je op verschillende manieren doen:
   1. Je kunt je wachtwoorden fysiek op papier zetten en je nabestaanden laten weten waar je dit papier bewaart.
   2. Ook kun je online een bestand aanmaken met wachtwoorden en dat bestand steeds updaten en delen met je dierbaren.
   3. Wat ook mogelijk is, is om een wachtwoordmanager te gebruiken zoals Lastpass of 1password. Een wachtwoordmanager is een online tool waarmee je maar één hoofdwachtwoord hoeft te onthouden en met dat hoofdwachtwoord heb je toegang tot alle accounts. Vaak kan je ook mensen machtigen met een wachtwoordmanager zodat na je overlijden mensen wel toegang hebben tot je data.
   4. Mocht je geen wachtwoorden willen delen dan kan je ook een legacy contact aanstellen bij bijvoorbeeld Facebook. Dit is iemand die jouw account beheert na je overlijden. Die persoon kan dan niet je privé berichten inzien maar kan wel je profielfoto wijzigen en nog berichten plaatsen op je account om bijvoorbeeld je vrienden te informeren over je overlijden
6. Noteer je digitale nalatenschap in je testament
   Ook in je testament kan je digitale zaken vastleggen. Bijvoorbeeld wie jouw digitale bezittingen krijgt na je overlijden of waar je wachtwoorden staan opgeslagen. Een notaris kan je helpen dit soort zaken rechtsgeldig vast te leggen.

Meer lezen

The post Digitaal nalatenschap appeared first on Mediawijsheid.nl.

Ontdek de kansen en risico’s van digitaal leren en ga zelf aan de slag met de tips en materialen.

Wat is digitaal leren?

Met digitaal leren doe je kennis en vaardigheden op via digitale technologie, zoals computers, tablets en het digibord. Mede door de coronapandemie zijn we hiervoor in hoog tempo tools, apps en diensten gaan gebruiken.

Leren via YouTube is populairder dan ooit. Leraren zetten serious games in. Contact met leerlingen of studenten gaat steeds vaker via videobellen. En technologie zoals virtual reality en augmented reality wordt steeds vaker ingezet voor trainingen en lessen.

Onderwijs zal in de toekomst steeds vaker werken met een combinatie van digitaal en klassikaal lesgeven, ook wel hybride leren genoemd. En met online opleidingen en cursussen wordt een leven lang leren mogelijk voor meer mensen. Daarvoor is het belangrijk om te weten wat de kansen en de risico’s zijn.

Wat zijn de kansen van digitaal leren?

Er zijn veel digitale cursussen en lesmaterialen beschikbaar, over alle mogelijke onderwerpen en in veel verschillende vormen. Daardoor is er voor ieder wat wils. Digitaal leren biedt bovendien flexibiliteit en vrijheid. Door digitale media is het makkelijker om te leren waar en wanneer jij wilt. Dit geeft meer ruimte om je tijd zelf in te delen en te leren in je eigen tempo.

Met nieuwe technologie worden nieuwe manieren van leren mogelijk. Lees meer over de kansen van:

Wanneer je digitale media gebruikt om te leren, werk je gelijk aan mediawijze competenties. Je ontwikkelt informatievaardigheden, door bronnen online op te zoeken en te beoordelen op kwaliteit en betrouwbaarheid. Ook kun je aan de slag met vaardigheden zoals computational thinking, ICT basisvaardigheden, privacybewustzijn en kritische en sociale vaardigheden. Hieronder vind je tips om hiermee aan de slag te gaan.

Iedereen heeft eigen skills en kennis. Misschien wil jij die van jou delen met anderen. Door digitale media is het makkelijker dan ooit om zelf media te maken en te delen. Je kunt bijvoorbeeld zelf een YouTube-video of podcast maken of een Wikipedia-artikel schrijven.

Wat zijn risico’s en nadelen van digitaal leren?

Ongelijkheid

Niet iedereen heeft een eigen computer of een plek thuis om rustig te werken. Digitaal leren kan ook lastig zijn voor mensen met een visuele beperking, een verstandelijke beperking of lage (digitale) geletterdheid. Hierdoor heeft niet iedereen gelijke kansen om goed onderwijs te krijgen. Om dit te voorkomen, moet er in het onderwijs worden gezorgd voor toegankelijkheid en begeleiding op maat. Lees hier meer over online met een beperking.

Veel zelfstandigheid nodig

Digitaal leren vraagt om veel zelfstandigheid. Het is soms moeilijk om die zelfdiscipline op te brengen. Daarom is het belangrijk dat lesstof wordt aangeboden in kleine, overzichtelijke stukjes en dat er duidelijke deadlines zijn.

Druk

Bepaalde kanten van gamificatie in het onderwijs zijn niet leuk voor alle leerlingen. Uit onderzoek blijkt dat het wedstrijd-gedeelte voor sommige leerlingen druk oplevert. Het is natuurlijk vervelend als je telkens onderaan het scoreboard staat.

Betrouwbaarheid en kwaliteit

Online zijn veel verschillende digitale leermiddelen te vinden. Om de kwaliteit ervan te kunnen beoordelen is het belangrijk dat zowel docenten als leerlingen in staat zijn de betrouwbaarheid ervan kritisch te beoordelen. Ga na of de informatie die aangeboden wordt klopt. Controleer of de bron betrouwbaar is. En vraag de mening van anderen over de kwaliteit van digitale leermiddelen.

» Wil je een diploma ontvangen na het afronden van een cursus? Controleer dan of diploma’s officieel erkend zijn

Iedereen kan informatie en filmpjes op internet zetten. Niet alles wordt gecontroleerd op kwaliteit. Sommige video’s en websites kunnen onwaar, misleidend of aanstootgevend zijn. Gebruik daarvoor de checklist in het dossier Nepnieuws, om te controleren of een bericht betrouwbaar is en kijk op isdatechtzo.nl voor meer informatie.

Privacy

Het toepassen van digitale leermiddelen in het onderwijs brengt risico’s met zich mee voor de online privacy en veiligheid van gebruikers. Daarom is het belangrijk dat zowel docenten als leerlingen en studenten in staat zijn hun persoonsgegevens en data te beschermen.

Onderwijsinstellingen en aanbieders moeten zich hiervoor houden aan de AVG privacywet. Mogelijk worden er met (commerciële) programma’s of apps meer persoonlijke gegevens verzameld dan wenselijk. Lees daarom de privacyvoorwaarden. Zorg daarnaast dat persoonlijke gegevens goed beveiligd zijn en houd rekening met de privacy van studenten bij inzet van digitaal toezicht bij online tentamens.

» Gebruik het dossier Privacy voor tips om leerlingen en studenten bewust te maken van hun privacy

Tips voor digitaal onderwijs

Wil je online lesgeven? Of gamificatie of adaptief leren inzetten in de les? Bitescience biedt zes tips om van digitaal lesgeven een succes te maken (op basis van wetenschappelijk onderzoek):

Ga in de les aan de slag met deze digitale leermiddelen

Tips om thuis aan de slag te gaan

Meer weten?

The post Digitaal leren appeared first on Mediawijsheid.nl.

Dat is handig, maar niet voor iedereen. Bovendien roept het vragen op over veiligheid en privacy. Hoe zorg je dat je bijblijft? En wat doen de overheid en anderen om de overgang zo makkelijk mogelijk te maken?

Wat is de digitale overheid?

Onder digitale overheid (ook wel: e-overheid) verstaan we de online communicatie tussen burgers, bedrijven en overheid. De overheid heeft verschillende online diensten om dit mogelijk te maken. Denk aan overheidswebsites zoals Mijn Belastingdienst, maar ook aan Mijn Overheid of de mogelijkheid om direct, online je stem te laten horen over beleid van je gemeente.

Om gebruik te maken van digitale overheidsdiensten heb je vaak een DigiD-account nodig. DigiD is een soort digitaal paspoort: jouw persoonlijke, unieke account, gekoppeld aan je persoonsgegevens.

Het hebben van een DigiD is niet verplicht – maar wel nodig om gebruik te maken van deze overheidswebsites:

• Op MijnOverheid.nl vind je een overzicht van jouw lopende zaken met de overheid
• De website eHerkenning is bedoeld voor communicatie tussen bedrijfsleven en overheid
• Via Mijntoeslagen.nl kan je zorg-, huur-, en kinderopvangtoeslag aanvragen
• Op Mijnpensioenoverzicht.nl bereken je hoeveel pensioen en AOW je hebt opgebouwd
• Mijn UWV en de Werkmap zijn voor het opgeven van inkomensgegevens en sollicitatie-activiteiten, om zo onder andere een ww-uitkering te ontvangen
• Op Mijn Belastingdienst vul je je belastingopgave en BTW-opgave in, en vind je alle overige communicatie met de Belastingdienst

» Meer weten over DigiD? SeniorWeb vertelt over de mogelijkheden.

Welke gegevens verzamelt de overheid?

Wil je weten welke gegevens de overheid allemaal van jou heeft verzameld? Dat kan je terugzien op MijnOverheid.nl en sinds 30 maart 2022 ook via de MijnGegevens-app. Deze app is beschikbaar voor alle Nederlanders van 14 jaar en ouder en is beschikbaar voor Android en iOS.

Denk aan identiteitsgegevens, informatie over je financiën, je woonsituatie, APK-gegevens en informatie over je opleiding. Als bepaalde gegevens niet blijken te kloppen kun je gelijk via de app te weten komen bij welke overheidsinstantie je een correctie aan kan vragen.

Let op: om de app te gebruiken is er vaak tweestapsverificatie nodig. Dit houdt in dat je naast je wachtwoord een extra code in moet vullen, via de DigiD-app of via een sms. Dit zorgt ervoor dat je account extra beveiligd is.

Wat zijn de voordelen van een digitale overheid?

Met de komst van de digitale overheid gaat de communicatie tussen jou, de overheid en bedrijven sneller. Sommige gegevens zijn namelijk al (digitaal) bekend bij de overheid, waardoor het makkelijk wordt om identiteitsdocumenten op te vragen, bezwaar in te dienen, vergunningen aan te vragen, een afspraak te maken of aangifte te doen.

Digitale communicatie met de overheid maakt ook iets mogelijk wat we ‘digitale democratie’ noemen. Daarbij kun je digitaal gaan bijdragen aan beslissingen van de overheid. Denk bijvoorbeeld aan meestemmen over het bestemmingsplan van een park bij je in de buurt. Hier is in 2019 mee geëxperimenteerd op bepaalde plekken in Nederland – lees hier meer over het initiatief.

Ook hoef je de deur niet meer uit, hoef je geen rekening te houden met openingstijden, en kun je je bestanden digitaal overzichtelijk en veilig bewaren.

Tot slot bespaart de overstap naar een digitaal systeem veel papier, wat beter is voor het milieu.

Wat zijn de risico’s van een digitale overheid?

Bij een volledig digitaal systeem is veiligheid belangrijk, om jouw privacy te beschermen. Hackers kunnen inbreken op overheidssites, waardoor vertrouwelijke informatie op straat kan komen te liggen. De overheid maakt wel gebruik van moderne manieren om hun sites zo veilig mogelijk te houden. Daar lees je hier meer over.

Ook vergroot je je veiligheid door je DigiD veilig te bewaren en niet uit te lenen. Lees deze tips voor het veilig gebruik van DigiD, om bijvoorbeeld identiteitsfraude te voorkomen.

Een digitale overheid kan mensen uitsluiten. Uit het rapport ‘Tien jaar onderzoek Mediawijsheid’ blijkt dat kwetsbare mensen (zoals mensen die moeite hebben met taal of mensen met een verstandelijke beperking) soms moeite hebben om digitaal bij te blijven. Voor hen is het lastig om digitaal te communiceren met de overheid.

Er is een wet die ervoor moet zorgen dat de informatie op overheidswebsites voor iedereen toegankelijk en begrijpelijk is. Uit onderzoek van DigitaalToegankelijk blijkt dat veel overheidswebsites (nog) niet voldoet aan deze toegankelijkheidseisen. 

Heb je tips of ondersteuning nodig?

Het kabinet wil dat de digitale dienstverlening van de overheid door zoveel mogelijk mensen te gebruiken is. Dat is (nog) niet voor iedereen even vanzelfsprekend. Gelukkig is er veel hulp en handige informatie beschikbaar:

• De Lees Simpel-app hertaalt ingewikkelde brieven naar eenvoudige taal met behulp van AI
• Met het lesprogramma Doe je digiding! leren jongeren stap voor stap hoe ze hun digitale overheidszaken zelfstandig kunnen regelen – van DigiD tot zorgtoeslag. Het lesmateriaal is gratis beschikbaar voor praktijkonderwijs, vmbo/mbo, en havo/vwo
• Digisterker is een stichting die cursussen en leerprogramma’s ontwikkeld om jongeren en volwassenen om te leren gaan gaan met digitale overheid
• De website Digidingen-desk biedt hulp bij het regelen van digitale overheidszaken voor jongeren tussen de 14 en 21 jaar oud
• Het Digitaal Hulpplein is een wegwijzer voor mensen die (nog) niet zo goed met de computer overweg kunnen. Op de website kun je de Digi-zelftest doen of een oefenlocatie in de buurt vinden
• Het Informatiepunt Digitale overheid is een website die je helpt (digitale) basisvaardigheden bij te brengen
• De Regelhulp geeft advies over het regelen van zorg, hulp of ondersteuning, voor jezelf of voor iemand anders
• Op Veilig internetten.nl vind je tips, tricks en praktische uitleg over online veiligheid
• Voor senioren en hun begeleiders is er Seniorweb, een vereniging die senioren helpt digitaal vaardig(er) te worden
• Het dossier Grijs & Mediawijs biedt concrete tips voor senioren en hun omgeving
• De actie #allemaaldigitaal moet ervoor zorgen dat zoveel mogelijk mensen toegang krijgen tot een computer
• Dit dossier op Bibliotheekinzicht.nl gaat over de rol die bibliotheken spelen in het digitaal vaardig maken (en houden) van burgers
• De Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) organiseert het spreekuur Eerste Hulp Bij Online, waar je 1-op-1-hulp krijgt bij je computervragen, van YouTube tot DigiD

Veelgestelde vragen

Meer lezen

The post Digitale overheid appeared first on Mediawijsheid.nl.

In de binnenste ring vind je de acht mediawijsheidcompetenties:

• Apparaten en software bedienen
• Toepassingen exploreren
• Informatie vinden
• Creëren met media
• Verbinden via media
• Discussiëren over media
• Media doorgronden
• Reflecteren op mediagebruik

Mediawijsheid is niet per se een doel op zich. Het gaat om gezonder worden, succes op school en werk, vriendschappen opbouwen etc. Daarom staan in de buitenste ring van het model tien gebieden waarbinnen mediawijs mediagebruik je dichter bij je doelen brengt. Deze gebieden zijn:

• Gezondheid
• Vrije tijd
• Zelfontplooiing
• Identiteit
• Binding
• Persoonlijke relaties
• Maatschappelijke relaties
• Opleiding
• Werk
• Geld

Download het model

Download hieronder het nieuwe Mediawijsheid Competentiemodel 2021:

• Mediawijsheid Competentiemodel 2021
• Toelichting

Meer informatie over het competentiemodel vind je op netwerkmediawijsheid.nl/competentiemodel

Veelgestelde vragen

The post Mediawijsheid Competentiemodel appeared first on Mediawijsheid.nl.

Hoe zet je deze media in om je gezondheid te verbeteren en betere gewoontes te krijgen? En hoe zorg je dat intieme informatie over jouw lijf niet in verkeerde handen komt? Je leest het in dit dossier.

Wat is quantified self?

Quantified self is het meten van jezelf. Als je meer wilt weten over je eigen gezondheid, kan dat met wearables. Dit zijn apparaatjes die je op je lichaam draagt, waarmee je gegevens verzamelt over je hartslag, bloeddruk, slaap, en nog veel meer. Denk aan een smart watch, activiteitstracker of sporthorloge.

Met de app die bij je wearable hoort krijg je inzicht in je gezondheid. Je krijgt bijvoorbeeld tips over het verbeteren ervan of je kunt je sportprestaties vergelijken met die van je vrienden. Gezondheidsapps kunnen je motiveren om nog fitter, productiever en gezonder te worden.

Een van de manieren waarop gezondheidsapps en wearables je motiveren is het gebruik van spelelementen (ook wel gamification). Dat maakt werken aan je gezondheid een stuk leuker. De makers van de apps zorgen ervoor dat je beloond wordt als je je best doet en dat je eraan herinnerd wordt om je doelen te halen.

» Hier lees je meer over hoe gamification werkt

Wat heb ik aan wearables en gezondheidsapps?

Gezondheidsapps en wearables helpen je inzicht te krijgen in je leefstijl en gezondheid. Die informatie kan je inzetten bij het maken van keuzes om je gezondheid of gewoontes te verbeteren.

Uit onderzoek blijkt dat gezondheidsapps en dieet-apps kunnen helpen om meer te bewegen en gezonder te eten. Gebruikers worden zich bewuster van hun gezondheid, worden geactiveerd en leren over gezonde voeding. Ook bieden deze apps een sociaal aspect, doordat je je resultaten met anderen kunt delen.

Ook in de gezondheidszorg worden de kansen van wearables en apps benut. Wearables kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om mensen te helpen die worstelen met obesitas.

» Meer weten over digitale toepassingen in de zorg? Lees het dossier Digitale zorg

Wat zijn de risico’s van quantified self?

Lang niet alle gezondheidsapps zijn goed. Een slechte app kan je ten onrechte geruststellen en zo gezondheidsschade opleveren. Of andersom: gezonde mensen kunnen aanspraak maken op zorg die ze niet nodig hebben. Het Centrum voor Ethiek en Gezondheid pleit daarom voor een keurmerk voor goede apps.

Gezondheidsapps en wearables bieden inzicht in je lijf en gezondheid. Maar daarmee ben je nog niet gezonder. Het vraagt zelfdiscipline en inzicht om actie te ondernemen om je gezondheid te verbeteren.

Niet alle wearables en gezondheidsapps beschermen jouw privacy voldoende. Dat onderzocht de Consumentenbond (staat niet meer online). Wees je er daarom van bewust welke intieme informatie je deelt en met wie. Wie heeft er precies toegang tot de informatie over je lichaam? En wat zijn de gevolgen daarvan? Lees altijd goed met welke privacyvoorwaarden je akkoord gaat.

De tactieken die in apps worden toegepast om jou te motiveren, kunnen je gedrag beïnvloeden. Commerciële makers hebben niet altijd belang bij jouw gezondheid, maar willen wel graag dat je hun product zo intensief mogelijk gebruikt. Daarmee geef je hen namelijk waardevolle informatie voor adverteerders.

» Wil je meer tips om jouw online privacy te beschermen? Bekijk het dossier Privacy

Ga zelf aan de slag!

Nieuwsgierig geworden? 

• De GGD biedt een AppStore met geschikte gezondheidsapps die zijn getest aan de hand van gebruikersreacties én wetenschappelijk onderzoek
• Tijdens de workshop Wearables van Kleinkunstig maken scholieren uit het VO hun eigen, functionele wearable

Meer weten?

Wil je meer weten? Deze organisaties helpen je verder:

The post Quantified self appeared first on Mediawijsheid.nl.

Uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid uit 2024 blijkt dat één op de vier Nederlanders hun eigen schermgebruik als ongezond beschouwt. Hierdoor bewegen ze bijvoorbeeld minder en hebben ze minder aandacht voor anderen. Als je merkt dat je lichaam protesteert of dat de smartphone meer aandacht krijgt dan het verkeer om je heen of het eten met je familie, dan is het misschien eens tijd voor de uitknop.

Hoe kun je bewuste keuzes maken en je mediagebruik leuk én gezond houden?

Het zijn de Media Ukkie Dagen! Van 10 t/m 17 april 2026 krijg je praktische tips, kleurrijke materialen en kun je meedoen aan activiteiten door het hele land. Zo kun je samen met je kind kleuren, kijken en kletsen over media. Ook zijn de nieuwste resultaten van het Iene Miene Media-onderzoek beschikbaar.

Op zoek naar balans

Wat te veel mediagebruik is, is voor iedereen anders. Het belangrijkste is dat je bewuste keuzes maakt. En dat je weet wanneer het voor jou genoeg is geweest. Ook bij kinderen kun je herkennen wanneer een pauze nodig is, en hen begeleiden in schermtijd en de balans tussen aan en uit.

Krijg je last van je nek of ogen? Ga je minder naar buiten, omdat de televisie je aandacht vasthoudt? Merk je dat je gedachteloos door je tijdlijn scrolt zonder te zien wat er nu echt staat? Of ga je door met klikken terwijl je er eigenlijk geen plezier meer aan beleeft op dat moment? Doe dan een digitale detox. Of kies ervoor om even te digiminderen. Hier lees je er meer over.

Door een (voor jou) juiste balans te vinden, zorg je dat je de voordelen van media volop benut. En dat je negatieve gevolgen voorkomt.

Digitale balans gaat over het zó indelen van je tijd, dat je je er goed en gezond bij voelt. Vraag jij je af hoe een (digitaal) gezonde week eruitziet? Onderzoek met het Digitale Balans Model hoe het zit met jouw lichamelijke, mentale en sociale gezondheid.

Tip: Doe de zelftest op digitalebalans.nl

De MediaDiamant is een handige wegwijzer in mediaopvoeding voor ouders en (professionele) opvoeders. Eén van de kanten gaat over balans: momenten met en zonder media.

Het gaat niet alleen om schermtijd, maar ook: wat doet het kind op een scherm, met wie, hoe, waar en met welk effect? – Evelyn Verburgh, mediacoach

Dit kun je doen (of laten)

Lichamelijke ongemakken zijn een signaal dat je een pauze moet nemen of van houding moet veranderen. Door daarnaar te luisteren, zorg je dat je geen gezondheidsproblemen krijgt, zoals een swipeduim, appnek of gamebochel. Voorkomen is immers beter dan genezen. Enkele tips:

• Wissel media af met andere activiteiten
  Veel zitten wordt ook wel ‘sedentair gedrag’ genoemd. Ga lekker naar buiten én zorg voor voldoende lichaamsbeweging.
• Let op je houding en varieer
  Kies ervoor om eens staand te computeren, of probeer een andere plek uit op kantoor, in huis of op school.
  Werk je veel achter een beeldscherm? Gebruik de Checklist BAS.
• Zet notificaties uit
  Zo word je niet afgeleid en is het gemakkelijker om de verleiding te weerstaan om steeds je telefoon erbij te pakken.
• Wees je automatische piloot te slim af
  Baal je weleens dat je na het eten standaard met je tablet languit op de bank belandt? Doorbreek je routine door bijvoorbeeld een week lang op dit moment een wandeling te gaan maken. Of kies ervoor om op een verveelmoment iets creatiefs te gaan doen in plaats van Instagram te openen.
• Maak afspraken
  Bijvoorbeeld: geen telefoon bij het ontbijt. Door met anderen én met jezelf af te spreken wanneer je wel en geen media gebruikt, word je bewuster van je gedrag. Ook kan iemand anders je aan je afspraak houden.

» Heb jij het allemaal onder controle? Jongvolwassenen vinden een handige zelftest op digitalebalans.nl
» Meer tips vind je in het dossier Digitale detox
» Kinderen en jongeren kunnen zelfstandig met het onderwerp aan de slag op HoeZoMediawijs.nl
» Lees ook deze tips voor gezond schermgebruik

Fysieke klachten

Oogklachten

Steeds meer kinderen krijgen last van bijziendheid, ook wel myopie genoemd. Dat is zorgwekkend, omdat dit op latere leeftijd voor ergere problemen kan zorgen. Een risicofactor is te veel schermgebruik. Gelukkig is de kans op bijziendheid bij kinderen flink te verkleinen door na elke 20 minuten dichtbij kijken, 20 seconden ver weg te kijken én dagelijks 2 uur buiten te spelen. Dat wordt ook wel de 20-20-2 regel genoemd.

Ook voor volwassenen kan het geen kwaad om de ogen regelmatig rust te geven en een goede afstand tot het beeldscherm te nemen, om oogklachten te voorkomen. Het Oogfonds geeft tips.

Gehoorschade

Jongeren gebruiken vaak oortjes en koptelefoons om naar muziek te luisteren, video’s te bekijken of te gamen. Te lang of te hard luisteren kan voor gehoorschade zorgen. Artsen maken zich druk om de toenemende gehoorschade bij jongeren. Dit is namelijk niet terug te draaien en vaak pas op latere leeftijd merkbaar.

Weten wanneer je geluid te hard staat? Veel koptelefoons, oortjes en telefoons hebben een geluidsbegrenzer die waarschuwt wanneer het volume te hoog is. Toch verschilt de veilige grens per persoon, omdat elk gehoor uniek is. Online kun je testen of je al gehoorschade hebt. Ouders kunnen tips vinden over het voorkomen van gehoorschade bij kinderen op Kinderveiligheid.

Verslaving

Je kunt het gevoel hebben dat media de controle hebben over jou, in plaats van andersom. Je vindt het bijvoorbeeld moeilijk om op tijd te gaan slapen. Die berichtjes blijven maar binnenkomen, en je wilt toch even kijken. Of je merkt dat je steeds dezelfde apps blijft openen en de tijd plotseling voorbij lijkt gevlogen. Ook sociale mediastress en FOMO (fear of missing out) komen voor.

In het nieuws hoor je weleens over internetverslaving, smartphoneverslaving, sociale mediaverslaving of socialbesitas. Wat betekent dat precies en wat kun je ertegen doen? Bekijk het dossier Digitale detox voor tips.

Denk je dat je puber teveel online is? Deze quicktest van Jellinek geeft een indicatie. Ook deze test gaat over internetverslaving. Op de website www.gameninfo.nl van het Trimbos Instituut is een zelftest rond gameverslaving te vinden.

Appen op de fiets

Gezond en verantwoord mediagebruik gaat óók over veiligheid. Bijvoorbeeld in het verkeer. Appen op de fiets of in de auto zorgt ervoor dat je geen volledige aandacht hebt voor de situatie op de weg, en dat kan gevaarlijke situaties opleveren. Krijg je onderweg een berichtje? Wacht dan dus tot je op de plek van bestemming bent. Sinds 1 juli 2019 kun je een boete krijgen voor smartphonegebruik op de fiets.

» Met het lespakket Split the Risk! leren leerlingen met behulp van experimenten en filmpjes over verkeersveiligheid en risicovol gedrag op de weg

Gezonder met behulp van media

Media en technologie kunnen ook juist bijdragen aan je gezondheid. Denk aan zorgrobots, een digitaal consult met je huisarts, een app die helpt bij het afvallen of een sporthorloge waarmee je je gezondheid kan tracken.

» Lees het dossier Digitale zorg en het dossier Quantified self

Ook kunnen bijvoorbeeld online influencers of andere vormen van reclame worden ingezet om gezond gedrag bij jongeren te stimuleren.

Veelgestelde vragen

Meer weten over gezond mediagebruik?

Deze organisaties helpen je verder:

The post Gezond online appeared first on Mediawijsheid.nl.

Steeds meer dingen gaan via internet: van onze overheidszaken tot aan sociaal contact. Ouderen die moeite hebben met mediagebruik blijven daarom achter in de digitale samenleving. Om iedereen te laten profiteren van de kansen van media, is extra aandacht nodig voor mediawijsheid en digitale vaardigheden.

Waar begin je als je op latere leeftijd aan de slag wilt met media? En hoe bied je ouderen de beste hulp? Ga (samen) aan de slag met de tips in dit dossier.

Zo ga je (samen) aan de slag met mediawijsheid:

Volg (samen) een online cursus

Op internet worden verschillende lessen aangeboden, die je samen kunt volgen.

• Hoe werkt een mobiel? – In deze cursus van Steffie.nl krijg je uitleg over de belangrijkste knoppen en functies van een mobiele telefoon. Hoe installeer je een app? Hoe werkt beeldbellen? En wat is WhatsApp precies? Hier lees je meer over het programma en hier kan je de cursus volgen
• Welkom Online – Dit lesprogramma is voor iedereen die zijn of haar weg in de digitale wereld nog niet heeft gevonden. VodafoneZiggo, Nationaal Ouderenfonds en Samsung bieden in Welkom Online verschillende modules aan, waarin ouderen kennismaken met de mogelijkheden van het internet. Het lesprogramma is te volgen met hulp van iemand uit de omgeving of een vrijwilliger van het Nationaal Ouderenfonds. Kijk hier voor meer informatie
• Oefenen.nl – Op Oefenen.nl worden lessen aangeboden van Klik & Tik en Steffie. Hiermee kan iedereen op een laagdrempelige manier leren omgaan met de computer, het internet, sociale media en de digitale overheid. Meer informatie
• Vlogcursus van Omroep MAX – In de Vlogcursus van MAX leer je de basisprincipes van het vloggen. Cursusleider Joost Timp laat zien wat er allemaal komt kijken bij het opzetten van een eigen vlog. De cursus is te volgen via deze link
• Leren aan Huis – Leden van SeniorWeb kunnen Leren aan Huis aanvragen. Een vrijwilliger brengt een bezoek aan huis om uitleg op maat te geven over het gebruik van de computer, tablet of smartphone. Kijk hier voor meer informatie. Leden kunnen ook computerhulp per telefoon of via internet krijgen. Meer over het lidmaatschap

Volg een les buiten de deur

Veel bibliotheken en buurthuizen bieden hulp bij digitale vaardigheden en mediawijsheid.

• Klik & Tik – Met Klik & Tik-programma’s van Oefenen.nl kan iedereen op een laagdrempelige manier leren omgaan met de computer, het internet en sociale media. Bekijk het aanbod van de cursussen in de bibliotheek. En lees hier meer over de cursus
• Werken met de e-overheid – Stichting Digisterker biedt de cursus Werken met de e-overheid. In deze cursus leren ouderen digitale (overheids)diensten gebruiken, bijvoorbeeld van de gemeente, het UWV en de Belastingdienst. Bekijk het aanbod van de cursussen in de bibliotheek. En lees hier meer over de cursus
• Digitaalhulpplein.nl – Digitaalhulpplein.nl is een wegwijzer voor mensen die (nog) niet zo goed met de computer overweg kunnen. Op de website kun je de digizelftest doen of een oefenlocatie in de buurt vinden
• Workshops van SeniorWeb – SeniorWeb heeft leslocaties in veel bibliotheken en buurthuizen. Daar kunnen ouderen lessen volgen over online bankieren, sociale media of gebruik van computer, tablet of smartphone. Klik hier voor het aanbod in de buurt. Of bel met SeniorWeb: 030 276 99 65
• Eerste Hulp Bij Online – Spreekuur bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) waar je op afspraak 1-op-1-hulp krijgt bij computervragen, van YouTube tot DigiD. Kijk hier voor meer informatie
• DigiBelle – Samen Digitaal – Deze bewaargids (Samen Digitaal) is een samenwerking tussen het ministerie van BZK en de Libelle en Margriet

Hoe digitaal vaardig zijn ouderen in Nederland?

In het kader van de Week van de Mediawijsheid 2019 is onderzoek gedaan naar de digitale inclusie van ouderen (door Netwerk Mediawijsheid, Universiteit Twente, SeniorWeb en het Nationaal Ouderenfonds). Hieruit blijkt dat 55-plussers vaak nog onvoldoende vaardig zijn in het alledaagse mediagebruik.

Alledaagse dingen kunnen lastig zijn, zoals informatie zoeken, omgaan met een smartphone en zelf berichtjes maken en delen. Maar denk ook aan het vergroten van online veiligheid en het regelen van bankzaken of ondersteuning.

Maar veel ouderen zien ook de voordelen van mediagebruik. Media kunnen je leven verrijken en je wereld vergroten. Ze kunnen helpen bij:

• Het regelen van praktische zaken
• Sociale contacten makkelijker onderhouden
• Onafhankelijker worden door internet
• Eenzaamheid
• Vermaak in vrije tijd

De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek zijn samengevat in een handige factsheet.

Hoe bied je de beste hulp aan ouderen?

Om de mediawijsheid en digitale vaardigheden van ouderen te vergroten kun je samen aan de slag. Om goede hulp te bieden, is het belangrijk om te kijken naar de motivatie, toegang tot internet, vaardigheden en gebruik. Zie ouderen niet als één groep. Of iemand internet optimaal inzet, ligt eerder aan de opleiding, inkomen en de sociale omgeving, dan aan iemands leeftijd.

Veel ouderen geven aan hulp nodig te hebben met alledaagse vaardigheden zoals:

• Omgaan met cookies en advertenties. Bekijk hiervoor ook het dossier Reclame & beïnvloeding.
• Informatie zoeken en beoordelen (bijvoorbeeld nieuws). Bekijk hiervoor ook het dossier Nepnieuws.
• Omgaan met apparaten zoals een smartphone
• Zelf content maken en delen
• Het vertalen van Engelse termen

Ook is er hulp nodig bij praktische zaken zoals:

• Documenten opslaan in de cloud
• Instellen spam en virusfilters
• Gebruiksklaar maken van apparatuur

Op de websites van SeniorWeb en Veiliginternetten.nl vind je handige uitleg over deze onderwerpen.

Wil je een oudere helpen met online media? Een paar tips:

• Focus op de positieve kanten van online media
  Doordat er op tv en in de krant veel focus is op gevaren, risico’s en incidenten op het gebied van fraude, veiligheid en privacy, zijn vooral ouderen met weinig internetervaring huiverig om online te gaan
• Laat zien wat het mediagebruik oplevert in het dagelijks leven
  Ouderen zijn niet opgegroeid met internet en zien er vaak het nut niet van in. Ook weten ze vaak niet waar je een bepaald middel voor kunt gebruiken. Speel in op behoeften uit het dagelijks leven, zo laat je zien wat het kan opleveren
• Vermijd Engelse termen
  Als er gewoon een Nederlands woord bestaat, is het vaak duidelijker om dat te gebruiken
• Bied echt contact
  Ouderen geven aan behoefte te hebben aan echt contact, in plaats van contact via apps of chats

The post Grijs en mediawijs appeared first on Mediawijsheid.nl.

Het zijn de Media Ukkie Dagen! Van 10 t/m 17 april 2026 krijg je praktische tips, kleurrijke materialen en kun je meedoen aan activiteiten door het hele land. Zo kun je samen met je kind kleuren, kijken en kletsen over media. Ook zijn de nieuwste resultaten van het Iene Miene Media-onderzoek beschikbaar.

Altijd verbonden

Ruim driekwart van de Nederlanders gebruikt hun smartphone minstens twee uur per dag, bleek in 2024 uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid. Jongere generaties brengen vaak meer tijd online door dan oudere generaties. Voor jongeren is het internet er altijd al geweest. Ze creëren een eigen wereld waarin ze, alleen of met elkaar, vrij van hun ouders en school zijn. Ze maken er contact, trekken met elkaar op en ontwikkelen ‘spelenderwijs’ zowel technische als sociale kennis en vaardigheden.

Zo is voor de huidige generatie jongeren de mobiele telefoon bijvoorbeeld erg belangrijk. Deze is bijna een verlengstuk van het lichaam en deel van hun identiteit geworden. Toch vindt een meerendeel van jongvolwassenen hun eigen schermgebruik ’te veel’, blijkt uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid uit 2020.

Media zijn voor velen niet meer weg te denken, ze horen simpelweg bij het dagelijks leven. Er helemaal afstand van nemen is daarom lastig. Een digitale detox hoeft dan ook niet te betekenen dat je volledig offline gaat. Je kunt ook kiezen voor ‘digitaal minimalisme’ of ‘digiminderen’. Daarbij focus je op welke apps en media wél voor je werken.

Hoe vind je balans? 5 digitale detox-tips

Steeds meer mensen voelen er iets voor om de prikkels die we krijgen via (digitale) media te verminderen en nemen maatregelen. Denk je dat een digitale detox jou zou kunnen helpen om eens op een andere manier naar je mediagebruik te kijken? Zo kun je het aanpakken:

1. Maak je slaapkamer schermvrij

Check je ‘s avonds voor het slapen gaan vaak nog even je sociale media, of speel je nog even een videogame in bed? Dat kan slecht zijn voor je nachtrust. Er is nog maar weinig grootschalig onderzoek (van goede kwaliteit) gedaan naar de effecten van schermen en blauw licht op je slaapgedrag. Maar uit de paar kwalitatieve onderzoeken die wél gedaan zijn, blijkt dat er een verband bestaat tussen het gebruik van schermen voor het slapengaan en een slechte nachtrust. Bovendien is de kans om ‘s ochtends meteen sociale media te checken een stuk kleiner als er geen smartphone of tablet binnen handbereik ligt. Meer in de Bitefile ‘Slaap & media – hoe zit het met blauw licht?’.

2. Zet je notificaties (deels) uit

Zet je telefoon op stille stand en push-notificaties van apps uit. Notificaties zijn op een slimme manier ontworpen zodat het brein onmiddellijk de neiging heeft om te reageren.

3. Maak bewuste keuzes in welke apps je gebruikt

Kijk je constant op je telefoon omdat je bang bent iets te missen? Dit wordt ook wel FOMO (Fear Of Missing Out) genoemd. Ook verveling is vaak een aanleiding om naar de smartphone te grijpen. Een goed begin voor een digitale detox kan zijn het (tijdelijk) verwijderen van apps die veel van jouw aandacht opeisen. Als de verleiding dan toch een keer te groot wordt, dan biedt het checken via de internetbrowser een uitweg.

4. Leg je telefoon weg tijdens het eten

Je telefoon wegleggen tijdens het eten is bevorderlijk voor de sfeer aan tafel. Met de overgewaaide trend uit Amerika, ‘phonestacking’, kun je er zelfs een competitief element aan toevoegen. Het stapelen van smartphones zorgt ervoor dat niemand tijdens een etentje nog op zijn telefoon kijkt. Iedereen legt zijn telefoon in het midden van de tafel met het scherm naar beneden. Tussentijds even op je scherm spieken mag natuurlijk niet.

5. Zorg voor afwisseling

Wissel het online zijn af met een wandeling, het lezen van een boek of een gesprek met een vriend. En wanneer je wél online bent: maak er een bewuste keuze van in plaats van een automatische handeling. Stel jezelf de vraag: ben ik echt benieuwd wat de laatste posts op sociale media zijn? Of grijp ik naar mijn telefoon uit verveling of gewoonte?

Meer tips voor een digitale detox

• Heb jij je mediagebruik onder controle? Jongvolwassenen kunnen op digitalebalans.nl een zelftest doen
• Ernst-Jan Pfauth legt op de Correspondent in 9 stappen uit hoe hij zijn smartphonegebruik duurzaam veranderde
• 3FM biedt tips om een telefoonverslaving onder controle te krijgen

Digitale Balans Model: eigen keuzes maken

Vraag jij je af hoe een (digitaal) gezonde week eruitziet? Kijk dan of de onderstaande drie aspecten van jouw gezondheid in balans zijn.

1. Je lichamelijke gezondheid: Slaap je voldoende? Beweeg je voldoende? En zit je niet te veel stil?
2. Je mentale gezondheid: Zorg voor voldoende inspanning, maar ook voor ontspanning. Heb je het gevoel dat je iets gepresteerd hebt deze week, of kon je je ergens volledig op focussen? En maak je daarnaast tijd en ruimte voor ontspanning? Doe je wel eens helemaal niks?
3. Je sociale gezondheid: Hoe zijn je relaties met anderen? Neem je voldoende tijd voor jezelf?

Een belangrijke voorwaarde om je eigen (digitale) balans goed in te richten, is dat je de vrijheid hebt om deze keuzes te kunnen maken. Dat je bijvoorbeeld toegang hebt tot internet, of voldoende tijd hebt om met vrienden door te brengen.

Ben jij tevreden over je digitale balans? En hoe kun je er eigenlijk mee aan de slag? Bekijk het Digitale Balans Model en doe de handige zelftest.

Balans vinden mét apps, spellen en tools

Om inzicht te krijgen in je eigen (sociale) mediagedrag en -gebruik zijn er verschillende handige apps ontwikkeld.

• Veel telefoons hebben ingebouwde functionaliteiten voor je digitale welzijn. Seniorweb maakte een overzicht voor Android-gebruikers. Heb je een iPhone? Klik dan hier. 
• Met de app Unpluq blokkeer je apps die jou afleiden. Om weer toegang te krijgen moet je een actie uitvoeren, zoals het schudden van je telefoon. Hierdoor wordt het gebruiken van apps een bewuste keuze.
• De Android-app App Usage Counter houdt bijvoorbeeld je appgebruik bij: het is de uitdaging om elke dag minder dataverbruik op de teller te zetten dan de vorige keer. Op iOS heb je de ingebouwde Screen Time-applicatie (iOS 12 en hoger) met dezelfde functie.
• Ook is er de app Forest, waarin je een beloning krijgt voor het afblijven van je telefoon.
• Om schermtijden van kinderen te controleren is er bijvoorbeeld Screentime, Kids Place (Android) of Qustodio.
• De Nationale Academie voor Media & Maatschappij heeft voor de campagne ikbenoffline.nl een ganzenbordspel ontwikkeld, waarmee je geconfronteerd wordt met je eigen sociale mediagebruik. Het doel van het spel is om kinderen bewust te maken van de manier waarop ze met sociale media omgaan.
• Het Fries Bibliotheken Netwerk maakte de Data Detox kit, bestaand uit een achtdaagse ‘kuur’. Je kijkt naar verschillende onderdelen van je digitale persoonlijkheid. Het doel is niet om minder media te gebruiken, maar om media bewuster te gebruiken. Er is later ook een versie voor jeugd & jongeren gelanceerd.
• Ontdek de impact van je smartphonegebruik met de interactieve film SWIPE en de bijbehorende afkick-game, beide geschikt voor kinderen vanaf 12 jaar.

Wat kun je als opvoeder doen?

Waar ligt de grens tussen gezond en problematisch of verslaafd sociale mediagebruik? Daar is nog veel discussie over. Wel helpt het volgens experts om duidelijke regels te stellen, op een constructieve manier het gesprek aan te gaan, het goede voorbeeld te geven en kinderen te stimuleren om op één ding te concentreren. Lees er hier meer over.

Vermoed je gameverslaving? Speciaal voor jongeren onder de 18 is er deze zelftest op de website gameninfo.nl van het Trimbos Instituut.

Digitale detox op school

In de klas aan de slag met balans en bewust smartphonegebruik? Iedere school pakt dit anders aan.

• Sommige kiezen voor een smartphoneverbod, andere gebruiken een mobieltjeshotel, gsmhotel of telefoontas.
• Stichting Be Aware verzorgt interactieve voorlichtingen en docententrainingen.
• De app Yona helpt tegen afleiding, bijvoorbeeld bij het huiswerk maken.
• Hoe ga je als leraar slim om met smartphones in de klas? In dit artikel van Kennisnet op Leraar24 vind je vier tips.

MediaDiamant: balans

Handig voor ouders, opvoeders en (onderwijs)professionals: de MediaDiamant is een wegwijzer in mediaopvoeding. De focus ligt op zes kanten die samen de belangrijkste onderdelen van mediaopvoeding vormen, waaronder balans: momenten met en zonder media.

» Meer informatie

Smartphoneverslaving

Veel media zijn zo gemaakt dat je gestimuleerd wordt om snel te reageren en vervolgens verder te klikken of scrollen. Denk aan geluiden en rode bolletjes bij nieuwe berichten, of je tijdlijn die automatisch ververst. Nieuwe berichtjes en likes zorgen voor het vrijkomen van het hormoon dopamine, wat een prettig gevoel van beloning geeft. Dit gevoel neemt weer af, maar je hersenen hebben de fijne ervaring onthouden en bijna automatisch grijp je opnieuw naar je telefoon.

Uit onderzoek (2022) blijkt dat jongeren inmiddels zo’n vijf uur per dag op hun smartphone doorbrengen. Ook blijkt, uit ander onderzoek (2020), dat 67% van de ondervraagde jongvolwassenen hun smartphone vooral een verrijking van het eigen leven vindt.

Wat als je wél negatieve gevolgen ondervindt van (te) veel online zijn? Overmatig schermgebruik brengt (gezondheids)risico’s met zich mee. Zo kan het invloed hebben op je nachtrust en zorgen voor stress. Daarnaast kunnen ook rug- en nekklachten optreden, omdat je te veel over een tablet of telefoon hangt. Een ander risico is overgewicht door te weinig lichaamsbeweging.

Ook kun je afgeleid raken, waardoor je op school of tijdens werk moeite hebt je te concentreren en taken af te maken. Of je let niet meer goed op in het verkeer, omdat je toch dat nieuwe berichtje nog even bekijkt. Rijd daarom MONO in de auto of op de fiets: dat is veiliger voor jezelf én anderen. Sinds 1 juli 2019 kun je een boete krijgen voor smartphonegebruik op de fiets.

» Kinderen en jongeren kunnen op HoeZoMediawijs.nl meer te weten komen over gezond mediagebruik

Wat zegt de wetenschap over internetverslaving?

Bitescience verzamelt voor Mediawijsheid.nl het nieuwste en belangrijkste wetenschappelijke onderzoek naar mediawijze thema’s. Én maakt dat begrijpelijk en behapbaar.

Veelgestelde vragen

Meer weten?

Deze organisaties houden zich bezig met balans in digitale tijden:

The post Digitale detox appeared first on Mediawijsheid.nl.

Algoritmes worden steeds ingewikkelder en steeds vaker ingezet. Daardoor worden de mogelijkheden maar ook de invloed steeds groter.

Wat is een algoritme eigenlijk? Hoe werkt het? En hoe voorkomen we dat algoritmes te veel ons wereldbeeld beïnvloeden?

Wat zijn algoritmes?

Een algoritme is een wiskundige formule. In programmeertaal is het een instructie, een stukje code, om een probleem om te lossen.

De Nederlandse wiskundige Edsger Dijkstra bedacht bijvoorbeeld een beroemde formule om de kortste afstand tussen punt A en B te berekenen. Die zien we nu terug als algoritme in ons navigatiesysteem.

Met algoritmes kan de maker van tevoren bepalen wat er gebeurt in een bepaalde situatie. Zo weet een zelfrijdende auto dat deze moet remmen als er een kind oversteekt. En zo weet YouTube dat wanneer jij veel kattenfilmpjes kijkt, het je meer kattenfilmpjes kan aanbevelen omdat je die waarschijnlijk leuk vindt.

Wat is er mogelijk met algoritmes?

Algoritmes helpen ons om sneller informatie te verwerken en om ingewikkelde keuzes te maken. Ook maken algoritmes slimme technologie zoals kunstmatige intelligentie mogelijk.

Met algoritmes kan het aanbod op internet persoonlijker worden gemaakt. Wat jij tegenkomt op je tijdlijn en je zoekmachine, verschilt van wat iemand anders tegenkomt. Met algoritmes kunnen bedrijven slimmer reclame maken en specifieke aanbevelingen doen. En daardoor is het voor jou makkelijker om snel dingen te vinden die je waarschijnlijk interessant of leuk vindt.

» Hoe gepersonaliseerde reclame werkt lees je in het dossier Reclame & beïnvloeding

Technologie met algoritmes neemt veel werk uit handen, bijvoorbeeld in de zorg en het onderwijs. Zo wordt het aanvragen van een verzekering met algoritmes verwerkt en maakt technologie met algoritmes zorg op afstand mogelijk. Hierover lees je meer in het dossier Digitale zorg. In deze video zie je hoe journalisten algoritmes gebruiken om sneller te werken.

Ook kunnen algoritmes ons helpen om ingewikkelde vraagstukken beter te overzien. Zo houden gemeenten met behulp van algoritmes verkeersstromen in de gaten. En de politie probeert criminaliteit voor te zijn met voorspellende algoritmes, ook wel predictive policing genoemd. Dit soort algoritmes werken op basis van big data: een grote hoeveelheid gegevens, die we bijvoorbeeld (on)bewust achterlaten door ons gedrag op internet of op straat.

Algoritmes worden op allerlei plekken en manieren ingezet. Zo worden algoritmes gebruikt om nepnieuws op sociale media op te sporen. En kunnen algoritmes helpen om beslissingen te nemen. Bijvoorbeeld bij het kiezen van een nieuwe collega.

Ook worden talloze toepassingen van kunstmatige intelligentie (AI) mogelijk door algoritmes.  Zo kan AI bijvoorbeeld gebruikt worden voor het maken van teksten, het maken of bewerken van afbeeldingen en video, het maken of klonen van stemmen en het componeren van muziek.

» Meer voorbeelden vind je in het dossier Kunstmatige intelligentie en Slimme apparaten

Wat zijn de risico’s van het gebruiken van algoritmes?

Algoritmes worden steeds vaker ingezet in de samenleving. Het wordt daarom steeds belangrijker om stil te staan bij de mogelijke negatieve invloed van deze technologie.

Privacy

Een belangrijke risico van algoritmes is dat onze privacy ermee geschonden kan worden. Naast de informatie die je zelf op internet zet, wordt ook onthouden waar je op zoekt, wat je hebt geliked of wat je online hebt gekocht. Dat gebeurt met cookies. Zogenaamde profiling-algoritmes maken met die informatie over jou een profiel. Dat profiel wordt gebruikt om te bepalen welke berichten of reclames jij te zien krijgt. In dit filmpje van HUMAN wordt uitgelegd hoe zo’n profiel werkt.

Uit onderzoek van Robbert van Eijk blijkt dat het niet altijd duidelijk is door wie en waarvoor jouw profiel wordt gebruikt. Bedrijven moeten zich wel aan de privacywetgeving (AVG) houden.

» In het dossier Big data lees je meer over de risico’s
» In het dossier Privacy lees je hoe de AVG jou beschermt en vind je tips om grip op je gegevens te krijgen

Algoritmes kunnen ons wereldbeeld kleuren

Algoritmes kunnen van invloed zijn op ons wereldbeeld. Sociale media zoals Facebook, Instagram en YouTube zetten algoritmes in om hun aanbod op jouw profiel af te stemmen. Je krijgt te zien wat volgens hen past bij jouw interesses en voorkeuren. Maar dat kan snel leiden tot een filter bubbel: je krijgt nog maar weinig berichten te zien die anders zijn dan jouw voorkeur of mening.

Vaak werken deze algoritmes op basis van aannames van de maker: als jij op YouTube naar ballet kijkt, zul je wel een meisje zijn. Of als je in die wijk woont, zul je wel veel geld verdienen. Deze aannames hoeven niet altijd te kloppen. Een kritiek op de makers van algoritmes is dat ze niet vertellen welke aannames ze doen. We kunnen niet zelf controleren of de uitkomst klopt.

Op sociale media spelen algoritmes een belangrijke rol in het verspreiden van nepnieuws, desinformatie en clickbait. De makers van dat soort berichten maken handig gebruik van de algoritmes die populaire berichten belonen. Ook blijkt uit onderzoek van de Correspondent en de Volkskrant dat algoritmes op YouTube zorgen dat je sneller bij radicale filmpjes uitkomt.

Sociale mediabedrijven hebben dus een grote verantwoordelijkheid in hoe zij hun algoritmes vormgeven. Een gezamenlijke gedragscode moet voor meer transparantie zorgen, zodat duidelijker is hoe de algoritmes werken die bepalen welk nieuws de gebruikers te zien krijgen.

Algoritmes zijn niet neutraal

Algoritmes worden steeds vaker ingezet om beslissingen te nemen die vroeger door een mens werden gemaakt. Dat wordt vaak gedaan vanuit het idee dat technologie eerlijker of neutraler is dan mensen. Maar technologie is bijna nooit neutraal. Ze wordt altijd gemaakt door mensen met bepaalde ideeën en waarden, in een bepaalde tijd en met een bepaald doel.

Algoritmes kunnen vooroordelen bevestigen en kunnen leiden tot discriminatie, zo blijkt uit onderzoek van Universiteit Utrecht. Vaak baseren algoritmes zich op het verleden en de informatie die we hebben. Ook fouten of aannames worden zo op grote schaal herhaald en bevestigd (dat noemen we een feedbackloop). Dat maakt verandering lastiger.

Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat algoritmes niet altijd zorgen voor eerlijke selectie van een nieuwe collega en dat de inzet ervan door de politie kan leiden tot discriminatie. Politicologe Virginia Eubanks waarschuwt dat de toepassing van algoritmes ongelijkheid kan vergroten. Mensen in achtergestelde posities kunnen daar dan lastiger uit komen. Bijvoorbeeld wanneer de politie voorspellende algoritmes gebruikt:

In wijken met veel zwarte inwoners patrouilleert de politie vaker, waardoor er meer data beschikbaar zijn over de inwoners. Die data leiden tot meer voorspellingen over misdaad, en dus tot meer patrouilles.

Algoritmes kunnen een verslavende werking hebben

Sociale media-apps gebruiken vaak algoritmes om je zo lang mogelijk op hun platform vast te houden. Want hoe meer tijd je op hun platform doorbrengt, hoe meer advertenties je te zien krijgt, waar deze bedrijven geld aan verdienen. Het algoritme let op welke posts jouw aandacht trekken en biedt op basis daarvan meer van dat soort posts aan. En dat zijn niet altijd posts waar jij vrolijker of slimmer van wordt—ook als je op ergens op reageert omdat het je boos, bang of verdrietig maakt, krijg je meer van dat soort berichten te zien.

Met aanbevelingsalgoritmes wordt jouw tijdlijn dus precies afgestemd op jouw interesses. Hierdoor kan het soms moeilijk zijn om te stoppen met scrollen. Als dit je dagelijks leven in de weg komt te zitten, kan je het een internetverslaving noemen. Uit onderzoek van Netwerk Mediawijsheid uit 2024 blijkt dat één op de vier Nederlanders hun eigen schermgebruik als ongezond beschouwt. Hierdoor bewegen ze bijvoorbeeld minder en hebben ze minder aandacht voor anderen. Vooral jongeren van 16 tot 30 jaar vinden het lastig hun scherm weg te leggen.

Sommige politici vinden daarom dat er nieuwe wetten moeten komen om jongeren te beschermen tegen de verslavende werking van algoritmes. De Europese Commissie doet onderzoek naar platforms als Meta, TikTok, Snapchat en YouTube om te beoordelen of hun algoritmes inderdaad verslavend zijn.

» In het dossier Gezond online lees je meer over hoe je gezond met je scherm om kan gaan
» In het dossier Digitale detox lees je meer over internetverslaving en wat je ertegen kan doen

Aan de slag!

Drie tips om mediawijs om te gaan met algoritmes:

1. Check je digitale spoor
Welke gegevens laat jij (on)bewust achter op internet? Door je hier bewust van te zijn, heb je ook sneller door waarom je bepaalde dingen te zien krijgt op websites. Probeer bijvoorbeeld eens om zo min mogelijk gegevens achter te laten. Of breek uit je filterbubbel door op zoek te gaan naar andere meningen.

» Bescherm je online privacy met de tips van de Consumentenbond
» Hoe zorg je dat reclamemakers je niet volgen? Veiliginternetten.nl biedt tips
» Breek uit je filterbubbel met de tips in het dossier Filter bubbel
» Check het dossier Privacy voor tips om jouw digitale spoor kleiner te maken

2. Leer programmeren
Als je snapt hoe (en waarom) een computercode gemaakt wordt, kun je ook kritischer zijn op de technologie die je gebruikt. Welke vragen moet je jezelf als maker stellen? Leer hoe programmeren werkt en maak bijvoorbeeld je eigen app.

» Vind tips om te leren programmeren in het dossier Lesmateriaal
» Bouw je eigen app met de tips in het dossier Apps
» Leer kinderen zelf media te maken, met de tips in het dossier Zelf media maken

3. Ontdek de mogelijkheden
Ontdek wat er mogelijk is met algoritmes in de dossiers Kunstmatige intelligentie, Digitale zorg en Slimme apparaten.

Veelgestelde vragen

Meer lezen over algoritmes?

Wil je meer informatie over algoritmes, dan helpen deze organisaties je op weg:

The post Algoritmes appeared first on Mediawijsheid.nl.